Jak domagać się wyłączenia sędziego

Sędzia może zostać wyłączony od prowadzenia sprawy z mocy samej ustawy. Ma to miejsce wówczas, gdy zachodzą przesłanki wyszczególnione w przepisach procedury cywilnej. Nie może więc prowadzić sprawy, w której jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy ma wpływ także na jego prawa i obowiązki. Oprócz tego jest również wyłączony w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia, a także osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli. Wyłączenie z mocy ustawy następuje też w sprawach, w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo radcą prawnym jednej ze stron, bądź gdy orzekał w sprawie w niższej instancji.

Na wniosek strony sędzia może zostać wyłączony z prowadzenia sprawy wówczas, gdy między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Gdy sędzia zostanie z tych przyczyn wyłączony w postępowaniu rozpoznawczym, to wówczas nie może podejmować żadnych czynności w postępowaniu egzekucyjnym. Brak bezstronności zachodzi wówczas, gdy stosunek osobisty łączy sędziego ze stroną albo z jej przedstawicielem i może to mieć wpływ na stosunek sędziego do drugiej strony. Chodzi tu np. o przyjaźń, zależność służbową, a nawet powiązania kredytowe.

Strona ma prawo domagać się wyłączenia nie tylko jednego sędziego, lecz także wszystkich sędziów danego sądu. Jednakże powinna wówczas składać indywidualne wnioski osobno odnośnie do każdego sędziego. Natomiast nie można żądać wyłączenia sądu. Wniosek składa się w formie pisma procesowego lub ustnie do protokołu w tym sądzie, w którym ma się toczyć sprawa. We wniosku należy uzasadnić wyłączenie i przytoczyć okoliczności faktyczne, a także wskazać dowody na uprawdopodobnienie tych czynności. Składa się go przed przystąpieniem do rozprawy. Natomiast w innym terminie można złożyć go tylko wówczas, gdy później powstaną przyczyny wyłączenia albo strona dowie się o ich istnieniu.

Po złożeniu wniosku o wyłączenie sędziego strona powinna poczekać na rozstrzygnięcie sądu, w którym sprawa się toczy. Jednak w razie braku w tym sądzie dostatecznej liczby sędziów sprawę rozpozna sąd wyższej instancji. Sprawę o wyłączenie musi rozpoznać skład 3 sędziów zawodowych, co do których nie zachodzą przesłanki wyłączenia. Mogą to być sędziowie z całego sądu, a nie tylko z konkretnego wydziału. Gdy sąd nie uwzględni wniosku o wyłączenie, strona może złożyć zaskarżenie. Zanim zostanie wydane postanowienie o wyłączeniu, sąd powinien wysłuchać biegłego. Można wprawdzie wnieść ponowny wniosek o wyłączenie tego samego sędziego, ale trzeba oprzeć go na innych dowodach.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 48 - 53 ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).