Jak egzekwować alimenty, gdy dłużnik przebywa za granicą

Rodzic, który nie otrzymuje alimentów na swoje dzieci, bo dłużnik przebywa poza granicami Polski, może dochodzić swoich praw i ubiegać się o ich egzekwowanie w kraju, w którym przebywa dłużnik. Do tego celu może wykorzystać jedną z dwóch umów międzynarodowych: konwencję nowojorską lub Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001. Obydwie umowy różnią się procedurą, która jest stosowana w egzekwowaniu alimentów. W obydwu przypadkach osoba musi posiadać w Polsce prawomocny wyrok zasądzający alimenty. Ponadto trzeba się liczyć z tym, że dochodzenie alimentów na podstawie każdej z tych umów jest długotrwałe i w przypadku gdy wierzyciel nie zna dokładnego adresu dłużnika, może zakończyć się niepowodzeniem.

Pierwszym sposobem na egzekucję alimentów jest skorzystanie z Konwencji Nowojorskiej, którą podpisało 57 państw. W tej procedurze osoba uprawniona do alimentów lub jej przedstawiciel ustawowy, czyli rodzic, powinien zwrócić się do sądu okręgowego właściwego ze względu na swoje miejsce zamieszkania. Chodzi o to, aby ten sąd w imieniu osoby uprawnionej przesłał do sądu w kraju pobytu dłużnika alimentacyjnego dokumenty upoważniające do przeprowadzenia egzekucji w celu uzyskania alimentów.

Osoba uprawniona musi wypełnić specjalny wniosek, którego wzór można otrzymać w sądzie okręgowym. Trzeba do niego dołączyć odpowiednie załączniki. Są to: odpisy aktów urodzenia dzieci, odpis wyroku zasądzającego alimenty dla celów obrotu zagranicznego, zaświadczenie ze szkoły dziecka, jeżeli jest objęte obowiązkiem szkolnym oraz inne dokumenty, w zależności od konkretnych okoliczności danej sprawy. Potrzebne będzie też pełnomocnictwo dla organu, który w imieniu osoby uprawnionej będzie prowadził egzekucję alimentów.

Rodzic, który nie płaci alimentów, przebywa w Niemczech, gdzie ma stałą pracę. Drugi z nich, który mieszka z dziećmi w Polsce, chce je wyegzekwować dzięki konwencji nowojorskiej. Sąd w Polsce pomaga mu przekazać wszystkie dokumenty. Natomiast sąd w Niemczech wydaje orzeczenie o wykonalności wyroku sądu polskiego. Jeżeli dłużnik nadal nie płaci alimentów, wyrok trafi do miejscowego organu egzekucyjnego, który rozpocznie procedurę egzekucyjną.

Wydanie wniosku i jego złożenie jest bezpłatne, natomiast trzeba zapłacić za wydanie odpisów wyroku i aktu urodzenia dziecka oraz notarialnie potwierdzonego podpisu na pełnomocnictwie.

Druga możliwość dochodzenia alimentów z zagranicy wynika z rozporządzenie UE. Zgodnie z nim, osoba posiadająca wyrok wydany w którymś z krajów członkowskich może ubiegać się o jego egzekucję bezpośrednio w kraju, w którym znajduje się dłużnik alimentacyjny. W tym celu wnioskodawca składa wniosek w okręgu sądu, w którym przebywa dłużnik, i wskazuje adres do doręczeń. Do wniosku, który jest sporządzony w języku odpowiedniego kraju, trzeba dołączyć dokumenty przetłumaczone przez biegłego tłumacza - odpis polskiego wyroku, odpisy aktów urodzenia dzieci. Osoba uprawniona może zgłosić się po pomoc prawną do polskiego sądu, np. poprosić o pośrednictwo w przekazaniu wszystkich dokumentów. W takiej sytuacji może się też ubiegać w sądzie o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli udowodni, że nie może ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

