Czy darczyńca może zmienić zdanie i odwołać darowiznę

Przepisy kodeksu cywilnego mówią, że oświadczenie osoby, która daruje określoną rzecz (czyli darczyńcy), powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jeśli jednak forma aktu notarialnego nie zostanie zachowana, umowa darowizny i tak będzie ważna, pod warunkiem że przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Może się tak zdarzyć, gdy darczyńca i obdarowany zawrą umowę w zwykłej formie pisemnej i przedmiot darowizny (np. samochód, kwota pieniężna) zostanie przekazany obdarowanemu. Nie dotyczy to jednak nieruchomości. Zawsze jeśli przedmiotem umowy arowizny jest nieruchomość (dom, działka, lokal stanowiący odrębną własność) - a także prawo użytkowania wieczystego lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu - umowę darowizny trzeba zawrzeć w formie aktu notarialnego. Jeśli wymóg ten nie zostanie spełniony, umowa darowizny nie będzie ważna i nadal właścicielem nieruchomości będzie ten, kto chciał ją podarować.

Przed podarowaniem rzeczy należy się zastanowić. Nie jest bowiem łatwo odwołać darowiznę. Darczyńca może to zrobić, gdy:

● nie została ona jeszcze wykonana (czyli gdy jeszcze nie przekazał rzeczy obdarowanemu) i gdy

● po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb (np. ciężka choroba, powódź lub pożar, które zniszczyły jego dobytek).

Po wykonaniu darowizny darczyńca może odwołać darowiznę, tylko gdy obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Przepisy nie określają, kiedy do niej dochodzi. Pomocne są tu orzeczenia sądów. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 czerwca 2010 r. (II CSK 68/10) stwierdził, że o istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych, które nie wykraczają poza wypadki życiowych konfliktów. Za rażącą niewdzięczność nie można uznać czynów nieumyślnych obdarowanego, a także drobnych czynów umyślnych, jeśli nie wykraczają one poza ramy zwykłych konfliktów rodzinnych.

Umowa darowizny nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Nie jest to także możliwe, gdy darczyńca przebaczył obdarowanemu niewdzięczność. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać mu środków, których mu brak do utrzymania (odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom) albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych

Teresa Siudem

teresa.siudem@infor.pl

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).