Jakie koszty w sądzie pracy musi ponosić pracodawca

Zarówno pozew, jak i niektóre inne pisma procesowe w tego typu sprawie podlegają opłacie sądowej, której wysokość ustala się na zasadach ogólnych. Opłaty te są więc identyczne jak w zwykłych sprawach cywilnych i gospodarczych. Wnosząc pozew, pracodawca musi uiścić opłatę w wysokości 5 proc. dochodzonej kwoty. Opłatę od pozwu należy uiścić niezależnie od tego, jaka będzie wartość przedmiotu sporu wskazana przez pracodawcę. Wyjątkiem są tu jednak sprawy rozpoznawane w postępowaniu uproszczonym, to jest o roszczenia wynikające z umowy o pracę, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tys. zł. W tych sprawach obowiązują opłaty stałe uzależnione od wartości przedmiotu sporu. I tak gdy wartość przedmiotu sporu wynosi:

● do 2 tys. zł, jest to 30 zł,

● ponad 2 tys. zł do 5 tys. zł - 100 zł,

● ponad 5 tys. zł do 7,5 tys. zł - 250 zł,

● ponad 7,5 tys. zł - 300 zł.

Z uzasadnienia uchwały SN z 27 marca 2007 r. (II PZP 1/07, OSNP 2007/19-20/270) wynika, iż pracodawca pomimo obowiązku uiszczania opłaty od pozwu na zasadach ogólnych we wszystkich sprawach z zakresu prawa pracy, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 tys. zł, od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, musi uiścić tak samo jak pracownik opłatę w kwocie 30 zł. Jeśli wartość przedmiotu sporu przekracza 50 tys. zł, pracodawca wnosząc apelację, ponosi 5-proc. opłatę stosunkową. Opłatę tę oblicza się od wartości przedmiotu zaskarżenia. Jeśli zatem pracodawca domagał się 60 tys. zł, a sąd zasądził tylko 50 tys. zł, to opłata od apelacji, w której pracodawca domaga się zasądzenia pozostałych 10 tys. zł, wyniesie 500 zł. Gdyby jednak od początku żądał tylko 10 tys. zł, a sąd oddalił powództwo w całości, to od apelacji, w której domaga się zmiany wyroku sądu rejonowego i zasądzenia całej kwoty 10 tys. zł, pracodawca uiszcza tylko 30 zł.

Fakt, iż pracownik w sprawach z zakresu prawa pracy jest stroną uprzywilejowaną w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, ponieważ zwolniony jest od ich ponoszenia z mocy ustawy, nie przekreśla możliwości uzyskania zwolnienia od kosztów przez pracodawcę. Warunkiem przyznania zwolnienia od kosztów sądowych przez sąd jest bowiem tylko wykazanie tego, iż domagający się zwolnienia od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dotyczy to osób fizycznych. Sąd może jednak przyznać zwolnienie od kosztów także pracodawcy będącemu osobą prawną lub jednostką organizacyjną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych pracodawca zgłosić powinien na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych pracodawca musi złożyć oświadczenie według ustalonego wzoru, którym dowiedzie, że jego żądanie jest uzasadnione. Wzór tego oświadczenia otrzymać można w każdym sądzie lub pobrać ze strony internetowej www.ms.gov.pl. Obejmuje ono szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie musi składać oświadczenia według ustalonego wzoru, powinna jednak w samym wniosku o zwolnienie od kosztów podać jak najbardziej pełne informacje na temat swojej trudnej sytuacji finansowej i udokumentować to np. bilansami, wyciągami z kont itp.

Zasadą wynikającą z art. 98 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego jest zwrot kosztów procesu przeciwnikowi. Obowiązku tego nie uchyla zwolnienie pracownika od kosztów sądowych. Fakt, iż przeciwnikiem procesowym pracodawcy jest pracownik, nie ma zatem żadnego znaczenia w kontekście zasądzenia obowiązku zwrotu kosztów procesu. Tak jak w każdej ze spraw cywilnych sąd ma jednak możliwość zastosowania w stosunku do pracownika dobrodziejstwa wynikającego z art. 102 k.p.c. Umożliwia on nieobciążanie kosztami procesu w części lub całości strony przegrywającej sprawę. Warunkiem jego zastosowania jest zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Najczęściej wynika on z trudnej sytuacji materialnej lub rodzinnej pracownika. W żadnym jednak razie nieobciążanie pracownika kosztami procesu nie może być dla sądu zasadą orzekania o kosztach.

Jeśli sąd pomimo wygranej pracodawcy nie obciążył pracownikami kosztami procesu, a w opinii pracodawcy żaden szczególny przypadek nie zachodził, pracodawca może odwołać się od tego rozstrzygnięcia. Musi on jednak pamiętać, że z uwagi na to, że rozstrzygnięcie w zakresie żądania głównego jest dla niego korzystne, nie powinien składać apelacji, tylko zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w wyroku.

