Roszczenia banku przedawniają się po trzech latach od dnia wymagalności ostatniej raty

Umową z 15 lipca 2003 r. bank udzielił klientowi pożyczki, w której płatność ostatniej raty oznaczył na lipiec 2004 r. Zabezpieczeniem był weksel in blanco wystawiony przez pożyczkobiorcę, na którym podpisał się też poręczyciel. Pożyczkobiorca przestał spłacać dług po kilku miesiącach, po czym wyjechał za granicę. Bank wypełnił weksel w 2008 roku i zażądał spłaty od poręczyciela. Czy może on skutecznie bronić się przed zapłatą?

Zgodnie z art. 32 ustawy Prawo wekslowe – poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył. Roszczenia wekslowe przeciwko poręczycielowi ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia płatności weksla. Odnosi się to także do weksla in blanco, w którym data płatności została wpisana przez wierzyciela wekslowego (art. 32, 70 w zw. z art. 103 i 104 – Prawa wekslowego). Przyczyny przerwania i zawieszenia biegu przedawnienia roszczeń wekslowych określa prawo powszechne, czyli przepisy art. 117-125 kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 118 k.c. – dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi trzy lata. Zgodnie z art. 117 par. 2 k.c. – po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednak bieg przedawnienia przerywa się:

● przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

● przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,

● przez wszczęcie mediacji (art. 124 k.c.).

Jak stanowi przy tym art. 10 Prawa wekslowego – jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa.

Problem wypełniania przez banki i inne instytucje (w tym leasingodawców) weksli in blanco po terminie dochodzenia roszczeń, które te weksle zabezpieczają, występuje dość często w praktyce. Niestety nie jest on rozstrzygnięty. Wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 7 stycznia 1967 r. (III CZP 19/66, OSNC 1968 z. 5, poz. 79) wyjaśnił, że w wypadku wystawienia weksla mającego na celu zabezpieczenie wierzytelności zobowiązanie cywilne wystawcy nie wygasa, lecz istnieje nadal, ale nie rozstrzygnął kwestii, co w sytuacji odwrotnej – gdy dochodzenie roszczenia cywilnego, czyli np. zwrotu udzielonej pożyczki, już się przedawniło.

Istotne znaczenie ma w takich wypadkach deklaracja wekslowa, która jest wiążącą strony umową, określającą samoistnie warunki wypełnienia weksla in blanco. Sąd Najwyższy w wyroku z 18 listopada 1999 r. sygn. I CKN 215/98 (OSNC 2000/7-8/128) wyjaśnił, że z przepisu art. 10 Prawa wekslowego wynika (a contrario), że wobec osoby, która otrzymała weksel in blanco, ten, kto go jej wręczył, może powoływać się na niezgodne z deklaracją uzupełnienie weksla in blanco bez żadnych ograniczeń. Także poręczyciel, który udzielił poręczenia na wekslu, może – do czasu indosowania weksla przez bank (czyli przeniesienia wierzytelności z weksla – przyp. aut.) powoływać się na wypełnienie weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem (zob. np. wyroki SN z 1 października 2003 r., II CK 80/02, z 24 października 2003 r., III CK 35/02, oraz z 17 września 2004 r., V CK 562/03). Sporna jest jednak kwestia, czy niezgodnym z deklaracją wypełnieniem weksla jest także jego uzupełnienie po przedawnieniu roszczenia ze stosunku podstawowego (czyli jak w sprawie – z umowy pożyczki).

Z jednej strony wskazuje się, że czym innym jest przedawnienie roszczenia ze stosunku podstawowego, a czym innym przedawnienie wekslowe. Obie instytucje różnią się istotnie co do początku biegu przedawnienia. Termin przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego, zgodnie z regułą art. 120 k.c., rozpoczyna bieg od dnia, w którym świadczenie ze stosunku podstawowego stało się wymagalne. Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia z weksla liczy się natomiast od dnia płatności weksla. Innymi słowy – przedawnienie praw z weksla in blanco nie rozpoczyna biegu do czasu jego wypełnienia (tak: uzasadnienie wyroku SN z 19 grudnia 2007 r. V CSK 323/07).

Z drugiej strony podkreśla się jednak, iż osoba, która złożyła podpis na wekslu in blanco, może – na podstawie art. 10 prawa wekslowego – powoływać się na niezgodność uzupełnienia blankietu z otrzymanym upoważnieniem, polegającą na dokonaniu uzupełnienia już po przedawnieniu się zabezpieczonego roszczenia (por. np. wyrok SN z 19 listopada 2004 r., V CK 228/04, OSP 2005 nr 11, poz. 130).

Moim zdaniem poręczyciel pożyczki w niniejszej sprawie może powoływać, iż weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową przez to, że upoważnienie dla banku obejmowało tylko wstawienie jako terminu płatności weksla daty wymagalności pożyczki. Nawet użycie zazwyczaj stosowanego przez banki zwrotu, że weksel in blanco może być opatrzony dowolną datą płatności, można wykładać w ten sposób, że chodzi o dowolną datę, ale tylko w okresie od dnia wymagalności do dnia upływu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot pożyczki (tak: uzasadnienie wyroku SN V CK 228/04).

Oczywistym jest, że roszczenie banku z umowy pożyczki pozostaje w związku z prowadzeniem przez bank działalności gospodarczej, a zatem termin jego przedawnienia wynosi trzy lata od dnia wymagalności ostatniej z rat. Przedawnienie w stosunku do poręczyciela nastąpiłoby zatem w lipcu 2007 r. Wprawdzie częściowe płatności przez dłużnika były równoznaczne z uznaniem długu, i tym samym przerywały bieg przedawnienia. Przerwa ta nie miała jednak skutku w stosunku do poręczyciela. Przerwanie przedawnienia ma skutek jedynie wobec tego dłużnika wekslowego, którego dotyczy przyczyna przerwania.

Odmawiając spełnienia żądania banku, poręczyciel może spodziewać się wkrótce sądowego nakazu zapłaty. Jednak w zarzutach od nakazu powinien powołać wszystkie okoliczności wskazujące na bezzasadność żądania wobec niego. W postępowaniu nakazowym po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty dopuszczalne jest bowiem powoływanie się na podstawę faktyczną i prawną, wynikającą z łączącego strony stosunku prawnego, w związku z którym został wystawiony weksel (tak: wyrok SN z 2006.08.03, IV CSK 101/06, LEX nr 195416).