Sąd, rozpatrując wniosek, bierze pod uwagę stan z dnia jego wpływu

Sąd, rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej, związany jest ze stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu.

Pierwszy prezes Sądu Najwyższego wystąpił z wnioskiem o rozpoznanie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego: czy przy rozpoznawaniu wniosku o wpis w księdze wieczystej decydujące znaczenie ma zgodnie z art. 316 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego stan rzeczy z chwili orzekania, czy też - wobec szczególnego charakteru postępowania o wpis w księdze wieczystej - należy na podstawie art. 29 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 192 pkt 3 k.p.c., art. 13 par. 2 k.p.c., art. 626⁶ par. 1 k.p.c. i art. 626⁸ par. 2 k.p.c. uznać, że przy wpisie do księgi wieczystej decyduje stan rzeczy z chwili złożenia wniosku.

Sąd Najwyższy zauważył, że decydujące znaczenie ma w tym przypadku art. 626⁸ k.p.c. Przepis ten wskazuje wyraźnie na rolę sądu wieczystoksięgowego, całkowicie odmienną niż rola sądu orzekającego w procesie. Już z par. 1 tego artykułu wynika, że wpis do księgi wieczystej dokonywany jest jedynie w granicach wniosku. Kluczowe przy tym znaczenie ma art. 626⁸ par. 2 k.p.c. Stanowi on, że rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Poza tym, w par. 3 art. 626⁸ k.p.c. ustawodawca pozwala jedynie, by rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym, sąd z urzędu badał zgodność danych wskazanych we wniosku z danymi wynikającymi z systemów prowadzących ewidencje powszechnych numerów identyfikacyjnych, chyba że istnieją przeszkody faktyczne uniemożliwiające dokonanie takiego sprawdzenia. Zgodnie z par. 4 art. 626⁸ k.p.c., rozpoznając wniosek o zmianę oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym, sąd ponadto dokonuje z urzędu sprawdzenia danych wskazanych we wniosku i ujawnionego w księdze wieczystej oznaczenia nieruchomości z danymi katastru nieruchomości. Artykuł 626⁸ par. 5 k.p.c. wskazuje konsekwencje niezgodności danych, o których mowa w par. 3 i par. 4. Niezgodność taka stanowi przeszkodę do dokonania wpisu. Artykuł 626⁸ k.p.c. zawiera zatem pełną regulację przebiegu postępowania wieczystoksięgowego. Nie tylko postępowania dowodowego, ale i podstaw orzekania, które w procesie zostały uregulowane właśnie w art. 316 par. 1 k.p.c.

Wpis do księgi wieczystej może nastąpić jako łączny rezultat złożenia i zbadania wniosku, dokumentów i treści księgi wieczystej. Od daty prawidłowego złożenia wniosku liczą się skutki prawne dokonanego na jego podstawie wpisu. Przedmiotem posiedzeń jest badanie dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę i treści księgi wieczystej. Postępowania dowodowego w znaczeniu takim jak w procesie cywilnym sąd wieczystoksięgowy nie może prowadzić. Dokonanie wpisu na podstawie dokumentów niedołączonych do wniosku stanowi przekroczenie granic kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Z kognicją sądu wieczystoksięgowego ściśle wiąże się kwestia kolejności rozpoznawania wniosków o wpis w księdze wieczystej. W związku z tym art. 626⁸ k.p.c. musi być analizowany łącznie z art. 626⁶ par. 1 k.p.c. stanowiącym, że o kolejności wniosku o wpis rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu. Za chwilę wpływu wniosku uważa się godzinę i minutę, w której w danym dniu wniosek wpłynął do sądu. W myśl par. 2 art. 626⁶ k.p.c., wnioski, które wpłynęły w tej samej chwili, będą uważane za złożone równocześnie. Jeżeli na podstawie złożonych dokumentów sąd zauważy zmianę w prawie własności, stosuje art. 626¹³ k.p.c., czyli dokonuje z urzędu ostrzeżenia. Wprowadzając środek prawny w postaci ostrzeżenia, ustawodawca wyraził wolę, aby wszelkie ewentualne niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym usuwane były w drodze powództwa o usunięcie niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (art. 10 u.k.w.h.).

radca prawny

Miller, Canfield, W. Babicki, A. Chełchowski i Wspólnicy

@RY1@i02/2010/062/i02.2010.062.087.005a.001.jpg@RY2@

Wojciech Langowski, radca prawny Miller, Canfield, W. Babicki, A. Chełchowski i Wspólnicy

Uchwała, o mocy zasady prawnej, ostatecznie rozstrzyga dwa zagadnienia dotyczące dokonywania przez sądy wpisów w księgach wieczystych: czy sąd, orzekając o wpisie, powinien brać pod uwagę stan rzeczy z chwili składania wniosku, czy też z chwili jego rozpoznawania, oraz, czy musi rozpoznawać wnioski o wpis według kolejności ich wpływu. Powyższe kwestie, dotychczas sporne w orzecznictwie, mają istotne znaczenie dla obrotu nieruchomościami, który jest związany ze stanem wpisów w księgach wieczystych. Pomimo poprawy efektywności działania sądów wieczystoksięgowych czas oczekiwania na dokonanie wpisu w księdze wieczystej wciąż wynosi co najmniej kilka tygodni, a niekiedy wiele miesięcy, w tym czasie mogą nastąpić istotne zmiany stanu prawnego nieruchomości, w tym jej właściciela. Odpowiedź na powyższe pytania przesądza o tym, czy takie zmiany dotkną osobę, która nabyła określone prawo do nieruchomości (np. hipotekę), ale nie uzyskała jeszcze jego wpisu w księdze wieczystej. Taka osoba zasługuje na ochronę przed skutkami późniejszych zmian, które mogłyby uniemożliwić wpis jej prawa, zaś uczestnicy kolejnych czynności prawnych mają przecież wiedzę o jej wniosku wynikającą ze wzmianki o nim w księdze. Przyjęte w uchwale stanowisko, że przy dokonywaniu wpisu decyduje stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku, nie zaś z chwili rozstrzygania, a sąd powinien rozstrzygać wnioski o wpis według kolejności ich wpływu, zapewnia postulowaną ochronę, jest w pełni słuszne, a jego uzasadnienie nie budzi zastrzeżeń.