Wynagrodzenie ryczałtowe należy się proporcjonalnie do stopnia wykonania

Jeżeli wolą stron było, by za roboty przyjęte do wykonania wykonawca otrzymał wynagrodzenie ryczałtowe, a roboty nie zostały wykonane w całości, lecz w części, to wynagrodzenie należne wykonawcy winno być określone proporcjonalnie do stopnia wykonania.

Powodowy wykonawca wniósł o zasądzenie od pozwanego inwestora kwoty 63 019 zł tytułem wynagrodzenia z umowy o roboty budowlane. 31 maja 2004 r. strony zawarły umowę o roboty budowlane. Inwestor zobowiązał się do 19 lipca 2004 r. przekazać komplet dokumentacji technicznej wraz z prawomocnym pozwoleniem na budowę oraz teren budowy z zapewnieniem dostępu do wody na cele gospodarcze i dostępu do energii elektrycznej. Wykonawca zobowiązał się odebrać i zabezpieczyć teren budowy, prowadzić roboty zgodnie z harmonogramem i sztuką budowlaną, zapłacić wynagrodzenie ryczałtowe za umówione prace, a za prace dodatkowe - zapłacić wynagrodzenie na podstawie kosztorysu ofertowego wykonawcy. Wartość robót dodatkowych miała być oszacowania według systemu kosztorysowego, a ich ostateczna wartość miała być określona w kosztorysie powykonawczym. Powód nie wykonał całości prac, otrzymał kwotę 162 630 zł, niewiele mniej niż uzgodnione wynagrodzenie ryczałtowe. Sąd okręgowy oddalił powództwo wobec niewykazania przez powoda, że należy mu się wynagrodzenie wyższe od wartości ryczałtu. Pozwany wniósł apelację.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Strony zawarły umowę roboty budowlane, której przedmiotem była budowa domu drewnianego z bali. Zakres prac określono w ofercie wykonawcy. Z postanowień tej umowy jednoznaczne wynika, że za wykonanie przedmiotu umowy uzgodniono wynagrodzenie ryczałtowe, a w przypadku wystąpienia robót dodatkowych, które nie zostały ujęte w projekcie oraz w załączniku nr 1 do tej umowy, wynagrodzenie miało być ustalone na podstawie kosztorysu ofertowego wykonawcy. Przedłożony w niniejszej sprawie przez powoda kosztorys inwestorski w żaden sposób nie odnosi się do zasad rozliczeń ustalonych przez strony w umowie o roboty budowlane ani w zakresie robót objętych umową ani co do robót dodatkowych. Nie wynika z niego, które roboty i dlaczego zostały wycenione wyżej i dlaczego kwota wynagrodzenia jest znacznie wyższa niż uzgodnione wynagrodzenie ryczałtowe. Kosztorys zawiera wycenę prac wskazanych przez powoda, na podstawie doświadczenia sporządzającego wycenę. Autor kosztorysu, jak zeznał, nie widział oferty ani umowy. Nie sprecyzował także, które roboty zostały wykonane, a które mają zostać jeszcze wykonane. Kosztorys stanowił podstawę wystawienia faktury w marcu 2005 r., gdy tymczasem powód opuścił plac budowy już w grudniu 2004 r., nie dokończywszy robót. Zgodnie z art. 632 par. 1 k.c., jeżeli strony umówiły się na wynagrodzenie ryczałtowe, przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Wyjątkowe sytuacje zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, i ryzyko rażącej straty przyjmującego zamówienie przewidziano w par. 2 tego przepisu, który dopuszcza możliwość podwyższenia ryczałtu; dokonać tego jednak może tylko sąd. Ciężar udowodnienia okoliczności, takich jak: zmiana stosunków, której nie można było przewidzieć, i ryzyko rażącej straty przyjmującego zamówienie spoczywa na przyjmującym zamówienie.

W rozpatrywanej sprawie powód takiego dowodu nie przeprowadził. Sąd wskazał, iż powód jako profesjonalny podmiot powinien ocenić opłacalność wykonania zamówienia. Twierdzenia powoda, że nie przewidział on niektórych okoliczności, nie znalazły potwierdzenia w materiale sprawy. Powód wskazywał, iż jedną z prac dodatkowych było zaadaptowanie projektu typu Orion II i zamiana jego technologii wykonania z murowanej na drewnianą. Tymczasem prace te były zawarte w ofercie stanowiącej integralną część umowy, zatem nie mogą być traktowane jako prace dodatkowe wyceniane na podstawie kosztorysu ofertowego wykonawcy.

Przepis art. 632 k.c. - w par. 1 dotyczącym wynagrodzenia ryczałtowego niepodlegającego zmianie pomimo niemożności przewidzenia przy zawarciu umowy rozmiaru czy koszów prac, i w par. 2 uprawniający sąd do podwyższenia ryczałtu albo rozwiązania umowy na skutek zmiany stosunków, której nie dało się przewidzieć, a która groziłaby rażącą stratą dla przyjmującego zamówienie - reguluje stosunki w ramach umowy o dzieło, ale może mieć także zastosowanie, w drodze analogii, do umowy o roboty budowlane. Taki pogląd obecnie przeważa w orzecznictwie. W uzasadnieniu powyższego stanowiska wskazuje się, iż takiemu podejściu nie sprzeciwia się art. 656 par. 1 k.c. W przepisie tym nie przewidziano odpowiedniego stosowania do umowy o roboty budowlane przepisów o umowie o dzieło normujących wynagrodzenie przyjmującego zamówienie tylko dlatego, że założeniem przy uchwalaniu przepisów kodeksu cywilnego o umowie o roboty budowlane było regulowanie wynagrodzenia wykonawcy robót budowlanych przez przepisy szczególne. Tą drogą uzupełniona została luka prawna po utracie obowiązującej mocy tych przepisów.