Czeka nas gorączka zbiorowych pozwów

Trudno sobie wyobrazić bardziej widowiskową sprawę na pierwszy w Polsce pozew zbiorowy. Przedsiębiorcy, którzy potracili majątki w wyniku powodzi, kontra państwo, które nie dopilnowało wałów i nie ostrzegło zawczasu swoich obywateli o niebezpieczeństwie. Wniosek złożą w tym tygodniu. ządają kilku milionów złotych.

Mimo że od powodzi minęły zaledwie dwa miesiące, pozew jest już gotowy. - Mamy też wymaganych przez ustawę 10 powodów, minimum, by zgłosić pozew zbiorowy - mówi nam mecenas Dominik Gałkowski z kancelarii Kubas, Kos, Gaertner, która reprezentuje powodzian. - Ich roszczenia są zróżnicowane, największe sięga 2 mln złotych. Dopracujemy ostatnie szczegóły i w ciągu kilku dni składamy pozew - zapowiada Gałkowski.

Tak oto powodzianie staną się prekursorami nowego instrumentu prawnego, który może zrewolucjonizować polski system prawny.

Pozwy zbiorowe z powodzeniem funkcjonują w krajach anglosaskich, a w latach 80. przyjęły się też w Europie Zachodniej - m.in. w Niemczech, Hiszpanii, we Francji i w Szwecji. W polskim prawie po raz pierwszy potrzeba stworzenia w instytucji pozwu zbiorowego pojawiła się po katastrofie MTK w Katowicach w 2006 roku. Gdy runęła hala, w której trwały targi gołębi, zginęło 65 osób. 140 rannych miesiącami przebywało w szpitalach i na rehabilitacji. I choć od tragedii minęły ponad cztery lata, większość spraw cywilnych o odszkodowania i zadośćuczynienia zostało zawieszonych. Wszystko dlatego, że nie zakończył się proces karny.

Ofiary tragedii wyczekiwały na możliwość zbiorowego pozwu, bo wspólnie będzie im łatwiej dochodzić roszczeń. - Mamy zamiar z tego skorzystać - zapowiada Marcin Marszołek, prezes katowickiego stowarzyszenia Wokanda, które reprezentuje blisko 80 poszkodowanych w tragedii. - Musimy tylko wybrać reprezentanta i ustalić kwoty odszkodowania. Z pozwem wystartujemy nie wcześniej niż na jesieni - dodaje Marszołek.

W kolejce z pozwami zbiorowymi stoją kolejne grupy, które czują się poszkodowane: Izba Gospodarcza Właścicieli Punktów Aptecznych i Aptek myśli o pozwie przeciwko Skarbowi Państwa, po tym jak ustawa zabroniła punktom aptecznym sprzedawać wiele lekarstw. Właściciele nieruchomości położonych przy Okęciu będą żądać odszkodowania za spadek cen ich nieruchomości spowodowany hałasem z nisko przelatujących samolotów, a byli klienci Amplico Life chcą się sądzić o opłaty nieuwzględnione w umowach. O pozwie myślą rodziny ofiar tragedii w Smoleńsku. - Na pozwy zbiorowe szczególnie narażeni mogą być deweloperzy, linie lotnicze, biura podróży, telekomy, ubezpieczyciele, banki i firmy farmaceutyczne - mówi radca prawny Robert Pasternak, partner zarządzający Deloitte Legal.

Nic dziwnego więc, że polscy przedsiębiorcy po cichu mówią o 19 lipca 2010 roku "czarny poniedziałek". Oficjalnie jednak zapewniają, że pozwów zbiorowych się nie boją. - Z przeprowadzonego przez nas badania wynika, że największe obawy powinni mieć farmaceuci, bo to na nich jako potencjalnych pozywanych wskazywała aż połowa badanych - mówi nam Paweł Pietkiewicz.

Przedsiębiorcy liczą na to, że pozornie rewolucyjne zmiany mogą pozostać martwym zapisem. Podstawowy problem: to nowe prawo i nie wiadomo, jak ma działać. - Jesteśmy pierwsi i na własnej skórze poznamy jego wady i zalety, ale warto próbować - zapewnia jednak mecenas Gałkowski.

Pozwy zbiorowe będą mogły być składane minimum przez 10 poszkodowanych.

W ramach pozwu będzie można jednak tworzyć podgrupy poszkodowanych, którzy szacują swoje straty na podobnym poziomie i żądają podobnych kwot odszkodowań. Problemem może się okazać jednak koszt złożenia pozwu: 2 proc. wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł. Na wniosek pozwanego sąd będzie też mógł zasądzić kaucję do 20 proc. wartości sporu. - To spore pieniądze. Ale sporo do wygrania mają też kancelarie reprezentujące powodów, bo tu wynagrodzenie wynosi aż 20 proc. zasądzonego odszkodowania. Nie jest więc wykluczone, że prawnicy sami będą finansować postępowania - uważa Pietkiewicz. A może nawet za jakiś czas, podobnie jak w USA, pojawią się u nas fundusze inwestujące w pozwy zbiorowe, liczące na zysk z wygranej.

W Stanach Zjednoczonych istniejąca od 1938 roku instytucja pozwu zbiorowego jest jedną z lokomotyw całego przemysłu prawniczego.

Odszkodowania zasądzone w USA na jej skutek co roku wynoszą łącznie z kosztami sądowymi blisko 250 mld dolarów. Jeżeli okaże się, że kilka pierwszych postępowań w Polsce zakończy się sukcesem, to polski rynek prawny może się całkiem zmienić.

@RY1@i02/2010/138/i02.2010.138.000.004a.001.jpg@RY2@

Fot. Jarosław Kubalski/Agencja Gazeta

Powodzianie z Sandomierza żądają od Skarbu Państwa kilku milionów odszkodowania

Sylwia Czubkowska

sylwia.czubkowska@infor.pl

współpraca Agnieszka Bobowska