Organ egzekucyjny nie bierze pod uwagę przedawnienia roszczeń

Przedawnienie nie może być brane pod uwagę przez sąd nadający klauzulę wykonalności, jak również przez organ egzekucyjny (art. 804 k.p.c.). Może być ono natomiast podnoszone w toku postępowania wywołanego wniesieniem powództwa w trybie art. 840 par. 1 k.p.c.

Powód w 2000 r. poręczył spłatę kredytu udzielonego spółce z o.o. przez bank będący poprzednikiem prawnym pozwanego. W 2003 r. spółka ta wykreślona została z rejestru przedsiębiorców. Na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego z października 2002 r., któremu sąd rejonowy nadał klauzulę wykonalności we wrześniu 2006 r., komornik prowadzi egzekucję przeciwko powodowi. Powód wystąpił przeciwko bankowi o pozbawienie wykonalności przedmiotowego tytułu wykonawczego. Sąd okręgowy powództwo oddalił, stanąwszy na stanowisku, że wykreślenie spółki z o.o. z KRS nie spowodowało wygaśnięcia zobowiązania poręczyciela, a skoro nie nastąpiła żadna okoliczność typu spełnienie świadczenia, potrącenie, zwolnienie z długu czy też odnowienie, pozostaje odpowiedzialność poręczyciela. Od wyroku apelację wniósł powód.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Uznał, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest ustaleń na temat zasadności podniesionego przez powoda zarzutu przedawnienia roszczeń majątkowych, objętych egzekucją prowadzoną w stosunku do niego, oraz zarzutu z art. 823 k.p.c. i twierdzeń powoda, że z tego względu nie było podstaw do nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Tymczasem przedawnienie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym może stanowić podstawę powództwa z art. 840 par. 1 k.p.c.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd okręgowy dokona ustaleń i rozważań na temat tego, czy istniał obowiązek stwierdzony bankowym tytułem wykonawczym w momencie nadawania mu klauzuli wykonalności. Sąd ten oceni trafność podniesionego przez powoda zarzutu z art. 823 k.p.c. Weźmie w tej kwestii pod uwagę to, że roczny termin, o którym mowa w tym przepisie, dotyczy ostatniej czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego, a nie ostatniej czynności strony i w związku z tym nie można liczyć go od dnia wystawienia przez wierzyciela bankowego tytułu egzekucyjnego w październiku 2002 r. W tej sytuacji konieczne będzie dokonanie ustaleń i rozważań na temat tego, kiedy został przez wierzyciela złożony wniosek egzekucyjny do komornika sądowego oraz czy powód wykazał, że w toku postępowania egzekucyjnego zaszły takie okoliczności, które powodują, że można uznać, jak to wywodzi strona powodowa, że doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa w rozumieniu art. 823 k.p.c. i w związku z tym wniosek egzekucyjny złożony przez pozwany bank do komornika nie przerwał biegu przedawnienia. Przy analizie tej kwestii sąd okręgowy weźmie pod uwagę, że - zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego - wystawienie bankowego tytułu wykonawczego nie odpowiada żadnemu z wymagań określonych w art. 123 par. 1 pkt 1 k.c., od których ustawodawca uzależnił wystąpienie skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia. Natomiast - w świetle aktualnego orzecznictwa - wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia zobowiązania. W sytuacji gdy sąd okręgowy dojdzie do wniosku, że brak jest podstaw do przyjęcia, że powództwo zasługuje na uwzględnienie z uwagi na przedawnienie roszczenia, powtórnie rozważy kwestię odpowiedzialności poręczyciela za zobowiązania spółki, która wykreślona została z rejestru sądowego, mimo że całość jej zobowiązań w ramach postępowania likwidacyjnego nie została spłacona. Przy rozważaniach tej kwestii weźmie pod uwagę stanowisko, zgodnie z którym z chwilą prawomocnego wykreślenia spółki z rejestru sądowego przestają istnieć prawa i obowiązki przysługujące spółce, wynikające ze stosunków zobowiązaniowych z udziałem tej spółki. Argumentem na trafność powyższego poglądu było m.in. to, że skoro wierzytelność to określona sytuacja prawna wobec oznaczonego dłużnika, a dług to określona powinność zachowania dłużnika wobec wierzyciela, uzasadniony jest wniosek, że nie może istnieć dalej zobowiązanie w sytuacji utraty bytu prawnego przez jedną ze stron zobowiązania i braku następstwa prawnego tej strony. Dlatego koniecznym będzie rozważenie tego, czy w takiej sytuacji może istnieć zobowiązanie poręczyciela jako zobowiązanie samodzielne mimo wygaśnięcia zobowiązania dłużnika głównego, wbrew zasadzie akcesoryjności z art. 876 par. 1 k.c. i art. 879 par. 1 k.c., która to zasada nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zobowiązanie poręczyciela z art. 876 par. 1 k.c. ma charakter akcesoryjny wobec zobowiązania głównego, co zasadniczo wyraża się tym, że powstanie, jak i istnienie zobowiązania poręczyciela zależy od ważności oraz istnienia zobowiązania dłużnika głównego oraz że o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika (art. 879 par. 1 k.c.). Z zasady akcesoryjności zobowiązania poręczyciela należałoby wnosić, że w przypadku utraty bytu prawnego dłużnika głównego gaśnie także zobowiązanie poręczyciela. Jednak gdy spółka z o.o. traci byt mimo niezaspokojenia długów, to pojawia się kwestia sprzeczności takiego stanu rzeczy z celem, jaki ustawodawca założył w stosunku do postępowania likwidacyjnego.