Kiedy stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą

Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, chociaż do prowadzenia swoich spraw może zatrudniać pracowników. W chwili tworzenia stowarzyszenia założyciele nie muszą deklarować przekazywania na jego rzecz żadnych funduszy ani majątku.

Stowarzyszenia mogą tworzyć obywatele polscy, mający pełną zdolność do czynności prawnych (osoby, które ukończyły 18 lat i nie są ubezwłasnowolnione) i niepozbawione praw publicznych. Małoletni poniżej 16 lat nie mogą utworzyć stowarzyszenia. ale mogą do niego należeć (jeśli wyrażą na to zgodę ich przedstawiciele ustawowi), nie mają jednak biernego i czynnego prawa wyborczego. Małoletni w wieku 16 -18 lat (mający ograniczoną zdolność do czynności prawnych) mogą należeć do stowarzyszenia oraz korzystać z biernego i czynnego prawa wyborczego, jednak w składzie zarządu danego stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych. Dopuszczalne jest założenie i funkcjonowanie stowarzyszenia skupiającego jedynie cudzoziemców mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub takiego, w którym z uwagi na wymogi statutowe cudzoziemcy stanowić będą większość.

Osoba prawna (np. spółka kapitałowa, spółdzielnia) może być tylko członkiem wspierającym stowarzyszenia. Ustawa o stowarzyszeniach nie określa jednak, na czym polega "bycie członkiem wspierającym stowarzyszenia". Powinien to regulować statut.

Pierwszym krokiem zmierzającym do utworzenia stowarzyszenia jest zwołanie zebrania założycielskiego, które powinno podjąć oficjalną uchwałę o powołaniu do życia stowarzyszenia. W zebraniu musi wziąć udział co najmniej 15 osób, które staną się członkami - założycielami. Wśród nich mogą znajdować się również osoby prawne, ale w przyszłym stowarzyszeniu będą one posiadać jedynie status członków wspierających.

Liczba członków komitetu założycielskiego nie jest w ustawie określona. Ponieważ jednak komitet jest organem kolegialnym, minimalna liczba członków powinna wynosić co najmniej 2 - 3 osoby. Zwołanie zebrania powinno być poprzedzone ustaleniem pewnych istotnych szczegółów organizacyjnych, takich jak: jego miejsce i termin, wybranie osoby, która poprowadzi zebranie, sporządzi protokół i przygotuje niezbędne dokumenty.

Przed zebraniem założycielskim powinien być opracowany i udostępniony do wglądu wszystkim członkom tworzącego się stowarzyszenia projekt statutu. Zgodnie z art. 10 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach statut powinien określać w szczególności:

● nazwę stowarzyszenia, odróżniającą je od innych stowarzyszeń, organizacji i instytucji,

● teren działania i siedzibę stowarzyszenia,

● cele i sposoby ich realizacji,

● sposób nabywania i utraty członkostwa, przyczyny utraty członkostwa oraz prawa i obowiązki członków,

● władze stowarzyszenia, tryb dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencje,

● sposób reprezentowania stowarzyszenia oraz zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności jego uchwał,

● sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich,

● zasady dokonywania zmian statutu,

● sposób rozwiązania się stowarzyszenia.

Stowarzyszenie, które zamierza tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, powinno dodatkowo określić w statucie strukturę organizacyjną i zasady tworzenia tych jednostek.

Przed zebraniem założycielskim należy przygotować listę członków założycieli (w dwóch egzemplarzach) zawierającą następujące ich dane: imię i nazwisko, data i miejsce urodzenia, adres, numer dowodu osobistego i PESEL, własnoręczny podpis każdej osoby, oświadczenia członków założycieli o posiadaniu obywatelstwa polskiego, pełnej zdolności czynności prawnych i pełni praw obywatelskich. Uczestnicy zebrania podpisują obydwa egzemplarze.

Zebranie rozpoczyna się od:

● wyboru przewodniczącego i sekretarza do sporządzenia protokołu z zebrania; wybór dokonywany jest w głosowaniu jawnym,

● zgłoszenia kandydatów i wyboru komitetu założycielskiego stowarzyszenia w głosowaniu jawnym (2 - 3 osoby)

● wyboru komisji skrutacyjnej, która zbiera i liczy głosy (komisję powołujemy, jeżeli głosowanie jest tajne, czyli jeśli statut przewiduje taki sposób głosowania).

● przedstawienia celu zebrania i celu tworzenia stowarzyszenia,

● ustalenia sposobu głosowania i podejmowania uchwał.

Kolejne etapy zebrania założycielskiego to przyjęcie uchwał o:

● wyborze komitetu założycielskiego;

● powołaniu stowarzyszenia

● o przyjęciu statutu;

● wyborze władz (zarządu i komisji rewizyjnej).

Uchwały powinny mieć formę odrębnych dokumentów i stanowić załączniki do protokołu. Wszystkie uchwały stanowiące załączniki do protokołu zebrania podpisuje przewodniczący zebrania i protokolant (sekretarz). Dopuszczalne jest także wpisanie treści podjętej uchwały do protokołu zebrania, pod warunkiem jednoznacznego wskazania, że dany fragment protokołu dotyczy uchwały w określonej kwestii i złożenia dodatkowych, wymaganych dla uchwał podpisów w tym miejscu protokołu (niezależnie od podpisów składanych pod treścią całego protokołu z zebrania założycielskiego). Uchwalenie statutu powinna poprzedzić dyskusja nad jego postanowieniami. Prowadzący zebranie powinien umożliwić zgłaszanie i ewentualne zatwierdzenie poprawek oraz uwag.

Wybranie zarządu i komisji rewizyjnej na zebraniu założycielskim nie jest warunkiem koniecznym do zarejestrowania stowarzyszenia. Władze stowarzyszenia można wybrać w terminie późniejszym, po zarejestrowaniu go w Krajowym Rejestrze Sądowym (tj. na pierwszym walnym zebraniu już zarejestrowanego stowarzyszenia). Takie rozwiązanie jest korzystne ze względów praktycznych. Nie trzeba tuż po zarejestrowaniu w KRS zwoływać walnego zebrania, aby wybrać zarząd i komisję rewizyjną, co wiąże się z potrzebą składania kolejnego wniosku do sądu o zmianę w rejestrze i dodatkową opłatą.

Kolejnym krokiem jest podjęcie uchwały w sprawie wyboru prezesa, skarbnika i innych osób mających pełnić określone funkcje w zarządzie stowarzyszenia. Warto dokonać takiego wyboru od razu, ponieważ na formularzu KRS-WK, który jest załącznikiem do wniosku o rejestrację stowarzyszenia w krajowym Rejestrze Sądowym, jest pole, w którym należy wpisać funkcje osoby w organie reprezentacji. Wybór władz stowarzyszenia: zarządu i organu kontroli wewnętrznej, np. komisji rewizyjnej, wymaga podjęcia dwóch odrębnych uchwał.

Członkowie komitetu założycielskiego muszą w ciągu 7 dni od dnia zamknięcia zebrania założycielskiego złożyć wniosek o rejestrację w KRS wraz z wymaganymi dokumentami. Uchybienie temu terminowi może doprowadzić do wszczęcia przez sąd rejestrowy postępowania w trybie art. 24 ustawy o KRS, skutkującego m.in. wymierzeniem grzywny.

Stowarzyszenie podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego - rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Wpis do rejestru następuje na wniosek, który ma formę urzędowego formularza. Wzory formularzy określa w sprawie określenia wzoru formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania. Wnioski można także składać na niebarwnych formularzach stanowiących wydruki komputerowe lub będących kserokopiami formularzy urzędowych. Urzędowe formularze są udostępniane w siedzibach sądów oraz na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Wniosek o dokonanie rejestracji składa się na urzędowym formularzu: KRS-W20 - Wniosek o rejestrację podmiotu w Krajowym Rejestrze Sądowym wraz z załącznikami. Razem z formularzem KRS - W20 złożyć należy następujące formularze uzupełniające:

● KRS-WA - Oddziały, terenowe jednostki organizacyjne (w przypadku gdy organizacja tworzy oddziały lub jednostki terenowe).

● KRS-WF - Założyciele stowarzyszenia (członkowie Komitetu Założycielskiego).

● KRS-WK - Organy podmiotu - należy złożyć dwa formularze: na jednym umieścić członków organu uprawnionego do reprezentacji (z reguły zarządu), na drugim członków organu nadzoru wewnętrznego (z reguły komisji rewizyjnej).

Wniosek składa się do właściwego sądu rejonowego - sądu gospodarczego, Wydziału Krajowego Rejestru Sądowego. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną.

Jeśli stowarzyszenie zamierza prowadzić działalność gospodarczą, składa wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców na formularzu KRS - W9 z załącznikiem KRS-WM i uwierzytelnionymi notarialnie wzorami podpisów członków zarządu.

