Najlepsza praca o arbitrażu wybrana

W siedzibie Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie 28 czerwca 2011 roku odbyło się uroczyste wręczenie nagród dla laureatów konkursu imienia prekursora polskiego arbitrażu - prof. dr hab. Jerzego Jakubowskiego. Przewodził jej Marek Furtek, prezes tej instytucji. Patronem medialnym V edycji konkursu był między innymi "Dziennik Gazeta Prawna".

Konkurs organizowany jest od ośmiu lat - w cyklu dwuletnim. Pierwsza edycja miała miejsce w 2003 roku. Organizatorem i sponsorem nagród pieniężnych jest Sąd Arbitrażowy przy KIG w Warszawie. To największa w tej części Europy instytucja zajmująca się arbitrażem i mediacją. Sąd Arbitrażowy przy KIG rozpoznaje spory, kiedy strony w umowie dokonają zapisu na sąd polubowny, tj. zamieszczą klauzulę arbitrażową.

Podstawą prawną funkcjonowania arbitrażu, obok woli stron, są przepisy części piątej kodeksu postępowania cywilnego (art. 1154 - 1217 k.p.c.). Arbitraż gospodarczy, z powodzeniem i od wielu lat stosowany w krajach zachodnich, w ostatnich latach cieszy się coraz większą popularnością również nad Wisłą. Można z łatwością wymienić zalety tej formy rozstrzygania sporów, dzięki którym jest ona bardziej atrakcyjna i wygodniejsza niż prowadzenie postępowania przed sądem powszechnym. Przede wszystkim chodzi o szybkość postępowania, związaną również z jego jednoinstancyjnością (chyba że strony zgodzą się, by zasada jednoinstancyjności nie była wiążąca). Nie trzeba tłumaczyć, jak ważne jest to - zwłaszcza w polskich realiach - dla uczestników postępowania. Nie czeka się latami, aż sprawa trafi na wokandę, nie ma ciągnących się w nieskończoność odwołań, nie ma zastawiania pułapek na przeciwnika za pomocą rozmaitych kruczków prawnych.

Postępowanie przed sądem polubownym zapewnia również w większym stopniu wydanie rozstrzygnięcia zgodnego ze specyfiką określonego rodzaju sprawy. Strony decydują o tym, kto rozpatrzy ich sprawę. Mogą one bowiem wybierać arbitrów spośród osób, które posiadają specjalistyczną wiedzę z określonej dziedziny, np. stosunków gospodarczych, zwyczajów handlowych, techniki, itd.

Po wydaniu orzeczenia przez Sąd Arbitrażowy przy KIG sąd powszechny na wniosek strony w postępowaniu niejawnym stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nadając im klauzulę wykonalności. Po wydaniu przez taki sąd postanowienia, orzeczenia arbitrażowe stanowią, tak jak wyrok sądu państwowego, tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 k.p.c.

Oprócz wymienionego wyżej stwierdzenia wykonalności, kontrola sądu państwowego nad arbitrażem obejmuje również rozpoznawanie skarg o uchylenie jego wyroku.

Arbitraż odgrywa również istotną rolę w obrocie międzynarodowym. W sporach o prawa majątkowe strony w granicach zdolności do samodzielnego zobowiązywania się mogą się umówić na piśmie o wyłączenie jurysdykcji sądów polskich na rzecz działającego za granicą sądu polubownego. Problematyka arbitrażu w obrocie międzynarodowym stanowi ponadto przedmiot regulacji umów międzynarodowych. Polska jest stroną m.in.: protokołu genewskiego o klauzulach arbitrażowych, podpisanego w Genewie 24 września 1923 r. (Dz.U. z 1932 r. nr 42, poz. 372), konwencji o uznaniu i wykonaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych, sporządzonej w Nowym Jorku 10 czerwca 1958 r. (Dz.U. z 1962 r. nr 9, poz. 41), oraz konwencji europejskiej o międzynarodowym arbitrażu handlowym, sporządzonej w Genewie 21 kwietnia 1961 r. (Dz.U. z 1964 r. nr 40, poz. 270).

Postępowanie arbitrażowe jest dostosowane do realiów współczesnego obrotu gospodarczego. Nie jest tak sformalizowane jak postępowanie przed sądem powszechnym. Trudno odmówić temu logiki - skoro zasada swobody umów jest fundamentem wolnorynkowej gospodarki, to dlaczego spory sądowe mają być wciśnięte w karby sztywnych przepisów? Paradoksalnie w niektórych przypadkach zbytni formalizm postępowania jest przeszkodą do zakończenia sporu w drodze ugody. Przewlekłe i kosztowne postępowanie staje się pojedynkiem prawników, a nie szansą na osiągnięcie satysfakcjonującego uczestników konsensusu.

Celem konkursu im. prof. Jakubowskiego jest popularyzowanie wiedzy na temat arbitrażu, nie tylko w obrocie krajowym, lecz także zagranicznym. Wzięcie w nim udziału otwiera laureatom drogę do publikacji ich prac, dalszej kariery w dziedzinie arbitrażu oraz współpracy z najlepszymi kancelariami prawniczymi w kraju i za granicą.

