Kiedy pracownik może zostać zwolniony z kosztów procesu

Czytelnik przegrał wytoczony jego pracodawcy proces o zapłatę 60 tys. złotych. Czytelnik był zwolniony od kosztów sądowych przez sąd. Ponadto sąd pierwszej instancji nie obciążył go kosztami procesu. Czy składając apelację, czytelnik może być pewny, że również w drugiej instancji - w razie przegranej - nie będzie musiał zwracać pracodawcy kosztów procesu?

Nie. Pracownik odwołujący się do sądu drugiej instancji nie ma takich gwarancji.

Zasadą jest, że strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 102 kodeksu postępowania cywilnego, w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może nie obciążyć kosztami strony przegrywającej. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że podstaw do zastosowania tej regulacji należy poszukiwać w konkretnych okolicznościach danej sprawy, przekonujących o tym, iż w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe. Należą do nich zarówno fakty związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. W ich świetle powinna być uzasadniona ocena, że chodzi o wypadek szczególnie uzasadniony.

Sam stan majątkowy czy sytuacja finansowa powoda nie stanowią okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od kosztów procesu w pełnym zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony - całkowicie lub częściowo - od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, to w przypadku kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Pamiętać należy również, że oddalenia wniosku o ich zasądzenie od strony korzystającej ze zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia czasowy brak możliwości ich wyegzekwowania od tej strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, LEX 949023).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 102 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Art. 35, art. 102, art. 108 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 z późn. zm.).