Kiedy dziecko pominięte w testamencie ma prawo do zachowku

Osoby z najbliższej rodziny pominięte w testamencie mają prawo do częściowej rekompensaty finansowej, występując z roszczeniem o zachowek. Chodzi o najbliższych, którzy w przypadku braku testamentu dziedziczyliby z mocy ustawy (na podstawie przepisów kodeksu cywilnego). Uprawnionymi do zachowku są: zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonek i rodzice spadkodawcy. Ci ostatni mają prawo do zachowku tylko wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych i na podstawie ustawy majątek dziedziczyłby pozostały przy życiu małżonek wraz z rodzicami spadkodawcy.

Na podstawie ustawy - dzieci i małżonek spadkodawcy dziedziczą w częściach równych, z tym że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku. Pozostałą część dzieci dzielą w równych częściach między siebie.

Co do zasady zachowek stanowi połowę udziału spadkowego, który by przypadał osobie bliskiej spadkodawcy, gdyby dziedziczyła na podstawie ustawy. Jeśli jednak uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo jest to małoletnie dziecko - może liczyć na 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym.

W przypadku opisanym przez naszą czytelniczkę uprawnionymi z mocy ustawy do dziedziczenia byliby aktualna żona spadkodawcy i jego dwójka dzieci. Na podstawie ustawy każdej z tych trzech osób przypadałby udział wynoszący 1/3 spadku. Ponieważ dzieci są małoletnie - każde z nich ma prawo do 2/3 udziału spadkowego, należnego im z mocy ustawy. Oznacza to, że każde z dwójki tych małoletnich dzieci ma prawo do zachowku w wysokości 2/9 wartości spadku (1/3 x 2/3).

Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne uczynione przez spadkodawcę. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku. Zapisy windykacyjne oraz darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy (np. wnuk), zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny oraz darowiznę uczynioną przez spadkodawcę wstępnemu uprawnionego (jego matce). Gdy uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego - jeśli przekraczają one przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Warto o tym wiedzieć, bo jeśli roszczenie o zachowek nie zostanie dobrowolnie zrealizowane przez zobowiązanego, uprawniony może żądać jego realizacji przed sądem. Właściwy jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Osoby, na rzecz których po 23 września 2011 r. ustanowione zostały zapisy windykacyjne (zapisana została im w testamencie notarialnym konkretna rzecz lub prawo), muszą pamiętać, że pominięci w testamencie bliscy spadkodawcy także do nich mogą się zwrócić o wypłatę zachowku

Teresa Siudem

teresa.siudem@infor.pl

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).