Ważne ułatwienia dla osób, które mają problemy z otrzymywaniem zasądzonych alimentów z powodu przebywania niesolidnego rodzica za granicą wprowadził obowiązujący od 1 października 2008 r. Fundusz Alimentacyjny. Wynika to z przyjętej w ustawie definicji bezskutecznej egzekucji, która występuje również w sytuacji, jeśli nie można wszcząć lub prowadzić egzekucji przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Polski, w szczególności gdy:

● brak jest podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,

● nie ma możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

W takiej sytuacji osoba, która nie otrzymuje alimentów, powinna złożyć w swojej gminie zamieszkania wniosek o przyznanie jej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. Prócz niego musi dołączyć następujące dokumenty:

● kopię dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się,

● zaświadczenie urzędu skarbowego o dochodzie członków rodziny uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, zaświadczenia i oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów, np. stypendia,

● informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą lub niepodjęciu tych czynności w związku z brakiem podstawy prawnej lub nieznajomością adresu zamieszkania dłużnika,

● odpis prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty,

● zaświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej, w przypadku gdy ukończyła 18 lat.

Matka ma zasądzone alimenty na dwójkę dzieci. Ich ojciec nie płaci alimentów i przebywa za granicą. Nie zna jego nowego adresu, a podjęte czynności w celu ustalenia miejsca zamieszkania nie powiodły się. Matka powinna więc zgłosić się do komornika o wydanie zaświadczenia potwierdzającego bezskuteczność egzekucji z powodu tej sytuacji. Na tej podstawie gmina wypłaci jej świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego, jeśli spełni inne warunki wymagane przez przepisy ustawy.

Świadczenie z FA jest przyznawane na tzw. okres świadczeniowy, który trwa od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego. Jest wypłacane dopóki dziecko nie ukończy 18 lub 25 lat, jeżeli uczy się w szkole wyższej. Aby je przyznano, dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać 725 zł.

Pomoc dla osób uprawnionych, które mają problem z egzekucją alimentów w sytuacji gdy dłużnik przebywa za granicą, będzie możliwa dzięki rozporządzeniu Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych. Wejdzie ono w życie 18 czerwca 2011 r., żeby państwa członkowskie UE miały czas na przygotowanie się do zastosowania nowych rozwiązań.

Najważniejszą zmianą, jaką wprowadzi to rozporządzenie, będzie powstanie w każdym kraju Unii specjalnego urzędu centralnego, który zajmie się ustaleniem dokładnego miejsca pobytu niesolidnego rodzica, jego ewentualnego pracodawcy, informacji o posiadanych środkach finansowych i majątku. Ten specjalny urząd centralny będzie miał dostęp do informacji posiadanych przez inne urzędy i administrację, które będą mogły pomóc w ustaleniu adresu dłużnika.

W nowej procedurze osoba nieotrzymująca alimentów wystąpi za pośrednictwem sądu okręgowego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania do urzędu w swoim kraju. Następnie urząd w Polsce prześle na specjalnym formularzu wniosek w tej sprawie do swojego odpowiednika w innym kraju UE.

Dzięki temu rozporządzeniu będzie można dochodzić wszystkich zobowiązań alimentacyjnych, również takich, gdy rodzic ma zasądzone alimenty od dziecka. Nie oznacza to jednak, że prawo rodzinne będzie jednolite dla wszystkich państw członkowskich, bo obecnie kto i na jakich zasadach podlega obowiązkowi alimentacji wynika z prawa krajowego.

Rozporządzenie można stosować tylko na terenie krajów członkowskich UE, oprócz Danii. Ponadto stosowana na jego podstawie procedura ma zastosowanie tylko do wyroków zasądzających alimenty orzeczonych po 1 marca 2002 r.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Konwencja o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzona w Nowym Jorku 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. z 1961 r. nr 17, poz. 87).

Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L 01.12.1).

Ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7).