Byłym właścicielom przysługuje prawo korzystania z gruntu

Skoro wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu, złożony we właściwym terminie przez byłych właścicieli, nie został załatwiony, to przysługuje im prawo korzystania z tego gruntu.

Powodowe miasto domagało się nakazania pozwanym wydania nieruchomości, stanowiącej działkę ewidencyjną o powierzchni 434 mkw., z powołaniem się na prawo własności wywodzone z decyzji komunalizacyjnej z 1992 roku. Grunt ten nie ma urządzonej księgi wieczystej; przeszedł na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Na działce poprzednicy prawni pozwanych wybudowali dom mieszkalny, murowany o dziewięciu izbach. W ustawowym terminie przez poprzedników pozwanych (babkę i matkę) został złożony wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. W latach 50. ubiegłego stulecia na działce odbudowano spalony w czasie działań wojennych dom i wybudowano budynek gospodarczy. W 1988 roku wydana została ostateczna decyzja administracyjna, mocą której na podstawie art. 89 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości orzeczono o oddaniu pozwanym w użytkowanie wieczyste na 99 lat przedmiotowej działki. Do zawarcia aktu notarialnego nie doszło. Po wznowieniu decyzją z 2001 roku postępowania administracyjnego decyzją samorządowego kolegium odwoławczego z 2006 roku stwierdzono nieważność decyzji z 1988 roku. Decyzja z 2006 roku nie jest ostateczna. Jeden z pozwanych złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, który nie został rozpoznany. Sąd okręgowy oddalił powództwo jako przedwczesne, bowiem następcom prawnym byłych właścicieli przysługuje prawo do korzystania z gruntu. Od wyroku apelację wniósł powód.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Wskazał, iż zgodnie z art. 222 par. 1 k.c. roszczenie windykacyjne przysługuje nieposiadającemu właścicielowi przeciwko posiadającemu niewłaścicielowi. Powód, występując z roszczeniem wydobywczym, wykazać musi, że jest właścicielem rzeczy, której spór dotyczy, pozwany może bronić się zarzutem, że przysługuje mu skuteczne wobec właściciela uprawnienie do władania rzeczą. W rozpatrywanej sprawie pozwani przedstawili ostateczną decyzję administracyjną z 1988 roku, z której wynika, że oddano im w użytkowanie wieczyste przedmiotową nieruchomość. Z treści uzasadnienia tej decyzji wynika, że powyższy grunt przeszedł z dniem 21 listopada 1945 r. na własność państwa na mocy art. 1 dekretu z 25 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wniosek o przyznanie prawa wieczystego użytkowania nieruchomości został złożony przez byłych właścicieli w terminie przewidzianym w art. 7 cyt. dekretu, lecz nie został dotychczas rozpoznany. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że w obrocie prawnym funkcjonuje wciąż ostateczna decyzja z 1988 roku o oddaniu pozwanym w użytkowanie wieczyste spornego gruntu oraz że nie doszło do zawarcia aktem notarialnym umowy ustanowienia użytkowania wieczystego z uwagi na wiele postępowań administracyjnych zmierzających do wyeliminowania tej decyzji z obrotu. Pozwani stale zamieszkują w budynku odbudowanym przez ich rodziców. Na etapie postępowania apelacyjnego ustalono, że decyzją administracyjną SKO z 2008 roku uchylono decyzję stwierdzającą nieważność decyzji administracyjnej z 1988 roku i odmówiono stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z 1988 roku. Postępowanie administracyjne ze wznowienia jest w toku.

Stosownie do art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. dotychczasowi właściciele gruntów albo ich następcy prawni mogli, jeśli byli posiadaczami gruntów, zgłosić w ciągu sześciu miesięcy od chwili objęcia gruntów przez gminę wniosek o przyznanie im wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy przejętego gruntu. Prawa te przekształciły się następnie we własność czasową, a w dalszej kolejności - prawo użytkowania wieczystego. Sytuacja prawna osób władających tymi gruntami wynika jedynie z faktu posiadania przez nich dotychczas tych gruntów za wyraźną lub milczącą zgodą właściciela, to jest państwo. Korzystanie przez byłych właścicieli z gruntów w granicach administracyjnych Warszawy jest wyrazem suwerennej woli państwa jako właściciela. Trafne jest zatem stanowisko sądu okręgowego, iż skoro wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego gruntu, złożony we właściwym terminie przez byłych właścicieli, nie został załatwiony, to przysługuje im prawo korzystania z tego gruntu, bowiem pozostają oni w faktycznym związku gospodarczym z tym gruntem.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Jak się wskazuje w orzecznictwie powództwo windykacyjne będzie bezzasadne zawsze wtedy, gdy powód nie będzie w stanie wylegitymować się tytułem własności do spornej rzeczy, ale także wtedy, gdy mimo udowodnienia tej okoliczności pozwany wykaże swój tytuł do władania rzeczą. Roszczenie wydobywcze wchodzi w rachubę przy spełnieniu dwóch warunków, a więc gdy treścią roszczenia jest żądanie wydania rzeczy, ponadto gdy wynika ono z prawa własności. Brak jednego z tych znamion powoduje, że nie ma ono charakteru roszczenia windykacyjnego. Nie jest więc takim roszczeniem uprawnienie do żądania wydania rzeczy wynikające nie z prawa własności, lecz z innego stosunku prawnego, zarówno rzeczowego, jak i obligacyjnego, np. użytkowania, zastawu, najmu, dzierżawy.