Roszczenie przedsiębiorcy przedawnia się po trzech latach

Roszczenie przedsiębiorcy, który jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości przez inny podmiot przedawnia się w terminie trzech lat.

Powód - spółka z o.o. w 2002 r. nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, na której przebiega naziemny ciepłociąg ograniczający możliwość korzystania z nieruchomości. Ciepłociąg został pobudowany w latach 80. XX w. i stanowi własność pozwanego. Powód w procesie dochodził wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres od 1 stycznia 2003 r. do grudnia 2007 r. Sąd rejonowy zasądził od pozwanego Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej na rzecz powoda kwotę 43 128 zł wraz z ustawowymi odsetkami i oddalił powództwo w pozostałej części.

Sąd okręgowy, rozpoznając apelację powoda, powziął wątpliwości dotyczące terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy - spółki z o.o. za bezumowne korzystanie z jej nieruchomości w związku z przebiegiem linii przesyłowych należących do innego podmiotu. Czy przedawnia się ono w terminie trzech, czy dziesięciu lat? Zagadnienie to przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu Najwyższego konkretne roszczenie przedsiębiorcy jest związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą zawsze, gdy wykazuje ono związek funkcjonalny z tą działalnością. Kodeks cywilny nie zawiera ustawowej definicji działalności gospodarczej. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że cechuje ją: fachowość, podporządkowanie regułom opłacalności i zysku lub przynajmniej zasadzie racjonalnego gospodarowania, działanie na własny rachunek, powtarzalność oraz uczestnictwo w obrocie gospodarczym. To, czy danej działalności można przypisać cechy działalności gospodarczej, zależy od konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, także kontekstu prawnego. Mając na uwadze, że przedsiębiorcą jest osoba, która we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą (art. 43¹ kodeksu cywilnego), należy uznać, że jeżeli czynności dokonuje przedsiębiorca, to przemawia za tym domniemanie, że wchodzi ona w zakres działalności gospodarczej.

Według SN konsekwentnie należy też domniemywać, że jeżeli z roszczeniem występuje przedsiębiorca, to jest to roszczenie związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Tylko gdyby dokonanie czynności lub dochodzenie roszczenia nie pozostawały w żadnym funkcjonalnym związku z przedmiotem prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności, należałoby uznać, że nie jest to czynność o charakterze gospodarczym ani roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Jeżeli przedsiębiorca dochodzi wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z należącej do niego nieruchomości, to roszczenia te będą związane z prowadzoną przez niego działalnością, jeżeli uzyskane w ten sposób środki przeznaczy na prowadzenie działalności gospodarczej. Tylko gdyby w konkretnym stanie faktycznym wykazano, że uzyskane w ten sposób przychody przedsiębiorca przeznacza na inne cele niż związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, można by uznać, że jego roszczenie nie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy podkreślił, że dowód taki może być stosunkowo łatwy w przypadku przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, która przeznaczy uzyskane z realizacji opisanych wyżej roszczeń środki na zaspokojenie własnych potrzeb lub potrzeb bliskich, a nie na działalność gospodarczą. Natomiast w przypadku przedsiębiorców, których zakres działania obejmuje wyłącznie prowadzenie działalności gospodarczej, tak jak powodowej spółki z o.o., taki dowód będzie napotykał na trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Opracowała Teresa Siudem