Jak odwołać się od negatywnej decyzji ZUS o przyznanie renty

Dość często się zdarza, że osoba ubiegająca się o rentę z tytułu niezdolności do pracy otrzymuje z ZUS negatywną decyzję. Ma to miejsce wtedy, gdy okazuje się, że nie spełnia warunków wymaganych do jej przyznania. Może to być brak odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego, zbyt niski staż w ostatnim 10-leciu przed wystąpieniem o rentę czy też powstanie niezdolności do pracy po upływie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Najczęstszą jednak przyczyną odmowy przyznania renty jest wydanie niekorzystnego dla wnioskodawcy orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS.

Od decyzji odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje odwołanie do właściwego sądu okręgowego pracy i ubezpieczeń społecznych. Należy je wnieść w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu. Wniesienie odwołania do sądu po terminie powoduje jego odrzucenie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przekroczenie terminu było niewielkie i nastąpiło z przyczyn, na które osoba odwołująca się nie miała wpływu.

Należy jednak podkreślić, że jeśli organ rentowy nie wydał decyzji w ciągu dwóch miesięcy od daty złożenia wniosku o świadczenie, wniesienie odwołania możliwe jest w każdym czasie po upływie tych dwóch miesięcy.

Odwołanie wnosi się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Jego forma może być pisemna lub ustna. W tym drugim przypadku jest ono składane do protokołu w organie rentowym.

Wnoszone odwołanie powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji (najlepiej podać jej numer nadany przez ZUS), sformułowanie zarzutów i wniosków, ich uzasadnienie oraz podpis ubezpieczonego lub jego przedstawiciela ustawowego bądź pełnomocnika.

Po złożeniu odwołania ZUS ma 30 dni na ponowne przeanalizowanie sprawy. Może wtedy zmienić lub uchylić decyzję. Jeśli zmieniona decyzja w pełni uwzględnia żądania podniesione w odwołaniu, ZUS nie nadaje mu dalszego biegu. Wydaje nową decyzję, w której uchyla poprzednią. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia odwołania (w całości lub w części) sprawa musi zostać przekazana do sądu wraz z uzasadnieniem.

Przepisy przewidują jeden wyjątek od omówionych zasad. Może się bowiem zdarzyć, że osoba ubiegająca się o rentę w odwołaniu od decyzji ZUS wskazuje nowe okoliczności dotyczące niezdolności do pracy (np. nowe wyniki badań). Jeśli okoliczności te powstały po dniu wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS (lub też nie można ustalić dokładnej daty ich powstania) ZUS nie przekazuje odwołania do sądu. Kieruje wtedy sprawę do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika. Od decyzji wydanej na podstawie nowego orzeczenia przysługuje odwołanie do sądu.

Jeśli osoba ubiegająca się o rentę w odwołaniu od decyzji ZUS wskazuje nowe okoliczności dotyczące niezdolności do pracy, które powstały po dniu wydania orzeczenia przez organ orzeczniczy ZUS, sprawa nie jest przekazywana do sądu, ale ponownie rozpatrywana przez ten organ. Ponieważ w odwołaniu ubezpieczony powołał się na nowe wyniki badań, uzyskane już po dniu wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika, ZUS skieruje sprawę ponownie do lekarza orzecznika. Ten wyznaczy termin badania, po którym zostanie wydane ponowne orzeczenie w sprawie niezdolności do pracy. Jeśli nadal będzie ono niekorzystne, osobie wnioskującej o rentę będą przysługiwały ponownie zwykłe środki odwoławcze (sprzeciw do komisji lekarskiej, a następnie złożenie odwołania do sądu).

Nawet wtedy, gdy sprawa już znajduje się w sądzie, organ rentowy może uchylić zaskarżoną decyzję, wydając taką, która uwzględniałaby żądanie osoby zainteresowanej w całości lub w części. Może to uczynić do czasu wydania rozstrzygnięcia przez sąd. Postępowanie sądowe ulega wtedy umorzeniu. Jeśli jednak ZUS cały czas podtrzymuje swoją decyzję, sąd przeprowadza postępowanie w celu rozpatrzenia odwołania.

Sąd może orzec merytorycznie w sprawie przyznania renty tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie wyczerpała drogę odwoławczą w ZUS, a więc wniosła sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS do komisji lekarskiej, a w odwołaniu od decyzji organu rentowego nie wskazała żadnych nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wówczas, w wyniku przeprowadzonego postępowania i na podstawie dostępnych środków dowodowych, sąd może zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub w części. Na podstawie wyroku sądu ZUS wydaje wtedy decyzję o przyznaniu świadczenia.