Jury tegorocznego konkursu przewodniczył dr Andrzej Tynel, radca prawny, członek Rady Arbitrażowej Sądu Arbitrażowego przy KIG i uczeń prof. Jerzego Jakubowskiego. W jury znalazło się również dziesięcioro wybitnych prawników: prof. dr hab. Andrzej Całus, mec. Krzysztof Czeszejko-Sochacki, prof. dr hab. Marian Kępiński, mec. Andrzej Kąkolecki, prof. dr hab. Józef Skoczylas, dr Krzysztof Stefanowicz, prof. dr hab. Andrzej Szlęzak, dr Cezary Wiśniewski, prof. dr hab. Krystyna Szczepanowska-Kozłowska i mec. Maciej Łaszczuk.

Do V edycji konkursu wpłynęło 29 prac - zgodnie z regulaminem mogli je zgłaszać ich autorzy lub promotorzy. Najwięcej zgłoszeń dotyczyło prac absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego.

- Tegoroczny konkurs pokazał, że pomysły na ciekawe tematy dotyczące arbitrażu są niewyczerpane - powiedział przewodniczący jury dr Andrzej Tynel. Odnosząc się do zarzutów, że wyczerpuje się formuła konkursu, podkreślił, że nagrodzone prace magisterskie przeczą tym twierdzeniom. Zwrócił również uwagę na prawidłowość, że od kilku lat laureatami konkursu są kobiety.

Jurorzy zdecydowali się przyznać I miejsce Katarzynie Kempie (Uniwersytet Jagielloński) za pracę "Limits of judical intervention in pending arbitral proceedings: is arbitral autonomy threatened by the recent decisions of the European Court of Justice" napisaną pod kierunkiem dr Marcina Spyry. Zwyciężczyni otrzymała nagrodę w wysokości 10 tys. zł.

- Ta praca magisterska jest przykładem wzrastającego zainteresowania arbitrażem międzynarodowym. Napisana została w języku angielskim. Ale nie to było podstawowym walorem, którym kierowało się jury - wskazał dr Cezary Wiśniewski, który na uroczystości przedstawił recenzję nagrodzonej pracy magisterskiej. Wymienił podstawowe jej wartości, tj. dobór tematu, walory merytoryczne i warsztatowe. Podkreślił, że ze względu na wykorzystanie prawie wyłącznie źródeł i literatury międzynarodowej ma ona nowatorski charakter. Recenzując szczegółowo pracę, wskazał, że praca wpisuje się w temat kluczowy dla arbitrażu. Dotyczy ona mianowicie relacji pomiędzy systemem władzy sądowniczej (państwowej) a kompetencjami trybunałów arbitrażowych. Precyzyjnie w sposób metodologicznie uporządkowany te zagadnienia autorka grupuje w trzy stadia procesu arbitrażowego. Przedstawia zależność pomiędzy sądownictwem powszechnym, a sądem arbitrażowym w trakcie trwania zawisłego sporu arbitrażowego. Poszukuje ona zasad niezależności arbitrażu od systemu sądownictwa powszechnego na tle poszczególnych regulacji arbitrażowych, np. konwencji nowojorskiej. Później przechodzi do regulacji UE i pewnych rozstrzygnięć konkretnych spr

i nagroda 10 tys. zł - Katarzyna Kempa (Uniwersytet Jagielloński) za pracę pt. "Limits of judical intervention in pending arbitral proceedings: is arbitral autonomy threatened by the recent decisions of the European Court of Justice" napisaną pod kierunkiem dr. Marcina Spyry.

i nagroda 7 tys. zł - Gabriela Pagacz (Uniwersytet Jagielloński) za pracę pt. "Klauzula porządku publicznego w międzynarodowym arbitrażu handlowym" - promotor prof. dr hab. Andrzej Szumański.

i nagroda 5 tys. zł - Ewelina Wętrys (Uniwersytet Wrocławski), autorka pracy "Skuteczność zapisu na sąd polubowny spółki zależnej wobec spółki dominującej", napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Józefa Frąckowiaka.

i nagrody pieniężne w wysokości 4 tys. zł:

● Nikodem Rycko (Uniwersytet Warszawski) - za pracę "Stosowanie klauzuli porządku publicznego przez polski sąd państwowy w sprawach dotyczących arbitrażu", napisaną pod kierunkiem prof. dr. hab. Jerzego Poczobuta.

● Ewa M. Fabian (Uniwersytet Warszawski) - za pracę "Międzykrajowe normy prawa materialnego, w tym lex mercatoria w międzynarodowym arbitrażu handlowym" powstałą pod kierunkiem dr. Andrzeja W. Wiśniewskiego.

@RY1@i02/2011/138/i02.2011.138.050.0001.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Laureaci konkursu: Nikodem Rycko, Gabriela Pagacz, Katarzyna Kempa, Ewelina Wętrys i Ewa M. Fabian

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl