Na co przedsiębiorca powinien zwrócić uwagę, zawierając umowę leasingu

Przedsiębiorca rozpoczynający działalność gospodarczą lub prowadzący ją jako jednoosobowy przedsiębiorca łatwiej może udowodnić firmie leasingowej, że ma zdolność leasingową, niż bankowi, że posiada zdolność kredytową. W dodatku unika przy tym dosyć uciążliwej procedury gromadzenia na potrzeby banku dokumentów i zaświadczeń o nieposiadaniu zobowiązań publicznoprawnych, na podstawie których zostanie oceniona jego zdolność kredytowa. Ważne dla niego jest również to, że znacznie szybciej zostaje uruchomione finansowanie w formie leasingu niż udzielenie kredytu.

Do tego by przedsiębiorca (zwany leasingobiorcą lub korzystającym) mógł wziąć w leasing samochód, maszyny, komputery albo sprzęt i inne urządzenia biurowe, musi sporządzić umowę leasingu na piśmie pod rygorem nieważności z firmą leasingową. Umowa zwarta w formie ustnej nie będzie ważna. Natomiast będzie ważna, gdy zostanie zawarta w formie aktu notarialnego.

Umowa określa wzajemne zobowiązania finansującego oraz korzystającego. Finansującym jest zawsze profesjonalny przedsiębiorca, który wykonuje czynności leasingowe w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nie może tego robić okazjonalnie albo sporadycznie. Oprócz tych czynności może wykonywać jeszcze innego rodzaju działalność. Przepisy nie określają, w jakiej formie prawnej leasingodawca powinien prowadzić swoją działalność. Może być ona dowolna, chociaż w obrocie gospodarczym najczęściej taką działalność prowadzą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjne.

Natomiast korzystającym może być inny przedsiębiorca oraz każdy podmiot, który ma zdolność prawną, a więc nie tylko spółka, lecz przedsiębiorca, który prowadzi jednoosobową działalność na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz inna osoba fizyczna mająca zdolność prawną.

Na podstawie umowy leasingu finansujący zobowiązuje się w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie, a następnie oddać ją korzystającemu do używania, albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. Natomiast korzystający zobowiązuje się w tej umowie zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia przez niego tej rzeczy.

Podmiotem umowy leasingu jest też zbywca, czyli osoba, od której finansujący nabył własność rzeczy (np. spółka produkująca samochody, komputery). Dlatego razem z wyleasingowaną rzeczą finansujący powinien wydać korzystającemu odpis umowy ze zbywcą lub odpisy dokumentów, które dotyczą tej umowy, np. dokument o udzieleniu przez producenta gwarancji co do jakości rzeczy.

Przedmiotem umowy leasingu jest świadczenie finansującego. Ale mogą być to tylko rzeczy, a więc przedmioty materialne oznaczone w sposób dokładny i zindywidualizowany. Przyjmuje się, że rzeczami nie są ciecze, gazy, kopaliny i zwierzęta w stanie wolnym, a także energia, dobra intelektualne i osobiste, pieniądze, papiery wartościowe oraz prawa majątkowe. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z 8 listopada 1971 r. opublikowanej w OSN z 1972 r., poz. 43.

W obrocie gospodarczym oprócz umowy nazwanej leasingu występuje też umowa nienazwana o charakterze umowy leasingowej. Jej przedmiotem mogą być rzeczy, wartości niematerialne oraz prawne.

Aby w sposób korzystny zawrzeć umowę i w razie sporu móc skutecznie na jej podstawie dochodzić roszczeń przed sądem, należy określić w niej strony umowy oraz wyleasingowaną rzecz. Oprócz tego w umowie trzeba dokładnie oznaczyć obowiązki i uprawnienia finansującego i korzystającego. Wskazuje się w niej też zbywcę, od którego finansujący nabędzie przedmiot leasingu i podaje się warunki, na jakich ta transakcja zostanie zrealizowana. Przez pojęcie transakcji leasingowej należy rozumieć wykonanie umowy leasingu zarówno w obrocie profesjonalnym, jak i konsumenckim.

Umowa powinna określać czas trwania, wysokość wynagrodzenia dla finansującego oraz wysokość i liczbę rat, ze wskazaniem terminów ich płatności. Wysokość rat leasingowych ustala się, biorąc pod uwagę następujące elementy:

● cenę nabycia przedmiotu leasingu,

● ustalony w umowie okres użytkowania rzeczy przez korzystającego,

● wysokość innych opłat, jakie ewentualnie będzie ponosił korzystający, np. opłaty wstępnej, opłaty za wykup przedmiotu leasingu,

● koszty finansowania przedmiotu leasingu.

