Respektowanie wcześniejszej zawisłości

Wchodzącymi dziś w życie przepisami podstawowe znaczenie w postępowaniu procesowym przypisano miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu czy siedziby pozwanego. Ograniczono przy tym znaczenie obywatelstwa. Wprowadzono szczególne podstawy jurysdykcji krajowej w sprawach ze stosunku ubezpieczenia i konsumenckich, żeby wzmocnić pozycję słabszej strony.

Dla zobowiązań wynikających z czynności prawnych kryterium jurysdykcji będzie się wiązało z miejscem wykonania umowy. Jeśli natomiast zobowiązanie wynika np. z czynów niedozwolonych, to liczy się miejsce powstania zobowiązania.

Kiedy zaś chodzi o przedsiębiorców, to w Polsce będzie się toczył proces dotyczący działalności położonego tu zakładu lub oddziału pozwanego. Podobnie rzecz rozwiązano w razie roszczeń o prawa majątkowe, kiedy pozwany ma o wiele większy majątek lub prawa więcej warte niż przedmiot sporu oraz gdy przedmiot sporu znajduje się w Polsce. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej mają należeć sprawy o prawa rzeczowe na polskich nieruchomościach (np. dotyczące własności, użytkowania wieczystego, hipoteki), a także o ich posiadanie, najem i dzierżawę. Nie dotyczy to pożytków ani czynszu z takiej działki, budynku, względnie lokalu. Polskie sądy będą też musiały sądzić sprawy o rozwiązanie osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, jak również o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał ich organów, jeżeli taki podmiot ma siedzibę w Polsce. Nowa regulacja pozwala stronom stosunku prawnego umówić się na piśmie o poddanie swych sporów o prawa majątkowe jurysdykcji sądów polskich. Nie obejmuje to jednak spraw, które zgodnie z polskim prawem należą do wyłącznej jurysdykcji sądów obcych. Uznawanie orzeczeń obcych sądów w sprawach cywilnych w zasadzie następuje z mocy prawa. Wyjątki dotyczą sytuacji, kiedy m.in. orzeczenie nie jest prawomocne w państwie, w którym zostało wydane, zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich, pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy nie doręczono należycie i w czasie umożliwiającym podjęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie, strona była pozbawiona możliwości obrony, sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi podmiotami zawisła w Polsce wcześniej niż za granicą lub orzeczenie jest sprzeczne z prawomocnym, wcześniej wydanym wyrokiem czy postanowieniem. Klauzula porządku publicznego, niepozwalająca uznać obcego orzeczenia, polega natomiast na tym, że sprzeciwia się ono podstawowym zasadom polskiego porządku prawnego.