Wzorzec musi być używany w obrocie z konsumentem

Stwierdzenie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wykazania, że zostały spełnione łącznie 3 przesłanki: 1) działanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności polegającej na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Stosowanie postanowień wzorca oznacza jego umieszczenie we wzorcu używanym w obrocie z konsumentami. Strona zawierająca umowę z wykorzystaniem wzorca jest nim związana z chwilą zawarcia umowy, co oznacza, że wzorzec (i jego poszczególne postanowienia) mają zastosowanie do stosunku obligacyjnego zawiązanego pomiędzy stronami z chwilą zawarcia umowy.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatrywał odwołanie od decyzji prezesa UOKiK w sprawie o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Prezes UOKiK stwierdził stosowanie w obrocie z konsumentami regulaminu świadczenia usług zawierającego postanowienia umowy wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479⁴⁵ k.p.c. i nakazał zaniechanie ich stosowania oraz nałożył karę pieniężną z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Strona powodowa dochodziła w postępowaniu przed SOKiK uchylenia decyzji prezesa UOKiK. We wniesionym do SOKiK odwołaniu argumentowała, iż wydana decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez dokonanie przez prezesa UOKiK niewłaściwej interpretacji pojęcia stosowanie postanowień wzorców umów. W ocenie strony powodowej w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, gdyż nie została spełniona jedna z przesłanek uznania praktyki za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Według strony odwołującej się praktyka uznana przez prezesa UOKiK w zaskarżonej decyzji za niedozwoloną klauzulę umowną nie była stosowaniem postanowienia uznanego za niedozwolone, gdyż wskazane postanowienie nigdy nie było w jej działalności stosowane.

Zdaniem SOKiK uznanie określonej praktyki stosowanej przez przedsiębiorcę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów wymaga spełnienia przesłanek z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W rozpatrywanej sprawie bezspornie doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, gdyż, po pierwsze, praktyka była stosowana przez przedsiębiorcę, po drugie, nosiła znamiona bezprawności polegającej na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru niedozwolonych wzorców umów, o którym mowa w art. 479⁴⁵ k.p.c. SOKiK stwierdził, że stosowana klauzula umowna jest tożsama, co do celu, jak i co do skutków, z postanowieniem wpisanym do Rejestru, a wpis postanowienia wzorca do takiego Rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 k.c. Wreszcie, po trzecie, działanie przedsiębiorcy było działaniem godzącym w zbiorowy interes konsumentów, gdyż oferta przedsiębiorcy była adresowana do nieokreślonej z góry liczby konsumentów. SOKiK uznał, że stosowanie postanowień wzorca umowy użyte w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wiąże się z faktem wykonywania postanowienia wpisanego do umowy, ale z faktem samego umieszczenia w umowie postanowienia, które zostało wpisane do Rejestru. Wzorcem umowy natomiast jest każda klauzula umowna narzucona przez jedną stronę stosunku prawnego z wyłączeniem możliwości rzeczywistego wpływu drugiej strony na istnienie i treść tego postanowienia, a tym samym na kształt nawiązywania stosunku prawnego. Stosowanie postanowień wzorca oznacza bowiem jego umieszczenie we wzorcu używanym w obrocie z konsumentami. Strona zawierająca umowę z wykorzystaniem wzorca jest nim związana z chwilą zawarcia umowy, co oznacza, że wzorzec (i jego poszczególne postanowienia) ma zastosowanie do stosunku obligacyjnego zawiązanego pomiędzy stronami z chwilą zawarcia umowy.

doktor prawa, prawnik w Kancelarii Adwokackiej Rafał Kosmalski

SOKiK dokonał rozstrzygnięcia istotnego w praktyce problemu odnoszącego się do możliwości uznania za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów stosowania postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Kwestia uznania określonych wzorców umów za niedozwolone nie jest już problematyczna, gdyż rozstrzygnął to SN w uchwale z 13 lipca 2006 r., III SZP 3/06. Natomiast stwierdzenie przez prezesa UOKiK stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na stosowaniu postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wymaga zaistnienia trzech przesłanek: 1) działania przedsiębiorcy, 2) wykazania, iż działanie nosi znamiona bezprawności, w postaci stosowania przez przedsiębiorcę wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, 3) godzi w zbiorowe interesy konsumentów, czyli zagraża lub narusza prawa nieograniczonej liczby konsumentów.