Orzeczenia obcych sądów będą uznawane z mocy prawa

Dotychczasowe przepisy nie regulowały jurysdykcji krajowej w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym, co stanowiło niekiedy poważną niewygodę. Od 1 lipca 2009 r. – kiedy wchodzi w życie duża nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego – ustalenie jurysdykcji będzie następowało na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów o jurysdykcji krajowej w postępowaniu rozpoznawczym. Postępowanie zabezpieczające zaś ma prowadzić sąd polski, o ile zabezpieczenie może być wykonane w Polsce lub tu wywoływałoby skutek (może np. chodzić o zastaw rejestrowy na zawartości magazynu lub o hipotekę ustanowioną na tu położonej nieruchomości na rzecz polskiego banku). Łącznikiem uzasadniającym jurysdykcję polskich organów egzekucyjnych ma być prowadzenie tu właśnie egzekucji (np. z majątku obcej spółki położonego w Polsce). Ta sama zasada obowiązuje w zakresie powództw przeciwegzekucyjnych.

Nowe przepisy precyzyjnie uregulowały również zdolność sądową i procesową cudzoziemców, zagranicznych osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej. Przymioty te ocenia się według systemu właściwego dla ich zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych. Będzie więc i u nas miała zdolność sądową np. francuska spółka cywilna z Reunion – w przeciwieństwie do s.c. polskiej.

Sądy polskie będą występowały do sądów i innych organów za granicą o doręczenie pism osobom mieszkającym lub mającym siedziby na terytorium właściwości tych obcych sądów. Co więcej, możliwe będzie przesyłanie np. pozwu zagranicznemu kontrahentowi polskiego przedsiębiorcy listem poleconym, za potwierdzeniem odbioru, jeżeli taki sposób dopuszcza prawo państwa, w którym doręczenie ma nastąpić. Nieco inaczej będzie też teraz oceniana i potwierdzana autentyczność zagranicznych dokumentów urzędowych. Mają one moc dowodową równą z polskimi. Niemniej dokument dotyczący przeniesienia własności nieruchomości położonej w Polsce powinien być uwierzytelniony przez nasze przedstawicielstwo dyplomatyczne lub urząd konsularny. To samo dotyczy dokumentu, którego autentyczności strona zaprzeczyła (nie wystarczą już same wątpliwości). Uznawanie orzeczeń obcych sądów w sprawach cywilnych co do zasady następuje z mocy prawa. Jest jednak siedem wyjątków oraz dwa wyjątki od wyjątków (m.in. dotyczące spraw spadkowych). Tak więc orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli nie jest prawomocne w państwie, w którym zostało wydane, zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich, pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy nie doręczono należycie i w czasie umożliwiającym podjęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie, strona pozbawiona była w toku procedury możności obrony swoich interesów, sprawa o to samo roszczenie, między tymi samymi podmiotami zawisła w Polsce wcześniej niż za granicą lub orzeczenie jest sprzeczne z prawomocnym, wcześniej wydanym przez sąd polski, względnie wcześniej wydanym, prawomocnym orzeczeniem sądu obcego (spełniającym przesłanki uznania go u nas). Nie ma też mowy o uznaniu, gdyby sprzeciwiało się ono podstawowym zasadom polskiego porządku prawnego (jest to klauzula porządku publicznego). Jednocześnie każdy, kto powołuje się na uznanie orzeczenia obcego sądu musi przedstawić urzędowy jego odpis, dokument stwierdzający prawomocność (chyba że wynika ona z treści pisma) i uwierzytelniony przekład na język polski wszystkich dokumentów. Jeśli natomiast orzeczenie zostało wydane w postępowaniu, w którym pozwany nie wdał się w spór co do istoty sprawy, to trzeba przedstawić dokument stwierdzający, że pozew został mu doręczony. Poza tym każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do sądu o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu lub nie.

Orzeczenia obcych sądów w sprawach cywilnych nadające się do wykonania w drodze egzekucji stają się tytułami wykonawczymi po stwierdzeniu ich wykonalności przez polski sąd okręgowy miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika, względnie okręgu, gdzie ma być prowadzona egzekucja. Dzieje się to przez nadanie mu klauzuli wykonalności na wniosek wierzyciela. Takie postanowienie sąd wydaje, o ile np. wyrok jest wykonalny w państwie, z którego pochodzi i nie istnieją przeszkody uznania go u nas.