Związkowiec także może być pełnomocnikiem pracownika

Zgodnie z art. 465 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony, a ubezpieczonego - także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów. Pracownik może zatem ustanowić swoim pełnomocnikiem w procesie przed sądem pracy także przedstawiciela związku zawodowego. Stanowi to rozszerzenie kręgu osób, które mogą reprezentować pracownika przed sądem pracy.

Przedstawiciel taki powinien przed sądem okazać nie tylko pełnomocnictwo udzielone mu przez pracownika, lecz także wykazać, że jest uprawniony do działania w imieniu związku zawodowego - na podstawie jego statutu lub odrębnego upoważnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt II PZ 3/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 104). Dla zaistnienia pełnomocnictwa opartego na art. 465 k.p.c. wymagane jest bowiem spełnienie dwóch warunków: musi być upoważnienie związku zawodowego i umocowanie przez pracownika.

Istotne jest także, że związek zawodowy może cofnąć udzielone na podstawie art. 465 par. 1 k.p.c. upoważnienie swojemu przedstawicielowi do występowania w charakterze pełnomocnika procesowego pracownika w sprawie z zakresu prawa pracy. Niweczy to pełnomocnictwo procesowe udzielone przedstawicielowi związku zawodowego, który traci umocowanie do reprezentowania pracownika przed sądem.

W orzecznictwie sądowym nie ma jednolitości, czy pełnomocnikiem procesowym pracownika może być przedstawiciel innego związku zawodowego niż ten, w którym pracownik jest zrzeszony. Przepis art. 465 par. 1 k.p.c., pozwalając na to, aby pełnomocnikiem pracownika mógł być przedstawiciel związku zawodowego, nie wskazuje bowiem w żaden sposób, o jaki związek zawodowy chodzi.

Jednakże w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowała się ostatnio tendencja do zwężającego pojmowania dopuszczalności działania przez związki zawodowe po stronie pracowniczej w procesach z zakresu prawa pracy. W szczególności w postanowieniu z 29 listopada 2006 r. (sygn. akt II PZ 54/06) stwierdzono wyraźnie, że pełnomocnikiem pracownika może być tylko przedstawiciel związku zawodowego, w którym pracownik jest zrzeszony. Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17 września 2004 r. (sygn. akt III PZ 10/04, niepublik.), podnosząc, że zakładowa organizacja związkowa nie reprezentuje praw lub interesów członków innego związku.

Jest to zmiana stanowiska Sądu Najwyższego, gdyż uprzednio w wyroku z 22 sierpnia 2003 r. (sygn. akt I PK 214/02, OSNP 2004, z. 16, poz. 282) stwierdził, że pełnomocnikiem procesowym pracownika (art. 465 par. 1 k.p.c.) może być przedstawiciel związku zawodowego, w którym pracownik nie jest zrzeszony. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu poglądu o niedopuszczalności reprezentowania pracownika przez przedstawiciela z innego związku zawodowego wskazał, że interpretacja art. 465 k.p.c. powinna następować w związku z treścią art. 7 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, zgodnie z którym w sprawach indywidualnych związki zawodowe reprezentują prawa i interesy swoich członków. Wynika stąd a contrario, że zakładowa organizacja związkowa nie reprezentuje praw lub interesów członków innego związku. Podnosił też, że poszerzenie możliwości reprezentowania pracownika w procesie o przedstawicieli związków zawodowych ma na celu nie tylko ułatwienie uzyskania pomocy dotyczącej kwestii prawnych, ale ma służyć również rozpoznaniu sporu z uwzględnieniem warunków konkretnego zakładu pracy. Wskazuje na to wyraźnie przewidziana powołanym przepisem możliwość ustanowienia pełnomocnikiem pracownika zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony.

Dodał, że przepis art. 4, wyrażający jedynie najogólniejszą dyrektywę związkowej reprezentacji pracowniczych praw i interesów, nie oznacza, że w sporze z pracodawcą pracownik może wybrać dowolne przedstawicielstwo związkowe. Kwestia ta ma istotne znaczenie praktyczne, gdyż przy przyjęciu poglądu, że pełnomocnikiem pracownika może być tylko przedstawiciel związku zawodowego, w którym pracownik jest zrzeszony, ograniczony zostaje zakres pełnomocników, którzy mogą reprezentować pracownika w procesie przed sądem pracy. Ponadto wadliwe ustanowienie pełnomocnika może mieć negatywne skutki w procesie dla nienależycie reprezentowanego pracownika.

Jeśli pracownik jest niezrzeszony w żadnym związku zawodowym, to może się zwrócić do każdego związku zawodowego działającego na terenie zakładu pracy, w którym jest on zatrudniony, o przydzielenie mu pełnomocnika. Gdyż na wniosek pracownika niezrzeszonego związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i interesów wobec pracodawcy (art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17 września 2004 r. (sygn. akt III PZ 10/04, niepublikowany), podnosząc, że związek zawodowy może się wyjątkowo podejmować reprezentowania osób niebędących członkiem żadnego związku zawodowego, jeżeli jednocześnie wywodzą się z grona członków załogi danego zakładu pracy. Wówczas organizacja związkowa zna społeczno-ekonomiczne realia danego zakładu pracy, w którym powstał konkretny spór.

Pracownik był członkiem związku zawodowego Murarze. Otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę, od którego złożył odwołanie do sądu pracy. Przegrał jednak proces przed sądem I instancji. Zwrócił się wówczas do związku zawodowego Oświatowcy o udzielenie mu pomocy w procesie z pracodawcą. Apelację od wyroku w jego imieniu złożył przedstawiciel tego związku zawodowego. Sąd jednak odrzucił jego apelację, podnosząc, że nie był on uprawniony do tej reprezentacji, gdyż jest członkiem innego związku zawodowego.

● Radca prawny będący przedstawicielem związku zawodowego może reprezentować pracownika w sprawie z zakresu prawa pracy i wnieść w jego imieniu kasację (art. 465 par. 1 k.p.c.), jeżeli pracownik udzielił mu pełnomocnictwa procesowego - postanowienie SN z 20 maja 2004 r. (sygn. akt I PZ 6/04, OSNP 2005/3/40, M. P. Pr. - wkł. 2005/6/14).

● Skarga kasacyjna wniesiona przez radcę prawnego będącego pełnomocnikiem pracownika jako przedstawiciel związku zawodowego (art. 465 par. 1 k.p.c.) podlega opłacie na zasadach określonych w art. 35 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) - postanowienie SN z 20 marca 2007 r. (sygn. akt II PZ 6/07 OSNP 2008/9-10/138).

Ryszard Sadlik

gp@infor.pl

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 465 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Art. 4, art. 7 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).