Kiedy żądać alimentów od krewnych

Najczęściej obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców w stosunku do niepełnoletnich dzieci, które nie są w stanie same się utrzymać i nie mają majątku, z którego dochód mógłby zostać przeznaczony na pokrycie kosztów ich nauki i wychowania. Niepełnoletnie dzieci nie muszą więc znajdować się w niedostatku, aby skutecznie żądać alimentów od rodziców.

Natomiast inne kryteria biorą pod uwagę sądy, orzekając alimenty od rozwiedzionego małżonka bądź pozostającego w separacji, rodzeństwa oraz od dzieci na rodziców.

Obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami zależy od tego, z czyjej winy został orzeczony rozwód.

Najwięcej uprawnień przy dochodzeniu alimentów po rozwodzie ma małżonek niewinny. Ma to miejsce wówczas, gdy rozwód został orzeczony wyłącznie z winy drugiego małżonka. Gdyby rozwód pociągnął za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, to wówczas może on domagać się alimentów od małżonka wyłącznie winnego, bez względu na to, w jakim czasie po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego wystąpi z takim żądaniem.

Sąd może wówczas orzec, że małżonek wyłącznie winny ma obowiązek przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, nawet jeśli nie znajduje się on w niedostatku. Aby ustalić, czy nastąpiło istotne pogorszenie sytuacji materialnej, sąd każdorazowo porównuje aktualną sytuację materialną małżonka niewinnego z hipotetyczną sytuacją jaka zaistniałaby wówczas, gdyby rozwód nie został orzeczony, a małżonkowie nadal byli razem.

Wprawdzie małżonek niewinny rozkładowi pożycia nie ma prawa do równej stopy życiowej z małżonkiem zobowiązanym do płacenia na niego alimentów. Natomiast ma prawo do bardziej dostatniego trybu życia niż tylko zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb.

Rozwód może zostać orzeczony z winy obojga małżonków, bądź bez orzekania o winie. W takim przypadku z roszczeniem o alimenty może wystąpić rozwiedziony małżonek tylko wówczas, gdy znajduje się on w niedostatku. Gdy udowodni niedostatek, to wówczas sąd może orzec od jego męża (żony), aby dostarczał mu środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

W dodatku obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Tylko z uwagi na wyjątkowe okoliczności sąd na żądanie uprawnionego ma prawo przedłużyć ten termin.

Obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami wygasa w razie śmierci uprawnionego lub zobowiązanego, a także w razie zawarcia nowego małżeństwa przez małżonka uprawnionego. Gdy zobowiązanym do płacenia alimentów jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, to wówczas ciążący na nim obowiązek alimentacyjny wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu.

Jednak ze względu na wyjątkowe okoliczności na żądanie uprawnionego sąd może przedłużyć ten pięcioletni termin. Na możliwość przedłużenia nie ma żadnego wpływu fakt, że uprawniony małżonek ma krewnych, którzy z mocy ustawy są zobowiązani z ustawy względem niego do alimentacji. Obowiązek rozwiedzionego małżonka zawsze wyprzedza obowiązek dalszych krewnych.

Natomiast rozwiedziony małżonek, który został przez sąd uznany w wyroku rozwodowym za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, nie ma prawa do alimentów od drugiego małżonka nawet wówczas, gdy znajdzie się w niedostatku.

Obowiązek alimentacyjny obciąża zobowiązanych do płacenia krewnych w określonej kolejności. Na zstępnych ciąży on przed wstępnymi, natomiast wstępnych obciąża przed rodzeństwem. W dodatku krewnych bliższych stopniem obciąża przed dalszymi. Z kolei krewnych w tym samym stopniu obciąża on w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Na podstawie tych zasad wnuk uprawnionego wyprzedza jego ojca.

Gdyby z obowiązku alimentacyjnego wywiązywali się bliżsi krewni (np. dzieci w stosunku do rodziców), to wówczas obowiązek alimentacyjny dalszych krewnych, w tym przypadku wnuków, nie powstanie.

W razie obowiązku alimentacyjnego krewnych w tym samym stopniu bierze się pod uwagę obowiązki majątkowe i zarobkowe każdej z tych osób. Dlatego sąd może przyznać alimenty tylko od niektórych członków rodzeństwa albo tylko od niektórych dzieci zobowiązanych do płacenia rodzicom alimentów.

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej do płacenia w bliższej kolejności, albo gdy ta osoba sama znajduje się w niedostatku lub tak trudnej sytuacji finansowej, że nie jest w stanie sama sprostać ciążącemu na niej obowiązku alimentacyjnemu. Przyjmuje się, że zobowiązany do alimentacji w bliższej kolejności nie jest w stanie wywiązać się ze swoich obowiązków, nawet gdy okresowo utracił możliwość świadczenia na przykład z powodu utraty zdolności do pracy, na skutek choroby lub wieku, albo wzrosły jego koszty utrzymania.

Do świadczeń alimentacyjnych od krewnych innych niż rodzice mają prawo tylko osoby znajdujące się w niedostatku.