Brak formalny pisma może być usunięty

Adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy będący dalszym pełnomocnikiem nie może uwierzytelnić odpisu pełnomocnictwa podstawowego.

Brak formalny pisma procesowego w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika może być usunięty potwierdzeniem strony dokonanych przez niego czynności. W tym celu sąd powinien wyznaczyć stronie odpowiedni termin.

W sprawie, w której wydany został nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w imieniu strony pozwanej sprzeciw od tego nakazu wniósł radca prawny, dołączając do sprzeciwu pełnomocnictwo udzielone przez dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz uwierzytelniony przez siebie odpis pełnomocnictwa udzielonego temu dyrektorowi w imieniu strony pozwanej przez prezydenta miasta. Pełnomocnik został na podstawie art. 130 k.p.c. wezwany do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu przez złożenie oryginału lub wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa udzielonego przez stronę. W wykonaniu zarządzenia przedłożył odpis tego pełnomocnictwa, potwierdzony za zgodność przez osobę pełniącą funkcję specjalisty do spraw kadrowych u strony pozwanej. W ocenie sądu rejonowego brak formalny sprzeciwu nie został uzupełniony, wobec czego sprzeciw został odrzucony. Sąd okręgowy, rozpatrując zażalenie, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: 1) czy radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) ustanowiony w sprawie przez osobę będącą pełnomocnikiem mocodawcy może uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa udzielonego przez stronę osobie, która jako pełnomocnik strony (uczestnika postępowania) sporządziła pełnomocnictwo substytucyjne dla tego radcy prawnego (adwokata, rzecznika patentowego), a w przypadku odpowiedzi negatywnej 2) czy dopuszczalna jest konwalidacja braku formalnego pisma procesowego (sprzeciwu) w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika poprzez zatwierdzenie przez stronę czynności dokonanych przez pełnomocnika, który nie był należycie umocowany, a jeżeli tak, to czy sąd rozpoznający sprawę obowiązany jest wezwać stronę do potwierdzenia takich czynności?

Zdaniem Sądu Najwyższego, dalszy pełnomocnik, wykazując swoje umocowanie do działania w imieniu strony, powinien przedstawić dokument zawierający pełnomocnictwo podstawowe, udzielone przez stronę, oraz dalsze pełnomocnictwo, którego – jak wyraźnie wynika z art. 91 pkt 3 k.p.c. – udziela pełnomocnik przez mocodawcę umocowany. Skoro zatem radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) może uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa, to chodzić może albo o pełnomocnictwo podstawowe, udzielone przez stronę, albo o dalsze pełnomocnictwo (substytucyjne), udzielone przez pełnomocnika podstawowego. Przepis art. 89 par. 1 zd. drugie k.p.c. wskazuje, że pełnomocnik substytucyjny nie może uwierzytelnić odpisu pełnomocnictwa podstawowego, skoro nie jemu zostało udzielone. W art. 89 par. 1 k.p.c. chodzi o wykazanie ciągu umocowania, prowadzącego od podejmującego czynność procesową pełnomocnika do mocodawcy. Jeżeli tym pełnomocnikiem jest dalszy pełnomocnik (substytut), to wykazanie umocowania następuje przez dołączenie oryginału dalszego pełnomocnictwa udzielonego przez pełnomocnika podstawowego albo uwierzytelnionego przez substytuta odpisu tego pełnomocnictwa oraz oryginału pełnomocnictwa udzielonego przez mocodawcę pełnomocnikowi podstawowemu albo odpisu tego pełnomocnictwa przez niego uwierzytelnionego. Chociaż adwokat, radca prawny i rzecznik patentowy wykonują zawód zaufania publicznego, to nie wynika z ustaw ustrojowych, by do zakresu ich zadań należało uwierzytelnianie odpisów dokumentów.

Należyte umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu strony (uczestnika postępowania) stanowi jedną z bezwzględnych przesłanek procesowych, a brak należytego umocowania prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Również z tego względu wyjątek, o którym mowa w art. 89 par. 1 zd. drugie k.p.c., musi podlegać rygorystycznej wykładni.

Jeżeli przepis wyklucza wznowienie postępowania, gdy strona przed uprawomocnieniem się wyroku potwierdziła dokonane czynności procesowe, to znaczy, że następcze potwierdzenie czynności procesowych przez stronę jest dopuszczalne. W sytuacji, w której strona z takiej możliwości skorzystała, przyczyna nieważności, o której mowa w art. 379 pkt 2 k.p.c., zostaje usunięta ze skutkiem ex tunc, co powoduje brak podstaw do uchylenia wydanego w sprawie wyroku na podstawie art. 386 par. 2 k.p.c., a gdy wyrok się uprawomocni – brak podstaw do wznowienia postępowania (art. 401 pkt 2 in fine k.p.c.). Brak formalny pisma procesowego w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika może być zatem usunięty potwierdzeniem strony dokonanych przez niego czynności. W tym celu sąd powinien wyznaczyć stronie odpowiedni termin.

radca prawny, Kancelaria Clifford Chance

Uchwała składu siedmiu sędziów SN należy do tych orzeczeń, z którymi na gruncie czysto jurydycznym trudno polemizować. Rozstrzygnięcie, odmawiające substytutowi prawa uwierzytelnienia pełnomocnictwa udzielonego pełnomocnikowi głównemu, SN oparł na art. 89 par. 1 k.p.c. interpretowanym zgodnie z powszechnymi regułami znaczeniowymi języka, co z reguły stanowi najmocniejszy instrument wykładni. Z kolei dopuszczając potwierdzenie czynności rzekomego pełnomocnika przez stronę, SN wskazał na wykładnię systemową i konieczność uwzględniania w wykładni przepisów z różnych części k.p.c. Z punktu widzenia prawidłowości rozumowań prawniczych SN nie można więc nic zarzucić. Jedyny aspekt uchwały, który rodzi pewną krytyczną refleksję, sprowadza się do praktycznych uciążliwości płynących z pozbawienia substytuta kompetencji poświadczenia pełnomocnictwa podstawowego. Wydawałoby się, że są one bagatelne, bowiem wystarczy dopilnować, by pełnomocnik główny wydał substytutowi poświadczony odpis swego pełnomocnictwa. Tymczasem nie jest to możliwe, jeżeli osoba pierwotnie umocowana nie należy do kręgu profesjonalnych pełnomocników i nie ma kompetencji poświadczania pełnomocnictw. Pamiętajmy, że w oparciu o pełnomocnictwa ogólne (procesowo-materialne) udzielone kierownikom pracownikom działają np. jednostki publicznych osób prawnych (prócz Skarbu Państwa) czy przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych. Taka osoba ustanawiając pełnomocnika do procesu udziela wszak substytucji – a jeżeli substytut nie może poświadczyć kopii pełnomocnictwa głównego, musiałaby oddać oryginał do akt sądowych. Oczywiście są alternatywne rozwiązania, pełnomocnictwo główne może być poświadczone notarialne albo można próbować uniknąć substytucji. Nie zmienia to faktu, że te jednostki, które zasadniczo reprezentuje pełnomocnik pozbawione są w praktyce dobrodziejstwa art. 89 par. 1 k.p.c.