Trzeba wskazać pola eksploatacji

Zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej prawo autorskie) umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Ponieważ do ustanowienia zastawu na prawach stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu tego prawa, powstaje problem obowiązku wskazania pól eksploatacji w umowie zastawu oraz skutków prawnych ich niewskazania.

Pola eksploatacji to sposoby korzystania z utworu, natomiast obowiązek ich wymienienia w umowie ma służyć dokładnemu określeniu przedmiotu świadczenia. Przykładowymi polami eksploatacji, wymienionymi w prawie autorskim, są: wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową, wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie. Także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Instytucja pól eksploatacji została wprowadzona w celu sprecyzowania, w jakim zakresie autorskie prawa majątkowe do utworu zostały przeniesione, czyli na jakich polach może z nich korzystać nabywca czy licencjobiorca, a na jakich prawa te przysługują nadal twórcy. Jest to tym bardziej istotne, że z uwagi na charakter praw na dobrach niematerialnych, na ogół jest fizycznie możliwe jednoczesne korzystanie z utworu przez kilka podmiotów.

Istnieje pogląd, że obowiązek wskazania w umowie zastawu pól eksploatacji dotyczy jedynie umowy, w której zastawca nie jest twórcą. Jeśli bowiem zastawcą jest podmiot, który nie był pierwotnie uprawniony do utworu, mógł on nie nabyć autorskich praw majątkowych na wszystkich polach eksploatacji. Dlatego konieczne jest wyraźne wymienienie w umowie zastawu pól eksploatacji. Jeżeli natomiast zastawcą jest twórca utworu lub inny podmiot pierwotnie uprawniony, wymienienie w umowie pól eksploatacji powinno nastąpić jedynie wtedy, gdy zastaw jest ustanawiany tylko na niektórych polach. W przeciwnym razie nie jest konieczne wymienianie pól eksploatacji.

Powyższe rozróżnienie nie ma oparcia w przepisach prawa, nie wydaje się także ani konieczne, ani potrzebne. Prawu autorskiemu nie jest znana zasada, że pola eksploatacji powinny zostać wymienione tylko w umowie zawieranej ze zbywcą, który nabył autorskie prawa majątkowe w sposób pochodny, a nie jest to konieczne, jeżeli zbywcą jest twórca. Tym bardziej że twórca może przecież zbyć prawa tylko w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji, a pozostać nadal uprawnionym pierwotnie na innych polach. Ponieważ prawo autorskie wymaga wyraźnego wskazania pól eksploatacji zarówno w umowie przenoszącej autorskie prawa majątkowe, jak i w umowie licencyjnej, a przepisy o zastawie na prawach odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących przeniesienia prawa, uznać należy, że również w umowie zastawu na autorskich prawach majątkowych powinny być wyraźnie wymienione pola eksploatacji. Jeśli bowiem jednym z celów wymieniania pól eksploatacji jest oznaczalność zakresu zbytych praw, to cel taki jest także obecny przy umowie zastawu (odnośnie do zakresu obciążenia zastawem autorskich praw majątkowych).

Skutki prawne niewymienienia pól eksploatacji w umowie przenoszącej autorskie prawa majątkowe lub w umowie licencyjnej należą do jednej z najbardziej spornych kwestii w prawie autorskim. Istnieją dwie szkoły: rygorystyczna i liberalna. Zwolennicy tej pierwszej twierdzą, że umowa, w której nie zostały wskazane pola eksploatacji, jest bezwzględnie nieważna. Zgodnie natomiast z koncepcją liberalną, do której skłania się także w nowszych orzeczeniach Sąd Najwyższy, umowa jest ważna i podlega wykładni zgodnie z zasadami wykładni umów, czyli badaniu, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy.

Skoro do umowy zastawu na prawach stosuje się przepisy o przeniesieniu tego prawa, ocena skutków niewskazania pól eksploatacji w umowie zastawu powinna być analogiczna jak przy ocenie niewymienienia pól eksploatacji w umowie przenoszącej autorskie prawa majątkowe. Z uwagi na sporny charakter konsekwencji braku wyraźnego wymienienia pól eksploatacji, pożądane jest ich wyraźne wskazanie w umowie zastawu na autorskich prawach majątkowych, aby nie ryzykować uznaniem przez sąd umowy za nieważną.

@RY1@i02/2011/162/i02.2011.162.210.003a.001.jpg@RY2@

Wioletta Januszczyk

Wioletta Januszczyk

radca prawny w zespole Działu Finansowania Korporacji w kancelarii Tomczak i Partnerzy

Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 nr 90, poz. 631 z późn. zm.).