Przed podpisaniem dokumentu należy się zapoznać z jego treścią

Kto podpisuje dokument umowy bez uprzedniego zapoznania się z jego treścią, składa oświadczenie odpowiadające treści dokumentu. Dotyczy to zarówno sytuacji, w której składający podpis nie ma żadnego wyobrażenia o treści dokumentu, jak i sytuacji, w której jego wyobrażenie o treści dokumentu jest niezgodne z rzeczywistą treścią dokumentu.

Strony zawarły umowę o świadczenie usługi linia cyfrowa ISDN tp, której przedmiotem było korzystanie z usługi w zakresie i na warunkach określonych w umowie i regulaminie oraz uiszczanie opłat zgodnie z cennikiem. Powódka uprzednio wybrała ofertę, w której wolne od opłat inicjujących były tylko niektóre połączenia. W pozwie wniosła o ustalenie istnienia umowy z pozwaną zakładającej objęcie powódki planem taryfowym bez jakichkolwiek opłat za inicjację połączeń, powołując się na nieotrzymanie od pozwanej regulaminu świadczenia usługi. Sąd okręgowy powództwo oddalił. Od wyroku powódka wniosła apelację.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Uznał, że zagadnieniem o zasadniczym znaczeniu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy jest kwestia wykładni postanowień umowy. Ogólne reguły interpretacyjne oświadczeń woli wyrażone zostały w art. 65 kodeksu cywilnego, który w par. 2 stanowi, że w umowach należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym gdy przedmiotem wykładni jest oświadczenie woli ujęte w formie pisemnej, jego sens ustala się, przyjmując za podstawę przede wszystkim tekst dokumentu. Podstawowa rola przypada wtedy językowym regułom znaczeniowym. Wykładni poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w tym także związków treściowych występujących między zawartymi w tekście postanowieniami. Odnosząc powyższe stwierdzenie do przedmiotowej umowy uprawniony jest wniosek, że postanowienia zawarte w obu dokumentach w sposób jednoznaczny określają przedmiot umowy, uczestników stosunku zobowiązaniowego, przypisując im konkretne prawa i obowiązki. Zatem wykładnia językowa oraz związki treściowe między zapisanymi w umowie postanowieniami są w tej sytuacji miarodajnymi regułami interpretacyjnymi. Poza sporem pozostaje, że zarówno dokument umowy, jak i załącznik nr 1 zostały przez strony podpisane, zaś postanowienie par. 2 umowy zawiera jednoznaczne oświadczenie powódki, że otrzymała postanowienia regulaminu, zapoznała się oraz zgadza się z nimi. Na podstawie par. 1 umowy powódka stała się uprawniona do korzystania z usługi linii cyfrowa ISDN tp oraz zobowiązaną do uiszczania opłat zgodnie z cennikiem i fakturami VAT, natomiast pozwana w par. 3 zobowiązała się do świadczenia usługi linia cyfrowa ISDN tp, zgodnie z zamówieniem, w zakresie i na warunkach określonych w regulaminie.

Z kolejnego postanowienia wynika, że integralną część umowy stanowią załączniki, które określają w szczegółowy sposób miejsce instalacji oraz inne dane bezpośrednio związane z ofertą handlową. Załącznik nr 1 do umowy precyzował, że oferta handlowa pozwanej w ramach umowy o świadczenie usługi linia cyfrowa ISDN tp - to profit pro 30 z planem sekundowym uniwersalnym tp biznes z kumulacją minut. Nie budzi żadnych wątpliwości treść cennika dla profili rozliczanych sekundowo, zgodnie z planem sekundowym uniwersalnym tp. biznes, że opłata za inicjację połączeń w stawce 0 zł dotyczy wyłącznie konkretnych, wymienionych enumeratywnie połączeń. W konsekwencji przedmiot umowy stron został w sposób jednoznaczny, niebudzący najmniejszych wątpliwości ustalony w umowie i załączniku nr 1, a regulamin oraz cennik, jako elementy tej umowy, wiązały obie strony.