Wysokość kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez pracodawcę, których zwrot sąd jest uprawniony zasądzić od przeciwnika procesowego, jest limitowana i określona przepisami prawa. Są one identyczne w przypadku adwokatów i radców prawnych i określone w dwóch rozporządzeniach ministra sprawiedliwości. Wynagrodzenia adwokatów i radców prawnych są uzależnione od wartości przedmiotu sporu w sprawie. Sąd w przeważającej części przypadków zasądza to wynagrodzenie w wysokości stawek minimalnych. Z tym że w przypadku spraw skomplikowanych stawka minimalna może zostać podniesiona aż sześciokrotnie, nie może być ona jednak wyższa niż wartość przedmiotu sprawy. Aby sąd mógł zasądzić wynagrodzenie wyższe niż stawka minimalna, pełnomocnik pracodawcy złożyć musi zestawienie kosztów procesu. Stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:

● do 500 zł - 60 zł;

● powyżej 500 zł do 1,5 tys. zł - 180 zł;

● powyżej 1,5 tys. zł do 5 tys. zł - 600 zł;

● powyżej 5 tys. zł do 10 tys. zł - 1,2 tys. zł;

● powyżej 10 tys. zł do 50 tys. zł - 2,4 tys. zł;

● powyżej 50 tys. zł do 200 tys. zł - 3,6 tys. zł;

● powyżej 200 tys. zł - 7,2 tys. zł.

Jeśli sprawa dotyczy zapłaty wynagrodzenia za pracę lub odszkodowania, stawka minimalna wynosi 75 proc. powyżej wymienionych stawek obliczonych od wartości wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy. Tylko w przypadku odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należy się 50 proc. stawki. W pewnej kategorii spraw stawki są jednak stałe. Za ustalenie wypadku przy pracy (bez żądania odszkodowania) stawka wynosi 120 zł. W sprawach o nawiązanie umowy o pracę uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy oraz w przypadku wszystkich roszczeń niemajątkowych - 60 zł. W orzecznictwie przyjęło się ponadto, że tylko 60 zł zapłacić należy przeciwnikowi w sprawie o odszkodowanie za niezgodne z przepisami rozwiązanie stosunku pracy niezależnie od wysokości tego odszkodowania, co wiąże się z alternatywnością tego roszczenia w stosunku do żądania przywrócenia do pracy.

Koszty sądowe, od których zwolniony jest pracownik, oraz koszty zastępującego go pełnomocnika z urzędu poniesie pracodawca, ale tylko wtedy, gdy przegra sprawę. Jeśli pracownik reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wygrywa sprawę, sąd nie wypłaca temu pełnomocnikowi wynagrodzenia z kasy sądu, tylko zasądza je od pracodawcy na rzecz pracownika na identycznych zasadach, jak w sytuacji gdy pracownika reprezentuje pełnomocnik z wyboru. Pełnomocnik może uzyskać klauzulę wykonalności na swoją rzecz na orzeczeniu o zasądzeniu tych kosztów. Dopiero gdyby egzekucja tych kosztów od pracodawcy okazała się bezskuteczna, wynagrodzenie pełnomocnikowi wypłaci sąd. Gdy pracodawca przegrywa sprawę wytoczoną przez pracownika, koszty pracownika nie są jedynymi kosztami, które będzie musiał ponieść pracodawca. W opinii SN zaprezentowanej w uchwale z 5 marca 2007 r. (I PZP 1/07, OSNP 2007/19-20/269) sąd w orzeczeniu kończącym w instancji sprawę z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa kwoty 50 tys. zł, obciąża pozwanego pracodawcę kosztami sądowymi, których nie miał obowiązku uiścić pracownik wnoszący powództwo. W każdej takiej sprawie przegranej przez pracodawcę sąd powinien obliczyć opłatę stosunkową 5 proc., względnie opłatę stałą w postępowaniu uproszczonym, przyjmując za podstawę do jej obliczenia wartość przedmiotu sporu i nakazać pobranie tej opłaty lub jej części w przypadku częściowej przegranej na rzecz Skarbu Państwa od pracodawcy.

Niezależnie od tego, czy pracodawca jest pozwanym czy powodem, zgłaszając wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lub innego połączonego z wydatkami, zobowiązany jest do uiszczenia zaliczki na koszt przeprowadzenia takiego dowodu. Jeśli zaliczka nie zostanie wpłacona, sąd pominie zgłaszany dowód. W przypadku wygranej zaliczkowana kwota zostanie zasądzona od pracownika jako składnik kosztów procesu. Jeśli jednak sprawa wytoczona została przez pracownika i to on zgłasza wniosek o powołanie biegłego, koszty jego wynagrodzenia tymczasowo poniesie Skarb Państwa. W przypadku uwzględnienia powództwa koszty opinii w orzeczeniu kończącym sprawę zostaną zasądzone od pracodawcy na rzecz Skarbu Państwa.