Należy przy tym pamiętać, że wynagrodzenie dla finansującego powinno być równe przynajmniej wysokości ceny albo wynagrodzeniu z tytułu nabycia przez niego rzeczy.

Aby skutecznie zabezpieczyć interesy korzystającego w umowie, należy wyszczególnić jego uprawnienia. Chodzi tu przede wszystkim o prawo do używania wyleasingowanej rzeczy, i ewentualnie również do pobierania z niej pożytków przez określony w umowie okres. Umowa może zawierać również dodatkowe zobowiązania stron, na przykład do przeniesienia własności wyleasingowanej rzeczy na korzystającego po upływie okresu, na jaki została zawarta. Wskazuje się też datę wydania wyleasingowanej rzeczy korzystającemu.

Zanim zostanie zawarta umowa leasingu, firma leasingowa może się domagać od leasingobiorcy, który jest przedsiębiorcą, okazania dokumentów na potwierdzenie jego zdolności leasingowej. Najczęściej są to:

● wypis z rejestru (w którym jest zarejestrowana firma leasingobiorcy, np. z Krajowego Rejestru Sądowego albo ewidencji działalności gospodarczej),

● kopia umowy spółki, jeżeli leasingobiorca działa w formie spółki,

● zaświadczenia dotyczące numeru REGON oraz numeru NIP,

● zaświadczenie z ZUS oraz urzędu skarbowego o tym, że leasingobiorca nie zalega ze składkami i podatkiem,

● bilans i rachunek wyników za ostatni rok obrachunkowy,

● deklaracja roczna PIT lub CIT za ostatni rok podatkowy,

● karta wzorów podpisów osób, które reprezentują przedsiębiorcę.

Oprócz tego w konkretnych przypadkach finansujący może domagać się jeszcze dodatkowej dokumentacji, np. okazanie PIT lub CIT jeszcze z poprzednich lat.

Firma leasingowa może się również domagać od przedsiębiorcy, który będzie leasingobiorcą, dodatkowych zabezpieczeń transakcji leasingowej, np. wpłacenia kaucji gwarancyjnej, załatwienia gwarancji bankowej lub poręczenia, wystawienia weksla in blanco bądź przelewu praw z polis ubezpieczeniowych. Dodatkowych zabezpieczeń finansujący żąda najczęściej wówczas, gdy wartość inwestycji jest wysoka, a ryzyko związane z osobą leasingobiorcy - duże.

Aby umowa leasingu była korzystna dla leasingobiorcy, nie wystarczy zawrzeć ją na korzystnych warunkach, lecz trzeba również dopilnować, aby rzecz została wydana mu w sposób właściwy, czyli w takim stanie, w jakim leasingodawca otrzymał ją od zbywcy. Przy przekazywaniu rzeczy trzeba się też domagać dołączenia do niej odpisów: umowy ze zbywcą oraz innych dokumentów, które jej dotyczą. Jeżeli zbywca albo producent udzielili gwarancji co do jakości rzeczy, to wówczas musi być również razem z rzeczą wydana leasingobiorcy. Gdyby dokument gwarancyjny nie został wystawiony imiennie, lecz na okaziciela, to wówczas leasingobiorca otrzymuje wszystkie uprawnienia z tytułu gwarancji już w momencie wydania dokumentu. Natomiast przejście uprawnień przy gwarancji imiennej ma miejsce dopiero na podstawie dodatkowej umowy cesji, którą należy sporządzić na piśmie.

Uzyskanie odpisu umowy ze zbywcą jest dosyć istotne dla leasingobiorcy, ponieważ z chwilą zawarcia tej umowy przez finansującego i zbywcę, na korzystającego przechodzi możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu wad, jakie ta rzecz posiada. W dodatku uprawnienia te dotyczą nie tylko wad fizycznych i prawnych, jakie istniały w chwili wydania rzeczy, lecz także tych, które powstały później. Nie mogą to być jednak wady, które spowodował sam korzystający. Na leasingobiorcę przechodzą więc te wszystkie uprawnienia, które przysługiwałyby finansującemu od zbywcy, z wyjątkiem prawa odstąpienia przez finansującego od umowy ze zbywcą. Natomiast z powodu ujawnienia się niektórych wad rzeczy, korzystający ma prawo żądać - powołując się na rękojmię - aby finansujący odstąpił od umowy ze zbywcą.

Wprawdzie w umowie leasingu określa się okres, na jaki została zawarta, to jednak finansujący może ją wcześniej wypowiedzieć ze skutkiem natychmiastowym. Ze swoich uprawnień ma prawo skorzystać, wówczas gdy korzystający nie spełnia swoich obowiązków, na przykład: zalega z terminowym płaceniem rat leasingowych albo uiszcza je w niższej wysokości, niż przewiduje umowa, nie utrzymuje wyleasingowanej rzeczy w należytym stanie, nie konserwuje jej, nie naprawia oraz nie wykonuje prac w celu zachowania jej w niepogorszonym stanie.

