Do majątku odrębnego wchodzi prawo nabyte przed ślubem

Prawo własności nieruchomości, nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej w trybie ustawy z 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, stanowi majątek odrębny tego z małżonków, któremu przed powstaniem wspólności przysługiwało prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości i prawo własności posadowionych na niej budynków (art. 33 pkt 3 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym do 20 stycznia 2005 r.).

W 1994 r. H.T. i S.T. - uczestnicy postępowania - zawarli związek małżeński, który wyrokiem z 2002 roku został rozwiązany przez rozwód. Przed zawarciem małżeństwa S.T. umową notarialną nabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, które to prawo w czasie trwania wspólności majątkowej małżonków zostało przekształcone w prawo własności. Sąd okręgowy przy rozpatrywaniu apelacji od postanowienia sądu rejonowego dotyczącego podziału majątku wspólnego przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne. Pytał w nim, czy prawo własności nieruchomości - nabyte w czasie trwania małżeńskiej wspólności ustawowej, wskutek przekształcenia prawa użytkowania wieczystego - weszło w skład majątku odrębnego tego z małżonków, do którego majątku odrębnego wchodziło prawo użytkowania wieczystego.

Zdaniem Sądu Najwyższego ustawą z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 162, poz. 1691) zostały znowelizowane przepisy kodeksu regulujące małżeńskie ustroje majątkowe. Zgodnie z art. 5 ust. 5 pkt 3 tej ustawy do podziału majątku wspólnego małżonków i do zwrotu wydatków i nakładów dokonanych z majątku wspólnego na majątek osobisty lub z majątku osobistego na majątek wspólny, jeżeli wspólność majątkowa małżeńska ustała przed wejściem w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 32 par. 1 k.r.o. w pierwotnym brzmieniu dorobkiem małżonków były przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie przyjmowano, że własność nieruchomości nabyta na podstawie umowy zawartej przez jednego z małżonków wchodzi - z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art. 33 k.r.o. - do majątku wspólnego.

Sąd Najwyższy uznał, że o tym, czy prawo własności nieruchomości nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej, w wyniku przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, przysługującego jednemu z małżonków przed powstaniem wspólności ustawowej, podlega zasadzie ogólnej wyrażonej w art. 32 par. 1 k.r.o. w pierwotnym brzmieniu, przesądzać powinna wykładnia art. 33 pkt 3 k.r.o. również w jego pierwotnym brzmieniu. Przepis ten wówczas stanowił, że odrębny majątek każdego z małżonków stanowią przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w dwóch punktach poprzedzających, czyli za przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (pkt 1) oraz za przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (pkt 2). Regulacja zawarta w art. 33 pkt 3 k.r.o. w jego pierwotnym brzmieniu jest natomiast wyrazem kompromisu między dążeniem do zachowania majątku odrębnego a tendencją do pomnażania majątku wspólnego. Podstawowym warunkiem surogacji jest wymaganie, aby wyłączenie określonego przedmiotu majątkowego z majątku odrębnego i nabycie innego przedmiotu, czyli surogatu, nastąpiło w wyniku tego samego zdarzenia prawnego. W razie przekształcenia w czasie trwania wspólności ustawowej prawa użytkowania wieczystego, przysługującego jednemu z małżonków przed powstaniem wspólności, w prawo własności warunek ten jest spełniony.

Teresa Siudem

@RY1@i02/2009/249/i02.2009.249.087.005b.001.jpg@RY2@

Tomasz Kurek, adwokat, radca prawny partner w CMS Cameron Mc Kenna Dariusz Greszta

adwokat, radca prawny

partner w CMS Cameron Mc Kenna Dariusz Greszta

W uchwale SN na uwagę zasługuje obszerna wykładnia celowościowa prawnej konstrukcji małżeńskiej wspólności ustawowej oraz zasady surogacji. Jej istota polega na tym, że przedmioty majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa ze sprzedaży przedmiotów majątkowych należących do majątku odrębnego jednego z małżonków wchodzą w skład jego majątku odrębnego. SN precyzyjnie wywiódł, że skoro jeden z małżonków nabył prawo użytkowania wieczystego gruntu przed zawarciem związku małżeńskiego, to weszło ono w skład jego majątku odrębnego. Skoro już w trakcie trwania małżeństwa następuje przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a prawo użytkowania wieczystego wygasa, to gdyby prawo własności weszło do majątku wspólnego małżonków, nastąpiłoby nabycie przez małżonka niebędącego uprzednio użytkownikiem wieczystym gruntu udziału 1/2 części w prawie własności tego gruntu kosztem drugiego małżonka. Przyjęta przez SN wykładnia jest spójna i przekonująca. Skoro małżonek nabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przed zawarciem związku małżeńskiego i z mocy prawa nabył roszczenie o jego przekształcenie na prawo własności, skorzystał z tego prawa i uzyskał prawo własności gruntu, tracąc jednocześnie użytkowanie wieczyste, to nie wydaje się uzasadnione, by w razie podziału majątku wspólnego małżeńskiego prawo to weszło do majątku wspólnego.