Kiedy i w jakiej sytuacji można ubiegać się o alimenty dla dziecka pozamałżeńskiego

Do płacenia alimentów zobowiązani są rodzice dziecka. Skoro dziecko urodziła samotna matka, to wówczas należy ustalić, kto jest ojcem dziecka zobowiązanym do łożenia na jego utrzymanie. Biologiczny ojciec dziecka może je uznać dobrowolnie. Gdy jednak tego nie zrobi, to wówczas matka małoletniego może zażądać sądowego ustalenia ojcostwa. Wytacza wówczas powództwo przeciwko domniemanemu ojcu.

W tym samym pozwie, w którym domaga się ustalenia ojcostwa, ma prawo również wnosić o zasądzenie alimentów płaconych do rąk matki dziecka, jako jego przedstawicielki ustawowej.

W pozwie matka musi przedstawić dowody na to, że można domniemywać, że wskazany przez nią mężczyzna jest rzeczywiście biologicznym ojcem dziecka.

Na gruncie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązuje zasada, że domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka.

Z żądaniem podwyższenia alimentów można wystąpić zarówno wówczas, gdy są one płacone na dziecko pochodzące z małżeństwa, jak i pozamałżeńskie. Zawsze jednak należy udowodnić, że nastąpił istotny wzrost usprawiedliwionych potrzeb dziecka uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego albo że wzrosły możliwości płatnicze ojca. W pozwie można powoływać się również na wystąpienie obu tych okoliczności.

Pozew o podwyższenie alimentów wnosi się do sądu rejonowego, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, albo do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. O wyborze sądu decyduje matka dziecka występująca o podwyższenie alimentów. Gdyby zaś pozwany ojciec biologiczny nie miał w kraju miejsca zamieszkania, to powództwo należy wytoczyć wyłącznie według miejsca zamieszkania powoda.

Podwyższenia alimentów można dochodzić przed sądem polskim nawet wówczas, gdy biologiczny ojciec dziecka mieszka za granicą.

Matka małoletniego pozamałżeńskiego dziecka wnosi powództwo do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego (czyli biologicznego ojca dziecka) albo powoda (czyli dziecka i reprezentującej go matki). Sprawa rozpoznawana jest przez wydział rodzinny i nieletnich, a wnosząca pozew matka sama wybiera, do którego sądu go skieruje.

Jeżeli jednak pozwany biologiczny ojciec nie ma miejsca zamieszkania ani pobytu w kraju, to wówczas powództwo wytacza się wyłącznie według miejsca zamieszkania powoda.

W pozwie oprócz roszczenia o ustalenie ojcostwa i o alimenty ma prawo również zgłosić roszczenie o pokrycie wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymanie matki w okresie połogu. Może też żądać pokrycia innych wydatków lub szczególnych strat majątkowych, jeżeli na skutek ciąży i porodu je poniosła.

Strona, która dochodzi ustalenia ojcostwa, alimentów i roszczeń z tym związanych, jest zwolniona od kosztów sądowych. W jednym pozwie powinna połączyć roszczenia alimentacyjne z żądaniem ustalenia ojcostwa oraz innymi roszczeniami, które są z tym związane. Może ona również zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej adwokata.

Do zwolnienia od kosztów sądowych oraz do ustanowienia adwokata ma prawo zarówno matka małoletniego dziecka występująca z pozwem, jak i dziecko, które po dojściu do pełnoletności samo występuje z takimi roszczeniami.

Wydając wyrok zasądzający alimenty – zarówno na dziecko pochodzące z małżeństwa, jak i pozamałżeńskie – sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności. Będzie on dotyczył rat płatnych po wniesieniu powództwa. Natomiast co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa taki rygor będzie dotyczył okresu nie dłuższego niż za trzy miesiące.

Taka sama zasada co do nadania przez sąd z urzędu wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności obowiązuje wówczas, gdy zostanie orzeczone podwyższenie alimentów.

Rygor ten obowiązuje od chwili ogłoszenia wyroku.

Nawet jeżeli pozwany będzie domagał się zwrotu pieniędzy, które zapłacił z tytułu alimentów w czasie trwania procesu, to wówczas matka dziecka może się przed tym zarzutem bronić tym, że pieniądze przeznaczyła na potrzeby dziecka i nie jest już bezpodstawnie wzbogacona.

Zarzut bezpodstawnego wzbogacenia może zostać wysunięty wówczas, gdy ktoś bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby. Powinien on wówczas wydać tę korzyść w naturze, a gdyby nie było to możliwe, to zwrócić jej wartość. Nie ciąży jednak na nim taki obowiązek wówczas, gdy korzyść tę zużył i nie jest już wzbogacony.

Jednak taka możliwość przysługiwać będzie ojcu dziecka dopiero od 13 czerwca 2009 r., gdy zaczną obowiązywać przepisy znowelizowanego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wprowadzają one zasadę, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego wówczas, gdy są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem albo gdy dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Możliwość uchylenia się od obowiązku płacenia alimentów będzie dotyczyła zarówno pełnoletniego dziecka pochodzącego z małżeństwa, jak i pozamałżeńskiego. Natomiast od wykonania obowiązku alimentacyjnego nie można uchylić się względem małoletniego dziecka oraz dziecka, które jeszcze nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, bo na przykład jest niepełnosprawne.

Pod warunkiem że mąż matki wystąpi o zaprzeczenie ojcostwa. Gdy dziecko urodzi się podczas trwania małżeństwa, to wówczas domniemuje się, że jego biologicznym ojcem jest mąż matki. Domniemanie takie może zostać obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

Z pozwem powinien wystąpić mąż matki w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Wytacza je przeciwko dziecku i matce, a jeśli matka nie żyje, to przeciwko dziecku.

Aby obalić domniemanie, że dziecko pochodzi z małżeństwa, powinien wykazać niepodobieństwo, że może być ojcem tego dziecka.

W opisanej w liście sytuacji, aby obalić domniemanie, należy wytoczyć powództwo przeciwko matce i dziecku, a gdy matka nie żyje, to przeciwko dziecku. Aż do czasu gdy sąd orzeknie o zaprzeczeniu ojcostwa, mąż matki powinien łożyć na utrzymanie dziecka, a żona ma prawo domagać się zasądzenia od niego na jego rzecz alimentów na to dziecko.