Wypowiedzenie umowy uzasadnia też odmowa ponoszenia przez leasingobiorcę ciężarów związanych z własnością lub posiadaniem rzeczy, dokonywanie w niej zmian bez zgody wynajmującego. Chodzi tu o zmiany, które nie wynikały z przeznaczenia rzeczy. Przyczyną wcześniejszego wypowiedzenia umowy jest też oddanie rzeczy do używania osobie trzeciej przez leasingobiorcę bez zgody leasingodawcy, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości korzystającego, wszczęcie egzekucji w stosunku do majątku korzystającego, wycofanie zabezpieczenia ustanowionego na rzecz firmy leasingowej albo utrata zezwolenia lub koncesji, które są konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej, z którą łączy się zawarcie umowy leasingu.

W tych wszystkich przypadkach leasingodawca może rozwiązać umowę ze skutkiem natychmiastowym w innym wcześniejszym terminie.

Wypowiadając umowę, finansujący ma prawo żądać od korzystającego, aby natychmiast uiścił raty wskazane w umowie leasingu. Od należnej z tego tytułu kwoty trzeba jednak odliczyć równowartość korzyści, jakie finansujący uzyskał na skutek otrzymania całej zapłaty przed terminem wskazanym w umowie leasingu.

Firma leasingowa nabywa rzecz będącą przedmiotem leasingu od oznaczonego zbywcy i zawiera z nim umowę. Firma leasingowa sama uzyskuje środki na sfinansowanie nabycia przedmiotu leasingu.

Otrzymując rzecz, leasingobiorca dostaje od zbywcy dotyczące jej dokumenty, na przykład o udzieleniu przez producenta gwarancji co do jakości rzeczy.

Finansujący zawiera umowę leasingu z leasingobiorcą na czas oznaczony i określa w niej prawa i obowiązki obu stron.

Po zakończeniu umowy leasingu następuje rozliczenie stron.

Umowa leasingu może zawierać dodatkową opcję przeniesienia własności rzeczy na leasingobiorcę po zakończeniu jej trwania. W zamian za to przeniesienie leasingobiorca nie uiszczałby żadnego dodatkowego świadczenia. W zależności od woli stron wyrażonej w umowie leasingu skorzystanie z opcji zakupu mogłoby zależeć od dobrej woli leasingobiorcy, bądź też umowa nakładałaby na niego obowiązek nabycia rzeczy. Najczęściej leasingobiorcy opłaca się skorzystać z możliwości zakupu wyleasingowanej rzeczy, po zakończeniu umowy, ponieważ jego cena ustalana jest na dosyć niskim poziomie, znacznie niższym od ceny rynkowej.

W razie zawarcia umowy z opcją dotyczącą przeniesienia własności, po zakończeniu jej finansujący może wywiązać się ze swoich zobowiązań bez dodatkowego wzywania go przez korzystającego. Gdyby jednak nie przeniósł własności rzeczy na leasingobiorcę, to wówczas uprawniony ma prawo wystąpić z żądaniem przeniesienia własności w ciągu miesiąca od upływu oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu.

Może się zdarzyć, że jednak w tym czasie nie wystąpił on z takim żądaniem, a własność rzeczy nie została na niego dobrowolnie przeniesiona przez finansującego, to wówczas związane z tym uprawnienie do wystawienia z roszczeniem wygaśnie.

Natomiast gdy leasingobiorca wystąpi z żądaniem przeniesienia własności rzeczy, to powinna zostać zawarta umowa rozporządzająca dotycząca tego przeniesienia. Zawierają ją: korzystający z finansującym. Gdyby jednak finansujący odmówił zawarcia umowy, to wówczas korzystający ma prawo na drodze sądowej domagać się, aby złożył określone w pozwie oświadczenie woli. Po uprawomocnieniu się wyrok sądu zastąpi oświadczenie leasingodawcy.

W umowie strony mogą też ustalić, że gdy po zakończeniu umowy korzystający nie będzie chciał kupić rzeczy, to wówczas finansujący może ją sprzedać. Natomiast korzystający otrzyma wynagrodzenie z tytułu rezygnacji z nabycia jej, np. w wysokości pewnej konkretnej części ceny uiszczonej przez kupującego.

W obrocie gospodarczym występuje leasing operacyjny, finansowy i zwrotny. Zaliczenie umowy do określonej kategorii leasingu ma wpływ przede wszystkim na sytuację podatkową strony transakcji leasingowej. Korzystający może pełne raty leasingowe traktować jako koszty (leasing operacyjny) albo odpisy amortyzacyjne od składnika majątkowego.

