Trzeba wykazać, że powstała szkoda w majątku wynajmującego

Do zarzutu potrącenia mają zastosowanie wymagania stawiane wobec pozwu w zakresie określenia żądania, przytoczenia okoliczności faktycznych oraz wskazania dowodów.

Powodowa spółka w 2000 r. zawarła z pozwaną oraz inną, nieuczestniczącą w tym sporze osobą fizyczną umowę najmu lokalu użytkowego. Na zabezpieczenie należności z umowy powódka uiściła kaucję, która miała być zwrócona po wydaniu lokalu na skutek rozwiązania umowy. Aneksem zmieniono umowę w ten sposób, że najemcą została już tylko pozwana. W 2003 r. nastąpił zwrot lokalu. Pozwana jednak odmówiła zwrotu kaucji. Twierdziła, że wierzytelność powódki wygasła na skutek potrącenia jej z wierzytelnością odszkodowawczą pozwanej, wynikającą z tytułu nienależytego wykonania przez powódkę umowy najmu. Stało się tak z uwagi na uszkodzenie przez powódkę wykładziny dywanowej w wynajmowanym lokalu ponad poziom zużycia wynikający z normalnego używania lokalu. Powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 30 024 zł, w tym 21 398 zł tytułem zwrotu kaucji za lokal będący przedmiotem najmu, kwoty 2262 zł tytułem ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu należności głównej i kwoty 6 tys. zł tytułem zwrotu kaucji za linie ISDN. Całość należności sąd okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powódki, nie uwzględniając zgłoszonego w procesie przez pozwaną oświadczenia o potrąceniu wierzytelności odszkodowawczej. Od wyroku apelację wniosła pozwana.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Brak było podstaw, by pozwana skutecznie potrąciła swoją wierzytelność z wierzytelnością powódki. Zgodnie z orzecznictwem zarzut ustawowego potrącenia jest formą dochodzenia roszczenia zrównaną w skutkach z powództwem. Do zarzutu potrącenia mają zatem zastosowanie wymagania stawiane wobec pozwu w zakresie określenia żądania, przytoczenia okoliczności faktycznych oraz wskazania dowodów, w szczególności dokładnego określenia wierzytelności, jej wysokości, wykazania jej istnienia oraz wyrażenia woli potrącenia w celu wzajemnego umorzenia skonkretyzowanych wierzytelności.

Pozwana nie potrafiła sprecyzować, w czym właściwie jej szkoda miałaby się wyrażać, a następnie nie potrafiła dowieść, że jakąkolwiek szkodę poniosła. Z powoływanego w procesie przepisu art. 361 par. 2 k.c. wynika jedynie, że naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Jeżeli szkodą pozwanej miałby być koszt przywrócenia lokalu do stanu sprzed umowy najmu, to z pewnością nie obciążył on pozwanej, co sama przyznała, a najemcę. Pozwana nie wykazała też, by wskutek położenia w lokalu wykładziny przez nowego najemcę udzieliła mu jakichkolwiek upustów, przez co nie uzyskała spodziewanych z umowy najmu korzyści.

Jeśli szkoda pozwanej miałaby polegać na różnicy pomiędzy wartością lokalu oddanego po ustaniu umowy najmu z powódką a wartością umowy najmu sprzed umowy, to istniała ona w takiej postaci do chwili oddania pomieszczeń nowemu najemcy i położenia przez niego nowej wykładziny. Szkodą jest powstała wbrew woli poszkodowanego różnica między jego obecnym stanem majątkowym a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Obecnie takiej różnicy w majątku pozwanej nie ma. W przeszłości zaś pozwana szkody upatrywała w kosztach doprowadzenia lokalu do stanu sprzed umowy najmu, a więc trudno uznać, aby w przeszłości kiedykolwiek nastąpił stan potrącalności, powodujący wzajemne umorzenie wierzytelności stron.

W ocenie sądu apelacyjnego, wbrew stanowisku pozwanej, roszczenie powodowej spółki stało się wymagalne. Z treści bowiem odpowiednich postanowień umowy i aneksu do niej nie wynika w sposób jednoznaczny, że zwrot kaucji jest uzależniony od wcześniejszego rozliczenia i spełnienia żądań wynajmującego. Wobec zawartej przez strony umowy oraz zgodnie z art. 675 par. 1 k.c. powódka była zobowiązana po zakończeniu najmu zwrócić lokal w stanie niepogorszonym, nie ponosząc odpowiedzialności za jego zużycie (w tym położonej w nim wykładziny), będące następstwem prawidłowego użytkowania. Powódka wydała pozwanej lokal. Pozwana zaś nie poczyniła żadnych nakładów związanych z położeniem nowej wykładziny. Wobec dokonanych przez sąd okręgowy prawidłowych ustaleń co do braku szkody w jakiejkolwiek postaci zbędne było dalsze prowadzenie postępowania dowodowego.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Możliwość potrącenia występuje, gdy pomiędzy dwoma osobami zachodzi jednoczesność bycia względem siebie dłużnikami i wierzycielami, a przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (art. 498 par. 1 k.c.). Potrącenie odbywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie o potrąceniu, przewidziane w art. 499 k.c., stanowi czynność materialnoprawną. Jej skutkiem jest odpowiednie umorzenie wzajemnych wierzytelności (do wysokości wierzytelności niższej - art. 498 par. 2 k.c.). Od powyższego trzeba odróżnić czynność procesową - zarzut potrącenia, co polega na domaganiu się oddalenia powództwa w całości lub w części z powołaniem się na fakt, że roszczenie objęte żądaniem pozwu nie może być dochodzone wskutek jego wygaśnięcia w konsekwencji potrącenia. Zatem oświadczenie o potrąceniu stanowi materialnoprawną podstawę zarzutu potrącenia.