Spółdzielnia nie uchyli się od skutków ugody

Zgodnie z art. 49¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, osoba, która na podstawie ustawy może żądać ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu, w razie bezczynności spółdzielni może wystąpić do sądu z powództwem na podstawie art. 64 kodeksu cywilnego w związku z art. 1047 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego. Pozew wolny jest od opłaty sądowej, zaś koszty postępowania sądowego pokrywa spółdzielnia.

Przepis art. 64 kodeksu cywilnego stanowi, że oświadczenie woli strony zobowiązanej do jego złożenia może być zastąpione orzeczeniem sądu. Sąd może wydać takie orzeczenie na żądanie osoby uprawnionej, która jest zainteresowana dokonaniem określonej czynności prawnej – w tym konkretnym przypadku ustanowieniem odrębnej własność lokalu. Z kolei o uchylaniu się od złożenia określonego oświadczenia woli można mówić, gdy podmiot zobowiązany odmawia jego złożenia albo zachowuje się biernie, pomimo ciążącego na nim obowiązku złożenia takiego oświadczenia.

Artykuł 64 k.c. stanowi podstawę do stwierdzenia przez sąd, że dłużnik ma obowiązek złożenia określonego oświadczenia woli. Oznacza to, że określa on skutki prawne wynikające ze stwierdzenia istnienia takiego obowiązku. Źródłem jego muszą jednak być określone stosunki prawne. Mogą one wynikać z ustawy, jak również z ważnej czynności prawnej. Do czynności prawnych skutkujących obowiązkiem złożenia określonego oświadczenia woli należy przede wszystkim zaliczyć umowę przedwstępną, umowę zobowiązującą do dokonania czynności rozporządzającej, np. przeniesienia własności czy umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie. Z kolei art. 1047 k.p.c. reguluje procesowe skutki prawomocnych orzeczeń sądu zobowiązujących dłużnika do złożenia określonego oświadczenia woli. Wzajemny stosunek tych przepisów został wyjaśniony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 stycznia 1967 r., (III CZP 32/66, OSNC 1968, nr 12, poz. 199), mającej moc zasady prawnej (por. też wyrok SN z 19 września 2002 r., II CKN 930/00; wyrok SN z 5 września 2002 r., II CKN 1035/00, postanowienie SN z 19 czerwca 2002 r., II CKN 997/00, OSNC 2003, nr 6, poz. 85; wyrok SN z 29 stycznia 1999 r., I CKU 86/98, Prok. i Pr. 1999, nr 5, poz. 30). Zgodnie z nim prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c.). Jeżeli jednak oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, jak podkreślił Sąd Najwyższy, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. Nie dotyczy to jednak zawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej oraz wypadków, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda. W takich sytuacjach zdaniem Sądu Najwyższego orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę.

Oba przepisy ustanawiają zatem swoistego rodzaju fikcję prawną, zgodnie z którą w razie wydania przez sąd orzeczenia stwierdzającego obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli uważa się, iż osoba ta oświadczenie takie złożyła. Orzeczenie sądu zastępuje również zachowanie formy aktu notarialnego oraz innych form szczególnych wymaganych dla ważności dokonania danej czynności prawnej (uchwała SN z 7 stycznia 1967 r., III CZP 32/66, OSNCP 1968, nr 12, poz. 199, wyrok SN z 19 września 2002 r., II CKN 930/00, wyrok SN z 19 czerwca 2002 r., II CKN 997/00, OSNC 2003, nr 6, poz. 85). Zastępcza funkcja orzeczenia sądu wydanego na podstawie art. 64 k.c. spełnia się z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia (wyrok SN z 5 września 2002 r., II CKN 1035/00).