Celem umowy leasingu operacyjnego jest używanie przedmiotu leasingu i zakupienie go po zakończeniu umowy na warunkach lepszych niż rynkowe. Korzystający ponosi koszty związane z eksploatacją i utrzymaniem wyleasingowanej rzeczy. Aby zawrzeć umowę leasingu operacyjnego, należy spełnić następujące warunki: sporządzić ją na czas oznaczony (nie może więc być umową na czas nieoznaczony), wskazać minimalny czas trwania umowy równy 40 proc. normatywnego okresu amortyzacji, jaki wynika z przepisów podatkowych, a dla nieruchomości 10 lat. Natomiast suma opłat leasingowych nie może różnić się od wartości początkowej wyleasingowanego przedmiotu. Najczęściej taka suma jest równa cenie nabycia przedmiotu leasingu. Gdy konkretna umowa nie będzie spełniała wymogów umożliwiających zaliczenie jej do umowy leasingu operacyjnego, to finansujący nie będzie mógł ustalić przychodu z tytułu umowy sprzedaży po zakończeniu umowy o używanie środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych w wysokości kwoty, jaką strony określiły, wówczas gdyby była znacznie niższa od wartości rynkowej.

Umowa leasingu operacyjnego jest podobna do umowy najmu długoterminowej.

Natomiast umowa leasingu finansowego zawierana jest też na czas oznaczony, ale przepisy nie precyzują, na jaki najkrótszy okres powinna zostać sporządzona. Stanowi, że odpisów amortyzacyjnych dla celów podatkowych dokonuje leasingobiorca. Natomiast suma opłat leasingowych powinna równać się co najmniej wartości początkowej przedmiotu. Najczęściej jest to cena nabycia, jaką zapłacił za tę rzecz leasingodawca.

Leasing zwrotny ma na celu uwolnienie środków finansowych zainwestowanych wcześniej w aktywa trwałe. Przez to przyczynia się do poprawy płynności finansowej przedsiębiorcy i umożliwia mu sfinansowanie dodatkowych zakupów. Leasingobiorca sprzedaje składniki majątkowe firmie leasingowej, a następnie składniki te są oddawane sprzedającemu do używania, czyli faktycznie przedmiot leasingu pozostaje w posiadaniu tego samego przedsiębiorcy. W dodatku otrzymuje on gotówkę, bo własność tych składników majątkowych, z których dalej korzysta, przeniósł na firmę leasingową.

Najczęściej w umowie leasingu nie przewiduje się zabezpieczenia spłaty zobowiązań. Z uwagi na to, że przez cały czas trwania umowy leasingodawca jest właścicielem wyleasingowanej rzeczy, to w razie niewywiązywania się przez leasingobiorcę ze zobowiązań (np. zaprzestania płacenia rat) będzie miał prawo ją przejąć

Strony zawierające umowę leasingu muszą w niej oznaczyć:

● strony umowy, czyli finansującego i korzystającego

● przedmiot umowy leasingu, czyli oddaną w leasing rzeczy

● następujące obowiązki finansującego: nabycie rzeczy od oznaczonego zbywcy na określonych warunkach i oddanie jej korzystającemu do używania i pobierania pożytków przez oznaczony czas

● czas trwania stosunku leasingowego

● wysokość zapłaty i sposób jej uiszczenia, np. w ratach (ze wskazaniem wielkości rat i terminów płatności)

● uprawnienia korzystającego do używania albo używania i pobierania pożytków z przedmiotu leasingu przez oznaczony czas

● ewentualnie zobowiązanie po zakończeniu umowy do przeniesienia własności oddanej w leasing rzeczy na korzystającego

Samochody osobowe są najczęściej przedmiotem transakcji leasingu operacyjnego, bo zasady rozliczeń podatkowych są dla leasingobiorców aut bardziej korzystne. Umowa zawierana jest najczęściej na okres od dwóch do czterech lat i w tym czasie można odpisać jako koszt podatkowy w formie rat leasingowych nawet ponad 90 proc. wartości początkowej pojazdu. Firma leasingowa zapewnia najczęściej również świadczenia dodatkowe w ramach serwisu samochodów osobowych oraz zawieranie ubezpieczenia, a także dodaje tzw. karty paliwowe, które uprawniają do zakupu paliwa w wybranej sieci paliw (gdzie ceny mogą być ustalone na niższym poziomie niż dla pozostałych podmiotów) i umożliwiają okresowe rozliczanie wydatków na paliwo.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Artykuły. 709¹-709 ¹⁸ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).