Nie można domagać się roszczenia, które się przedawniło

Prawomocny wyrok oddalający powództwo o ustalenie na przyszłość odpowiedzialności pozwanego za skutki czynu niedozwolonego ze względu na upływ terminu przedawnienia określonego w art. 442 par. 1 zdanie drugie k.c. wiąże sąd na podstawie art. 365 par. 1 k.p.c. w sprawie o naprawienie szkód ujawnionych po wejściu w życie art. 442¹ k.c.

W lipcu 2008 r. powódka wytoczyła przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie D. powództwo o zasądzenie: kwoty 50 tys. zł tytułem odszkodowania za dalsze skutki zakażenia jej wirusem HBV, powodującym zapalenie wątroby typu B; kwoty 30 tys. zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wskutek pojawienia się dalszych skutków zakażenia; renty w wysokości 6 tys. zł miesięcznie ze względu na zwiększenie się jej potrzeb. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że na skutek zakażenia jej wirusem HBV w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we W. jej stan zdrowia pogorszył się w znacznym stopniu. Upośledzenie funkcji wątroby prowadzi do wielu zaburzeń. Powódka już wcześniej, w lutym 2006 r., wytoczyła przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie D. powództwo, lecz zostało ono prawomocnie oddalone. Stało się tak, ponieważ nieprzekraczalny, dziesięcioletni termin przedawnienia ustanowiony w art. 442 par. 1 k.c., liczony od dnia zdarzenia wywołującego szkodę, upłynął w odniesieniu do roszczeń powódki 22 listopada 2005 r., tj. przed 8 lutego 2006 r., w którym wytoczyła ona powództwo.

Sąd okręgowy oddalił powództwo wytoczone w lipcu 2008 r. Uznał, że z mocy art. 365 k.p.c. wiąże go wcześniejszy prawomocny wyrok oddalający powództwo ze względu na zarzut przedawnienia. W toku rozpoznawania apelacji powódki od wyroku z marca 2009 r., zarzucającej naruszenie art. 365 par. 1 k.p.c., art. 2 ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 80, poz. 538 - dalej: ustawa nowelizująca) i art. 442¹ k.c., - sąd apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne: czy prawomocny wyrok oddalający powództwo o ustalenie odpowiedzialności na przyszłość z powodu przedawnienia wiąże sąd na podstawie art. 365 k.p.c. w sprawie o naprawienie szkód ujawnionych po wejściu w życie art. 442¹ k.c.

Sąd Najwyższy stwierdził, że prawomocny wyrok oddalający żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego za szkodę przyszłą z powodu przedawnienia się - zgodnie z art. 442 par. 1 zdanie drugie k.c. - roszczeń mogących wynikać z czynu niedozwolonego wiąże na podstawie art. 365 par. 1 k.p.c. strony, sądy i inne organy oraz ma, w myśl art. 366 k.p.c., powagę rzeczy osądzonej. W konsekwencji w razie ponownego wytoczenia przez powoda powództwa o ustalenie odpowiedzialności tego samego podmiotu za szkodę przyszłą wynikłą z oznaczonego czynu niedozwolonego pozew powinien zostać odrzucony (art. 199 par. 1 pkt 2 k.p.c.). W razie zaś wytoczenia przez powoda powództwa o zasądzenie określonych kwot tytułem naprawienia szkody wynikłej z tego czynu niedozwolonego sąd powinien oddalić powództwo, uwzględniając zawarty w art. 365 par. 1 k.p.c. nakaz przyjęcia, że w danej sytuacji stan prawny przedstawia się, tak jak to wynika z uprzedniego prawomocnego wyroku, tj. że dochodzone roszczenia podlegają oddaleniu jako niezaskarżalne wskutek podniesionego w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem zarzutu ich przedawnienia się.

Uznaniu mocy wiążącej prawomocnego wyroku oddalającego żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego za szkodę przyszłą z powodu przedawnienia się roszczeń mogących wynikać z przytoczonego w pozwie czynu niedozwolonego nie stoi na przeszkodzie ogólne sformułowanie jego sentencji. Moc wiążącą na podstawie art. 365 par. 1 k.p.c. ma wprawdzie jedynie sentencja orzeczenia, niemniej jednak w niektórych przypadkach - np. w razie oddalenia powództwa - ze względu na ogólność rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji doniosłość przy ustalaniu zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic prawomocności materialnej orzeczenia, mogą mieć także zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygnięcia.

radca prawny Kancelaria Linklaters

@RY1@i02/2010/062/i02.2010.062.087.005b.001.jpg@RY2@

Zbigniew Kruczkowski, radca prawny Kancelaria Linklaters

Komentowana uchwała została wydana w związku ze zmianą w przepisach regulujących odpowiedzialność z tytułu czynów niedozwolonych za szkody powstałe w przyszłości. W obecnym stanie prawnym przedawnienie nie może nastąpić przed ujawnieniem się szkody na osobie i jej sprawcy. W poprzednim stanie prawnym upływ terminu przedawnienia zanim powstała szkoda na osobie, był możliwy. Problem, który rozstrzygał Sąd Najwyższy, dotyczył kwestii związania sądu (orzekającego według aktualnych przepisów) wydanym wcześniej orzeczeniem sądowym, oddalającym roszczenie z powodu jego przedawnienia. Z uchwały płyną dla praktyki sądowej dwa istotne wnioski. Po pierwsze, sąd rozpoznający sprawę o naprawienie szkody na osobie po wejściu w życie nowych przepisów jest związany wydanym na tle poprzedniego stanu prawnego wyrokiem rozstrzygającym sprawę o ustalenie odpowiedzialności pozwanego za skutki czynu niedozwolonego powstałe w przyszłości, oddalającym powództwo ze względu na podniesiony zarzut przedawnienia. Odmienne rozstrzygnięcie prowadziłoby do naruszenia zaufania do państwa i stanowionego prawa. Ponadto SN, potwierdzając zasadę, że na gruncie art. 365 k.p.c. moc wiążącą ma jedynie sentencja orzeczenia, dopuścił równocześnie w niektórych przypadkach np. ze względu na ogólność rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji wyroku możliwość ustalania zakresu mocy wiążącej orzeczenia sądowego na podstawie motywów rozstrzygnięcia zawartych w jego uzasadnieniu. Wydaje się jednak, że przy ustaleniu granic prawomocności materialnej, opierając się na motywach orzeczenia, powinno się zachować daleko idącą ostrożność.