Nie wolno przerzucać na konsumenta ryzyka doręczenia pisma

Postanowienie wzorca w sytuacji należytego podania przez konsumenta aktualnego adresu nie chroni jego interesów. Obarcza go całkowitym ryzykiem czynności doręczenia pisma i zachowania terminów wyznaczanych datą jego doręczenia. Dlatego narusza interesy konsumenta i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 385¹ par.1 k.c.).

Powód wytoczył przeciwko pozwanej spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej powództwo o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umownego o treści: "korespondencja z kasy będzie uważana za doręczoną, jeżeli zostanie wysłana listem zwykłym na ostatni adres wskazany przez pożyczkobiorcę (poręczyciela)". Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uwzględnił powództwo w całości. Od wyroku apelację wniosła pozwana.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Wbrew zarzutom skarżącej strona ta posiada legitymację bierną w niniejszej sprawie jako przedsiębiorca. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, spółdzielcza kasa oszczędnościowo-pożyczkowa utworzona i działająca na podstawie ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 479² par. 1 k.p.c. Spółdzielcza kasa oszczędnościowo-pożyczkowa jest spółdzielnią, a skoro tak, to stosownie do przepisów ustawy - Prawo spółdzielcze prowadzenie działalności gospodarczej jest podstawowym przedmiotem jej działania i racji bytu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, iż działalnością gospodarczą jest również działalność niezarobkowa.

Zawarta w ustawie o s.k.o.k. gwarancja niezarobkowego charakteru działalności kas dyktowana jest przede wszystkim dążeniem do ochrony interesów członków oraz zachowania przez kasy ich spółdzielczego charakteru, zatem nie stanowi argumentu na rzecz tezy, iż kasy nie prowadzą działalności gospodarczej. Skoro działalność kas spełnia wymagania przypisywane działalności gospodarczej, to wszystkie cechy konstrukcyjne przedsiębiorcy przewidziane w art. 479² par.1 k.p.c. są spełnione.

Sąd okręgowy prawidłowo wskazał na spełnienie wszystkich przesłanek warunkujących uznanie danego postanowienia umownego za niedozwolone, a więc, że nie zostało ono uzgodnione indywidualnie, ukształtowane nim prawa i obowiązki pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami, ukształtowane nim prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta, w końcu - nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron. Należy się zgodzić ze stanowiskiem, iż tylko (albo głównie) adres wskazywany ostatnio przez pożyczkobiorcę (poręczyciela) powinien być brany pod uwagę w korespondencji i wiązać strony. Nałożenie obowiązku zawiadamiania o zmianie adresu nie wykracza poza normy i dobry obyczaj w stosunkach, jakie mogą się zawiązać w relacjach przedsiębiorca - konsument. Jest oczywiste, że przede wszystkim daje możliwość skutecznego kontaktowania się.

Szerszy wywód apelacji w tym względzie jest zbędny, gdyż nie ta część postanowienia (a więc nawiązująca do obowiązku zawiadamiania o zmianie adresu i ewentualnych skutkach braku zawiadomienia) podlega ocenie sądu na gruncie art. 385¹ par. 1 k.c. Skarżąca stwierdzając, skądinąd słusznie, że nie istnieje zakaz prowadzenia korespondencji za pomocą listów zwykłych, pomija zupełnie wagę i znaczenie tej korespondencji, której wydźwięk może być w pewnych sytuacjach dość doniosły, zwłaszcza jeśli będzie się ona wiązała ze skutkami finansowymi dla pożyczkobiorcy (i poręczyciela). Niezależnie od tego, jakiego rodzaju oświadczenia miałyby być przedmiotem korespondencji pochodzącej od pozwanej (czy to oświadczenia woli, czy oświadczenia wiedzy), to zawsze tylko do pozwanej będzie należała decyzja, jak ją wysyłać. Zastrzeżeń skarżącej na tle zwrotu "skutek doręczenia" nie sposób podzielić; w apelacji zgłasza się je w kontekście zapisu mówiącego o doręczaniu na wskazywany adres pożyczkobiorcy (poręczyciela), podczas gdy należy go rozważać w kontekście zapisu mówiącego o wysyłaniu pism, i to listem zwykłym. W postanowieniu mówi się, że "korespondencja (...) będzie uważana za doręczoną, jeżeli zostanie wysłana listem zwykłym ..."., zatem stawia się znak równości pomiędzy wysłaniem, i to listem zwykłym, a doręczeniem. Nawet nie wprowadza się okresu, w którym w normalnym obiegu przesyłek dokonuje się doręczenia (np. 7 dni). Nawet więc jeśli się przyjmie dopuszczalność zawiadamiania listem zwykłym pożyczkobiorcy, do czego apelująca przekonuje, nawiązując do art. 728 k.c., to należy wskazać, że przepis art. 728 k.c. nie wyznacza, tak jak to czyni wzorzec, początku biegu jakiegokolwiek terminu, z którego może skorzystać pożyczkobiorca czy poręczyciel, na dzień wysłania do nich korespondencji. Wysyłanie korespondencji listem poleconym daje możliwość - w przypadku jej zagubienia w przewozie pocztowym - wykazania faktu w ogóle nadania, bowiem przyjęcie listu przez pocztę jest przez nią potwierdzane. W przypadku wysyłania pism listem zwykłym takiej możliwości nie ma z uwagi na nieistnienie praktyki odnotowywania przyjęcia do przewozu.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Typy działalności gospodarczej - w świetle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej - zostały sformułowane bardzo szeroko, co umożliwia objęcie nią bardzo różnych działalności. W orzecznictwie ustalono już, że celami działalności gospodarczej są: zarobkowy (stały) charakter, powtarzalność działań, podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania, uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Działalność gospodarcza powinna być prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osiągnięcie zysku. Prowadzący tę działalność może jedynie zmierzać do pokrycia wydatków związanych z dążeniem do osiągnięcia celu swojej działalności z przychodów z niej osiąganych. Tak np. za przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą uznano spółdzielnie mieszkaniowe, których podstawowym celem jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, a prowadzona przez nie działalność gospodarcza nie jest nastawiona na osiąganie zysku. Podobnie należy traktować kasę oszczędnościowo - kredytową (pożyczkową).