Może się zdarzyć, że osoba, która otrzymała negatywną decyzję w sprawie renty, nie odwołała się wcześniej od niekorzystnego dla siebie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Częstą sytuacją jest też taka, gdy osoba ubiegająca się o rentę wniosła sprzeciw po terminie, a ZUS odmówił jego przywrócenia i nie skierował sprawy do rozpatrzenia do komisji lekarskiej.

W obydwu przypadkach sąd nie może orzec merytorycznie, a więc wypowiedzieć się, czy osoba zainteresowana jest rzeczywiście niezdolna do pracy i w jakim stopniu. W pierwszym przypadku, gdy nie wniesiono sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika do komisji lekarskiej, a następnie nie wskazano w odwołaniu żadnych nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, sąd odrzuca odwołanie. Oznacza to, że wniesienie wspomnianego sprzeciwu jest bardzo istotne dla wnioskodawcy. Nieskorzystanie z tej możliwości wywołuje negatywne konsekwencje w ewentualnym późniejszym postępowaniu przed sądem.

Osoba, która nie wyczerpała drogi odwoławczej od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, nie może liczyć na merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez sąd. Sąd odrzuca odwołanie, w którym osoba zainteresowana nie wskazała w odwołaniu żadnych nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy, a wcześniej nie wniosła do komisji lekarskiej sprzeciwu od niekorzystnego dla niej orzeczenia lekarza orzecznika. Ponieważ w opisanej sytuacji nie skorzystano wcześniej z możliwości wniesienia tego sprzeciwu, a w odwołaniu nie zostały zgłoszone żadne nowe okoliczności dotyczące stanu zdrowia, sąd nie wypowie się w tej sprawie co do zasadności przyznania renty.

Jeśli natomiast osoba ubiegająca się o rentę wniosła sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, tyle że po terminie, którego ZUS nie przywrócił, może liczyć na inny sposób rozpatrzenia sprawy przez sąd. W odwołaniu musi wtedy podnieść, że przekroczenie terminu na wniesienie sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych. Jeśli sąd uzna, że rzeczywiście tak było, uchyla decyzję, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi ZUS i umarza postępowanie. Nie ma w tym przypadku znaczenia, że w odwołaniu od decyzji rentowej osoba zainteresowana nie wskazuje żadnych nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. W przypadku otrzymania sprawy z sądu po uchyleniu decyzji ZUS kieruje wniesiony po terminie sprzeciw do rozpatrzenia przez komisję lekarską. Na podstawie jej orzeczenia wydawana jest nowa decyzja, od której oczywiście przysługuje odwołanie do sądu na ogólnych zasadach.

Sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi ZUS i umarza postępowanie, również jeżeli w odwołaniu od decyzji osoba ubiegająca się o rentę nie wskazała co prawda nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, ale takie okoliczności powstały już po dniu złożenia odwołania od decyzji. Taki sposób postępowania dotyczy zarówno sytuacji, gdy decyzja w sprawie renty została wydana na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika, jak i wtedy, gdy wnioskodawca odwoływał się bezskutecznie do komisji lekarskiej.

W przypadku gdy w odwołaniu od decyzji ZUS wnioskodawca nie podniósł żadnych nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, ale takie okoliczności powstały już po dniu jego złożenia, sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez ZUS i umarza postępowanie.

Jeśli więc wnioskodawca przedłoży w trakcie postępowania sądowego nowe wyniki badań przeprowadzonych po wniesieniu odwołania, sąd nie będzie rozpatrywał sprawy merytorycznie, ale po uchyleniu decyzji przekaże sprawę z powrotem do ZUS. Urząd ten jeszcze raz rozpatrzy sprawę o przyznanie renty, kierując ją najpierw do lekarza orzecznika.

Podsumowując, można więc ogólnie stwierdzić, że sposób postępowania sądu po wniesieniu odwołania zależy od dwóch zasadniczych czynników: wyczerpania drogi odwoławczej w ZUS oraz ewentualnej zmiany stanu zdrowia wnioskodawcy po wydaniu orzeczenia przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską.

Jeśli orzeczenie wydane przez sąd okręgowy nie jest dla osoby zainteresowanej korzystne, może ona złożyć apelację do sądu apelacyjnego za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok. Ma na to dwa tygodnie od jego doręczenia wraz z uzasadnieniem. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.

Z kolei od wyroku sądu apelacyjnego kończącego postępowanie w sprawie za pośrednictwem tego sądu można wnieść kasację do Sądu Najwyższego. Termin na dokonanie tej czynności wynosi miesiąc od daty doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Kasacja musi być wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego.

Marek Opolski

gp@infor.pl

Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).