Jeśli stowarzyszenie wpisuje się do rejestru przedsiębiorców jednocześnie z wpisem do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, do wniosku KRS-W20 dołącza dodatkowy formularz KRS-WM, wskazujący zakres działalności gospodarczej zgodnie ze statutem oraz odpowiadający kodowi klasyfikacji PKD. Na druku wniosku o wpis KRS-W20 należy zaznaczyć, że stowarzyszenie wnioskuje również o dokonanie wpisu do rejestru przedsiębiorców, a ponadto dołączyć uwierzytelnione notarialnie wzory podpisów członków zarządu. W obu rejestrach stowarzyszenie figuruje pod tym samym numerem KRS.

Do wniosku dołączyć należy następujące dokumenty:

● uwierzytelnione notarialnie albo złożone przed sędzią lub upoważnionym pracownikiem sądu wzory podpisów osób upoważnionych do reprezentowania stowarzyszenia,

● dokument potwierdzający tytuł prawny wnioskodawcy do lokalu (nieruchomości), w którym ma być wykonywana działalność objęta wnioskiem,

● protokół posiedzenia walnego zgromadzenia członków, który zawierać powinien uchwałę o powołaniu organizacji, uchwałę w sprawie przyjęcia statutu, statut, uchwałę w sprawie wyboru komitetu założycielskiego i listę założycieli,

● uchwałę o powołaniu zarządu,

● uchwałę o powołaniu organu nadzoru (wewnętrznego), przewidzianego w statucie, np. komisji rewizyjnej.

Postępowanie w sprawach o wpis stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej do KRS jest wolne od opłat sądowych. Jeżeli jednak stowarzyszenie będzie prowadziło działalność gospodarczą, to opłata za wpis do rejestru przedsiębiorców wynosi 1000 zł oraz dodatkowo 500 zł za ogłoszenie wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Zwolnienie od opłat nie dotyczy jednak kolejnych wpisów. Mimo, iż przepis mówi tylko, że "postępowanie o wpis stowarzyszenia do rejestru (...) jest wolne od opłat sądowych", orzecznictwo sądów rejestrowych nie jest w tej kwestii jednolite. Wątpliwości wynikają prawdopodobnie z założenia, że intencją ustawodawcy było nie tylko ułatwienie tworzenia stowarzyszeń przez zwolnienie z opłaty za wpis do rejestru, ale także ułatwienie późniejszej działalności przez odciążenie z opłat za wpis każdej zmiany, która takiemu wpisowi podlega. Nie budzi natomiast wątpliwości fakt, że za zmiany, które w przyszłości stowarzyszenie będzie zgłaszać do Krajowego Rejestru Sądowego rejestru przedsiębiorców, obowiązuje opłata w wysokości 150 zł oraz 250 zł za ogłoszenie.

Działalność gospodarcza stowarzyszenia nie może być istotą jego utworzenia i funkcjonowania, gdyż stowarzyszenie nie jest jedną z form prawnych powołanych do prowadzenia działalności gospodarczej. Stowarzyszenie nie może być wpisane tylko do rejestru przedsiębiorców, bez uprzedniego wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Ustawa - Prawo o stowarzyszeniach nie odnosi się do rozmiarów działalności gospodarczej stowarzyszenia, w zasadzie nie ogranicza jej zakresu. Granice wyznacza natomiast przez jednoznaczne wskazanie, że dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy wyłącznie realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony na rzecz członków stowarzyszenia. Nieco inaczej do tej kwestii podchodzi ustawa o fundacjach w odniesieniu do działalności gospodarczej fundacji - fundacja może prowadzić działalność gospodarczą tylko w rozmiarach służących realizacji jej celów.

Działalność gospodarcza może przedmiotowo pokrywać się z działalnością statutową stowarzyszenia, gdyż przepisy ustawy nie przewidują w tym zakresie żadnych ograniczeń. Przedmiot działalności powinien być określony zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD), bowiem według tej klasyfikacji wpisuje się przedmiot działalności we wniosku składanym do Krajowego Rejestru Sądowego.

Decyzja o prowadzeniu działalności gospodarczej nie musi być podjęta jednocześnie z decyzją o utworzeniu stowarzyszenia, może być podjęta w każdym czasie po uzyskaniu wpisu w rejestrze, pod warunkiem, że przewiduje ją statut. Jeśli w statucie brak takiego postanowienia, koniczna jest uprzednia zmiana statutu i zgłoszenie tej zmiany do rejestru. Stowarzyszenie, żeby rozpocząć działalność gospodarczą, w przeciwieństwie do fundacji, nie musi wykazywać posiadania określonego majątku warunkującego możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia może być przeznaczony wyłącznie na realizację celów statutowych, w żadnym razie nie może być przeznaczony do podziału między jego członków.

Dochód z działalności gospodarczej w stanowi tzw. czysty dochód z tej działalności po uiszczeniu wszelkich zobowiązań podatkowych i kosztów działalności gospodarczej, a w ramach tych kosztów także wpłaty na tworzone fundusze (np. rezerwowy, na cele statutowe, zachęt materialnych) przewidziane w powszechnie obowiązujących przepisach płacowych i finansowych. Tym samym wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w sferze działalności gospodarczej stowarzyszenia łącznie z ich udziałem w zysku (jeśli został przewidziany przez organy statutowe) nie podlegają wliczeniu do dochodu z działalności gospodarczej stowarzyszenia.

Jeśli stowarzyszenie chce prowadzić działalność gospodarczą, to w statucie musi znaleźć się odpowiednie postanowienie dotyczące takiego zamiaru. Postanowienia statutu powinny zawierać informację o tym, że stowarzyszenie prowadzi działalność gospodarczą w wymienionym zakresie, a całość dochodów z niej uzyskanych przeznacza na realizacją celów statutowych. Do określenia zakresu działalności gospodarczej najlepiej posłużyć się opisami działalności zawartymi w Polskiej Klasyfikacji Działalności. Ustalenie rodzaju działalności gospodarczej na etapie konstruowania statutu ułatwi późniejsze czynności związane z wypełnianiem formularza wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców. Statut stowarzyszenia powinien zawierać co najmniej dwa postanowienia odnoszące się do działalności gospodarczej - stanowiący podstawę prowadzenia działalności gospodarczej oraz odrębny dotyczący źródeł majątku stowarzyszenia.

Warunkiem formalnym rozpoczęcia działalności gospodarczej jest uzyskanie wpisu w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Przepisy nie wskazują, w jakiej formie działalność gospodarcza ma być prowadzona. Podmiotem odpowiedzialnym za wybór tej formy jest walne zgromadzenie członków stowarzyszenia.

Stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej. Jest ono uproszczoną formą stowarzyszenia. Nie posiada osobowości prawnej i w związku z tym nie podlega rejestracji w sądzie. Stowarzyszenie zwykłe ma ograniczone możliwości działania: nie może prowadzić działalności gospodarczej, nie może powoływać oddziałów terenowych, nie może łączyć się w związki stowarzyszeń, nie może zrzeszać osób prawnych, nie może przyjmować darowizn, spadków i zapisów, otrzymywać dotacji oraz korzystać z ofiarności publicznej. Może jedynie zbierać i gromadzić składki członkowskie.

Do założenia stowarzyszenia zwykłego potrzebne jest:

● zebranie przynajmniej 3 osób (muszą to być obywatele polscy posiadający pełną zdolność do czynności prawnych oraz prawa publiczne, którzy ukończyli 18 lat).

● uchwalenie regulaminu działalności (należy sporządzić go w formie pisemnej),

Najważniejsza jest wola założycieli stowarzyszenia i uchwalenie regulaminu. Te dwie czynności powodują już powstanie stowarzyszenia. Jednak do rozpoczęcia działalności konieczne jest jeszcze zgłoszenie powstania stowarzyszenia organowi nadzorującemu stowarzyszenia, którym jest starosta właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia.

Do zgłoszenia należy dołączyć następujące dokumenty:

● regulamin stowarzyszenia,

● informację o siedzibie stowarzyszenia,

● informację zawierającą dane osobowe założycieli wraz z określeniem przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie.

Stowarzyszenie zwykłe może rozpocząć działalność, jeżeli w ciągu 30 dni od zgłoszenia jego powstania nie zakazano tej działalności (postanowienie zakazujące działalności może wydać jedynie sąd).

@RY1@i02/2010/237/i02.2010.237.210.0004.001.jpg@RY2@

Wzór

@RY1@i02/2010/237/i02.2010.237.210.0004.002.jpg@RY2@

Anna Gnys, główny specjalista w departamencie sądów powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości

Anna Gnys

główny specjalista w departamencie sądów powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości

Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 z późn. zm.),

Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 z późn. zm.),

Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępnienia (Dz.U. nr 118, poz. 1247 z późn. zm.).