Zasady zarządzania majątkiem dziecka odziedziczonym po dziadkach

Dziadkowie mogą swoim majątkiem rozporządzić na wypadek śmierci i do dziedziczenia powołać wnuków. Testament może zawierać rozporządzenie tylko jednego spadkobiercy, więc dziadek i babcia muszą sporządzić dwa osobne testamenty, mimo że najczęściej rozporządzają w nich majątkiem wspólnym. Każdy z dziadków z testamencie zapisuje wnukowi albo wnukom swoją część majątku.

Gdyby dziadkowie nie sporządzili testamentu, to wówczas majątek dziedziczyliby spadkobiercy ustawowi. Po dziadku spadek dostałaby jego żona (najczęściej byłaby to biologiczna babcia wnuków) oraz dzieci: synowie i córki. Natomiast po babci dziedziczyłby dziadek oraz ich wspólne dzieci.

Gdyby jednak dziecko nie dożyło otwarcia spadku, to wówczas z mocy ustawy prawo do spadku nabyliby jego wstępni, czyli wnuki spadkodawcy. Tylko w takim przypadku wnuki dziedziczą po dziadkach z mocy ustawy.

Wnuk może dziedziczyć po dziadku lub babci na podstawie ważnie sporządzonego testamentu. Może on być sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę albo w formie aktu notarialnego przez notariusza. Dziadek (babcia) mogą sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy bądź kierownika urzędu stanu cywilnego. Następnie jego oświadczenie zostanie spisane w protokole z podaniem daty jego sporządzenia, a protokół zostanie odczytany spadkodawcy w obecności świadków. Natomiast spadkodawca, osoba, przy której została oświadczona ostatnia wola oraz świadkowie podpisują protokół. Gdyby spadkodawca nie mógł podpisać protokołu, to wówczas przyczynę braku podpisu należy wskazać w protokole.

Wnuki mogą też dziedziczyć po dziadku (babci) na podstawie testamentu ustnego. Jest to testament szczególny sporządzany wówczas, gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, albo jeżeli na skutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe albo bardzo utrudnione. W takim przypadku spadkodawca może oświadczyć swoją ostatnią wolę przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Natomiast treść testamentu potwierdza się w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisuje oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia. Podaje też miejsce i datę złożenia oświadczenia oraz miejsce i datę sporządzenia. Pismo muszą podpisać dwaj świadkowie i spadkodawca albo trzej świadkowie (wtedy podpis spadkodawcy nie jest potrzebny). Przepisy przewidują też inny sposób stwierdzenia treści testamentu ustawowego.

W ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy, można stwierdzić tę treść przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Gdyby przesłuchanie jednego ze świadków nie było możliwe albo napotykało trudne do przezwyciężenia przeszkody, to sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.

Dziecko zostaje właścicielem majątku wchodzącego w skład masy spadkowej po śmierci spadkodawcy i po dopełnieniu formalności związanych z ogłoszeniem testamentu i stwierdzeniem praw do spadku. Małoletni właściciel, nawet wpisany do działu drugiego księgi wieczystej, sam nie może zarządzać odziedziczonym majątkiem, na przykład nie może go sprzedać, zamienić bądź podarować.

Natomiast na rodzicach dziecka ciąży obowiązek sprawowania należytej staranności nad jego majątkiem, wówczas gdy pozostaje ono pod ich władzą rodzicielską. Na takich samych zasadach zarządzają majątkiem odziedziczonym jak i podarowanym dziecku przez dziadków lub innych krewnych. Jeżeli jeden z rodziców nie żyje, to wówczas zarząd sprawuje samodzielnie drugi rodzic.

Bez zezwolenia sądu opiekuńczego rodzice nie mogą dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Nie mogą też wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Gdyby więc rodzice chcieli sprzedać na przykład odziedziczoną przez dziecko nieruchomość, to wówczas zgodę na to musi wyrazić sąd opiekuńczy.

Natomiast zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku.

Zdarza się, że spadkodawcy albo darczyńcy nie chcą, aby przekazanym dziecku majątkiem zarządzali rodzice. Powinni to wówczas zastrzec w testamencie lub w umowie darowizny. Wtedy przedmioty przypadające dziecku z tytułu darowizny lub testamentu nie będą obję- te zarządem sprawowanym przez rodziców.

Spadkodawca lub darczyńca mogą w takich przypadkach wyznaczyć też zarządcę majątku. Gdyby nie wyznaczyli zarządcy, to wówczas zarząd majątkiem dziecka obejmie kurator, którego ustanowi sąd opiekuńczy. Natomiast rodzice nie mogą takiego zarządu sprawować wbrew woli spadkodawcy albo darczyńcy. W tej sprawie nawet sąd opiekuńczy nie może zmienić woli darczyńcy i spadkobiercy co do osoby sprawującej zarząd.

Dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim przeznaczony na jego utrzymanie i wychowanie, a także jego rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim. Natomiast nadwyżki, które jeszcze pozostaną, mogą zostać przeznaczone na inne uzasadnione potrzeby rodziny.

Nawet jeśli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, to sąd opiekuńczy może nakazać im, aby sporządzili inwentarz majątku dziecka i przedstawili go sądowi oraz zawiadamiali sąd o ważniejszych zmianach w stanie tego majątku. Chodzi tu przede wszystkim o nabywanie przez dziecko przedmiotów majątkowych o znacznej wartości.

Natomiast w uzasadnionych wypadkach sąd może ustalić wartość rozporządzeń dotyczących ruchomości, pieniędzy i papierów wartościowych, których dziecko i rodzice mogą dokonywać każdego roku bez zezwolenia sądu opiekuńczego. Musi być przy tym spełniony podstawowy warunek dotyczący tego, że czysty dochód ma być przeznaczony wyłącznie na utrzymanie dziecka i jego rodzeństwa.

Przed 13 czerwca 2009 r., czyli przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek sporządzania inwentarza majątku dziecka sąd opiekuńczy mógł nałożyć wówczas, gdy władza rodzicielska przysługiwała tylko jednemu z rodziców.

Po ustaniu zarządu majątkiem dziecka rodzice powinni oddać majątek jemu lub jego przedstawicielowi ustawowemu. Na żądanie dziecka (które jest już pełnoletnie) lub jego przedstawiciela ustawowego muszą też złożyć rachunek z tego zarządu. Żądanie musi być zgłoszone przed upływem roku od ustania zarządu, natomiast nie może dotyczyć dochodów z majątku pobranych w czasie wykonywania władzy rodzicielskiej.