Zamiarem i celem obu stron było zawarcie umowy o świadczenie usługi profit pro 30 z planem sekundowym uniwersalnym tp biznes z kumulacją minut. Z tym że powodowa spółka nie dochowała należytej staranności wymaganej w obrocie (art. 355 k.c., stosowany w drodze analogii), która obowiązuje zarówno przy nawiązywaniu stosunków zobowiązaniowych, jak i przy ich wykonywaniu, i podpisała umowę, której treść odbiega od wyobrażenia powódki o treści dokumentu. Nie stanowi to jednak usprawiedliwionej podstawy do ustalenia treści stosunku zobowiązaniowego, zgodnie z żądaniem skarżącej. Powódka, konstruując roszczenie, wskazała, iż nie otrzymała regulaminu, zatem jego postanowienia nie mogą stanowić o prawach i obowiązkach spółki. Twierdzenie, iż regulamin świadczenia usługi linia cyfrowa ISDN nie został dołączony do pisma, przy którym pozwana przesłała powódce dwa egzemplarze umowy, pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przedmiotowego pisma, które jako załącznik wymienia: dwa egzemplarze umowy o świadczenie usługi linia cyfrowa ISDN, regulamin świadczenia usługi linia cyfrowa ISDN oraz oświadczenie woli. Powódka podpisała przesłane jej egzemplarze umowy, postanowienie par. 2 umowy wprowadza zaś jednoznaczne oświadczenie abonenta (powódki), że otrzymała postanowienia regulaminu, zapoznała się oraz zgadza się z nimi. Wbrew zasadom poprawności logicznej i doświadczeniu życiowemu byłoby ustalenie, że podmiot gospodarczy, zachowując się profesjonalnie i z należytą starannością w obrocie gospodarczym, składa oświadczenie (wiedzy) niezgodne z rzeczywistym stanem. Trafnie ponadto sąd okręgowy podniósł, iż kto podpisuje dokument umowy bez uprzedniego zapoznania się z jego treścią, składa jednak oświadczenie odpowiadające treści dokumentu. Dla oceny, czy zostało złożone oświadczenie, istotne jest zachowanie uczestnika obrotu, a nie świadomość uczestnika obrotu, że jego zachowanie ujawnia wolę wywołania skutków prawnych. Jak się wskazuje w judykaturze, kto w obrocie prawnym podejmuje działania, które adresat tego działania może zasadnie interpretować jako złożenie wobec niego oświadczenia o określonej treści, nie może skutecznie powołać się na brak woli wywołania przez to działanie skutków prawnych. Nieobojętna dla uznania związania powodowej spółki zarówno regulaminem świadczenia usługi linia cyfrowa ISDN, jak i cennikiem jest treść art. 384 k.c. (regulamin i cennik mają charakter wzorców, które są dostępne na stronach internetowych pozwanej spółki), który w par. 2 wprowadza odstępstwo od powinności doręczenia wzorca, wskazując przy tym inne przesłanki warunkujące jego wiązanie. Stosownie do treści przepisu nie istnieje konieczność doręczenia wzorca, gdy przy zawieraniu umów posługiwanie się wzorcem jest zwyczajowo przyjęte; wzorzec taki staje się czynnikiem kształtującym treść stosunku wynikającego z umowy, o ile druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści. Taka właśnie sytuacja zaistniała w realiach rozpoznawanej sprawy.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Artykuł 189 k.p.c. stanowi, iż powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny O tym, że zachodzi interes prawny, można mówić wówczas, gdy na skutek uprawomocnienia się wyroku ustalającego definitywnie zakończy się spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie się powstaniu takiego sporu w przyszłości. Nie można żądać ustalenia m.in. faktów, choć dopuszcza się ustalenie zdarzeń prawnych zwanych także faktami prawotwórczymi.