Sąd odwoławczy zweryfikuje nałożone grzywny

W procesie cywilnym pojawi się nowa instytucja - tzw. odwołanie poziome. Pozwoli ona stronom postępowania zaskarżać orzeczenia wydane przez sąd II instancji, na które nie można odwołać się obecnie do Sądu Najwyższego. To efekt uchwalonej 28 kwietnia 2011 r. nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego.

Przepis o odwołaniu poziomym przewiduje, że zażalenie do innego równorzędnego składu sądu drugiej instancji będzie przysługiwało w stosunku do dwóch kategorii rozstrzygnięć - postanowienia oddalające wniosek o wyłączenia sędziego i postanowienia o charakterze porządkowym.

Postanowienia oddalające wniosek o wyłączenia sędziego będą podlegały weryfikacji niezależnie od tego czy zapadły przed sądem pierwszej, czy drugiej instancji.

Podobnie uprawnienia do złożenia odwołania uzyskają uczestnicy postępowania, którzy zostali ukarani grzywną porządkową. Istotą takich orzeczeń jest w szczególności dyscyplinowanie uczestników postępowania w celu poprawnego przeprowadzenia pewnych dowodów oraz respektowania zasady szybkości postępowania (zakłócanie porządku na sali sądowej, niestawienie się na wezwania sądu). Taka grzywna może wynieść do 5 tys. zł. Możliwość złożenia odwołania będzie przysługiwała tutaj świadkowi, biegłemu, stronie i jej pełnomocnikowi oraz osoby trzeciej (np. osobie, która uczestniczyła w rozprawie w charakterze publiczności). Dodatkowo świadkowie i biegli będą mogli złożyć zażalenie w przypadku wydania wobec nich postanowienia o odmowie zwolnienia od grzywny.

Z możliwości zweryfikowania prawidłowości decyzji sądu odwoławczego będą mogli skorzystać również świadkowie, w stosunku do których zarządzono przymusowe sprowadzenie i aresztowanie. Zażalenie nie będzie przysługiwało na postanowienia wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.

W świetle dotychczasowych rozwiązań prawnych te postanowienia sądu drugiej instancji nie mogły zostać poddane kontroli nie tylko w ramach postępowania zażaleniowego, ale jakiegokolwiek. W wyniku zmian omawiane wyżej postanowienia wydane przez sąd I instancji będą kontrolowane w dalszym ciągu przez sąd wyższej instancji, a zażalenia na postanowienia zapadłe w toku postępowania odwoławczego będą rozpoznawane na tym samym szczeblu, ale przez inny skład sędziowski.

Zapewnienie możliwości kwestionowania niektórych orzeczeń sądu odwoławczego stanowi wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2010 r. (SK 38/09). Jego zdaniem poprzednio obowiązujące rozwiązanie, które wyłączały prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego, zgłoszonego po raz pierwszy przed sądem drugiej instancji, narusza prawo obywateli do bezstronnego sądu.

W postępowaniu toczącym się na skutek odwołania poziomego będzie obowiązywał podobny tryb rozpoznawania zażalenia, co w pozostałych przypadkach. Termin do wniesienia zażalenia będzie wynosił tydzień i będzie liczył się od doręczenia postanowienia. Gdy strona nie zażąda natomiast doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie - tygodniowy termin będzie liczony od ogłoszenia postanowienia.

Zażalenie orzeczenie sądu odwoławczego będzie musiało spełniać wymogi pisma procesowego oraz zawierać wskazanie zaskarżonego orzeczenia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie. Powinno również posiadać zwięzłe uzasadnienie.

Po złożeniu zażalenia skład sądu odwoławczego, który je wydał, przedstawi akta sprawy wraz z orzeczeniem innemu składowi tego sądu. Gdy będą wymagały tego okoliczności, będzie mógł wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Odwołanie poziome będzie rozpoznawane na posiedzeniu niejawnym.

Nowelizacja modyfikuje również zasady wyłączenia sędziego orzekającego w sprawie cywilnej. Z podstaw odrzucenia wniosku o wyłączenie sędziego wyeliminowano jedną z podstaw, a mianowicie przesłankę oczywistej bezzasadności. W związku z tym art. 53¹ będzie stanowił, że ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych okolicznościach podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd rozpoznający sprawę.

Uchwaloną 28 kwietnia nowelizację rozpatrzy Senat. Nowelizacja ma wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Art. 1 ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego