Wierzyciel odpowiada tylko za swoje zawinione zachowanie

Za szkodę wyrządzoną wykonaniem nieprawomocnego nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, następnie uchylonego, wierzyciel nie ponosi odpowiedzialności na podst. art. 415 k.c., chyba że złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji i jego popieranie było zachowaniem zawinionym.

Sąd rejonowy, uwzględniając częściowo powództwo, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 28 768,93 zł, stanowiącą koszty postępowania egzekucyjnego, które powód poniósł w toku egzekucji wszczętej i popieranej przez pozwanego, a której podstawę stanowił natychmiast wykonalny nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla. W następstwie uwzględnienia zarzutów nakaz ten został prawomocnym wyrokiem uchylony, a powództwo oddalone. Sąd okręgowy, rozpoznając apelację pozwanego, powziął wątpliwości, które przedstawił Sądowi Najwyższemu: czy prowadzenie egzekucji na podstawie nieprawomocnego nakazu zapłaty z weksla w postępowaniu nakazowym, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 492 par. 3 zd. 1 k.p.c., jest działaniem bezprawnym, rodzącym odpowiedzialność deliktową z art. 415 k.c. w związku z art. 338 par. 2 k.p.c. w razie uchylenia nakazu zapłaty i prawomocnego oddalenia powództwa.

Sąd Najwyższy podkreślił, że w kodeksie postępowania cywilnego - z chwilą wejścia w życie, tj. 1 lipca 2000 r., ustawy z 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (...) (Dz.U. nr 48, poz. 554) - przepisami działu IV, tytułu VI, księgi pierwszej objęte zostały nie tylko wyroki, ale także nakazy zapłaty (art. 353¹ k.p.c.). Odpowiednie stosowanie - zgodnie z art. 353² k.p.c. - do nakazów zapłaty przepisów o wyrokach uzasadnione jest charakterem tych orzeczeń, które tak samo jak wyroki są merytorycznymi rozstrzygnięciami zapadającymi w procesie. Przepis par. 1 art. 338 k.p.c. dotyczy sposobu usunięcia - w ramach toczącego się jeszcze postępowania w sprawie - ujemnych skutków wywołanych wykonaniem wyroku zaopatrzonego rygorem natychmiastowej wykonalności, natomiast par. 2 art. 338 k.p.c. stanowi o możliwości dochodzenia w osobnym procesie naprawienia szkody poniesionej wskutek wykonania takiego wyroku. Zdaniem SN regulacja przyjęta w art. 338 par. 2 k.p.c. przesądza jedynie o tym, że osoba, która poniosła szkodę wskutek wykonania wyroku (nakazu zapłaty), następnie uchylonego, może wystąpić do sądu z roszczeniem odszkodowawczym, nie wyjaśnia natomiast materialnoprawnej podstawy takiego żądania.

Z kolei warunkiem odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. jest wykazanie winy sprawcy szkody. W prawie polskim przyjmuje się, że postawienie zarzutu winy usprawiedliwione jest w razie spełnienia się trzech następujących przesłanek: bezprawność zachowania, umyślność lub nieumyślność oraz poczytalność sprawcy. Wobec tego, że bez bezprawności o winie w ogóle nie może być mowy, bezprawność stanowi konieczną przesłankę przy ustaleniu winy.

Orzeczenie sądu podlegające wykonaniu może być orzeczeniem niezgodnym z prawem, co ustawodawca przewidział w przepisach regulujących odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 417¹ par. 2 k.c.). Wykonywanie orzeczenia bezprawnego prawomocnego, a nawet nieprawomocnego, ale natychmiast wykonalnego nie można kwalifikować jako działania bezprawnego. Wierzyciel, korzystając z przyznanej przepisami prawa możliwości wszczęcia egzekucji świadczenia zasądzonego na postawie wspomnianych orzeczeń, działa w granicach prawa. Wszczęcie i popieranie przez wierzyciela egzekucji przeciwko dłużnikowi na podstawie tytułu wykonawczego w postaci zarówno prawomocnego, jak i nieprawomocnego, lecz natychmiast wykonalnego orzeczenia sądu nie może więc być uznane za czyn niedozwolony uzasadniający odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 415 k.c. Nie można jednak wykluczyć, że działanie wierzyciela polegające na spowodowaniu wszczęcia egzekucji na podstawie orzeczenia sądu (nakazu zapłaty) nieprawomocnego, lecz natychmiast wykonalnego, będzie zachowaniem zawinionym. Jako przykład takiego zachowania można wskazać popieranie egzekucji, której podstawę stanowi natychmiast wykonalny nieprawomocny nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, co do którego wierzyciel ma świadomość, że jest nieważny lub został sfałszowany.

Teresa Siudem

@RY1@i02/2009/249/i02.2009.249.087.005a.001.jpg@RY2@

Justyna Burek, radca prawny WEH Koksztys Inwestycje

radca prawny

WEH Koksztys Inwestycje

Omawiana uchwała zawiera analizę przepisów prawa dotyczących nakazu zapłaty oraz przesłanek odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. Powód uzyskał tytuł wykonawczy - nieprawomocny, natychmiast wykonalny nakaz zapłaty na podstawie weksla, z którego skorzystał w postępowaniu egzekucyjnym. Następnie nakaz uchylono, powództwo oddalono, zatem pozwany, doznając szkody na mieniu, wystąpił o zadośćuczynienie poniesionej szkody. Powód, występując na drogę sądową, nie jest zobligowany do podania podstawy prawnej roszczenia, powinien opisać stan faktyczny, zdarzenia, które zaistniały i jego zdaniem uzasadniają roszczenie (poprzeć je dowodami). Rolą sądu jest subsumcja stanu faktycznego do konkretnych przepisów prawa (dyspozycji). SN w uchwale stanął na stanowisku, iż art. 415 k.c. nie może stanowić podstawy do dochodzenia odszkodowania w ww. sytuacji, bowiem w przypadku tej regulacji aby roszczenie zostało uwzględnione, muszą zostać wykazane kumulatywnie przez dochodzącego odszkodowanie trzy przesłanki. Jeżeli szkoda oraz związek przyczynowy pomiędzy szkodą a czynem nie nastręczy trudności dowodowych, to udowodnienie bezprawności działania wierzyciela z nakazu jest praktycznie niemożliwe do wykazania. Trudno jest bowiem przypisać bezprawność postępowaniu wierzyciela nakazowego, który skorzysta z postępowania egzekucyjnego, dysponując nakazem, któremu prawo przyznaje walor wykonalności. Słusznie SN zauważył, że nie jest możliwe wykazanie winy w działaniu osoby dysponującej wykonalnym nakazem. Za bezprawne można uznać takie działanie, gdy dysponujący nakazem, wiedząc o nieważności weksla, sfałszowanym podpisie etc., skorzystał z niego.