Jak się chronić przed utratą danych z karty płatniczej i odzyskać pieniądze

Każdego dnia na policję zgłaszają się zaniepokojeni klienci banków, którzy dostrzegli na wyciągach ze swoich rachunków informacje o transakcjach, których nie oni dokonywali. Przypadki wypłaty kilkuset dolarów w bankomacie w Tajlandii przy użyciu podrobionej karty czy zakupu telewizora w sklepie internetowym w Stanach Zjednoczonych po wpisaniu skradzionych danych z karty kredytowej nie należą dzisiaj do rzadkości. Oszuści fabrykujący cudze karty niejednokrotnie sami nie zajmują się pozyskiwaniem danych z pasków magnetycznych, skopiowanych w bankomatach czy terminalach sklepowych. Kupują je na forach internetowych i wgrywają na czyste plastikowe karty, które można nabyć w kioskach.

Środki bezpieczeństwa

Przed oszustwami kartowymi lub kradzieżą może uchronić przestrzeganie kilku prostych zasad. Posiadacz (użytkownik) karty płatniczej jest zobowiązany do jej przechowywania i ochrony kodu identyfikacyjnego z zachowaniem należytej staranności. Nie może on trzymać karty razem z kodem (PIN-em, hasłem) i nie może udostępniać go osobom nieuprawnionym. W razie utraty lub zniszczenia karty płatniczej musi też najwcześniej, jak jest to możliwe, zgłosić ten fakt wydawcy karty. Przestrzeganie powyższych zasad w znacznym stopniu chroni przed niedogodnościami i kłopotami, jakie powodują oszustwa kartowe.

Nierozważne jest również ustalenie identycznego hasła do wszystkich posiadanych kart i kont. To na pewno wygodniejsze, ale w razie zgubienia portfela czy kradzieży hasła dostępowego do jednej karty, osoba, która weszła w jego posiadanie, może mieć od razu pełną wiedzę na temat wszystkich zabezpieczeń. Stopień bezpieczeństwa haseł internetowych zależy od użytej kombinacji liter i cyfr. Należy unikać podawania w nich swoich imion, daty urodzenia, adresów. Ponadto należy je często zmieniać (przynajmniej raz na pół roku) i nie ujawniać osobom postronnym. Przed podaniem hasła należy upewnić się też, że logowanie następuje do prawdziwej strony banku. Często błędnie wpisana nazwa domeny czy jej rozszerzenie może skierować na stronę łudząco podobną do tej, którą chcemy odwiedzić. W rzeczywistości może okazać się pułapką, którą zastawili na nas przestępcy. Logując się do systemu bankowego, trzeba także sprawdzać, czy używamy bezpiecznego połączenia. W adresie musi pojawić się https://, a na pasku stanu przeglądarki symbol kłódki. W przypadku PIN-ów do kart płatniczych lepiej nie używać prostych lub powtarzających się kombinacji cyfr, typu: 1234, 3344 czy 5656.

Do nielegalnego pozyskania danych dostępowych do kart może dojść na różne sposoby. Przestępcy wykorzystują do fałszowania tego rodzaju środków płatniczych najnowsze technologie. Jedną z bardziej niebezpiecznych jest tzw. skimming. Polega on na bezprawnym skopiowaniu paska magnetycznego karty posiadacza. Zdobyte w ten sposób informacje służą do wyprodukowania kopii, której będzie można używać w bankomatach i sklepach. Klonowanie informacji z karty odbywa się np. poprzez instalację specjalnych czytników w bankomatach lub sklepowych terminalach.

Nie brakuje też przypadków, gdy nielegalnie umieszczona w bankomacie kamera nagrywa transakcję dokonywaną przez posiadacza karty (moment, gdy wpisuje numer PIN), a następnie jego karta pada łupem kieszonkowca.

Od 5 lat więzienia

Podrabianie (przerabianie) środka płatniczego to przestępstwo, za które grozi kara pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo kara 25 lat pozbawienia wolności. Posługiwanie się takim fikcyjnym dokumentem może zostać natomiast potraktowane dodatkowo jako oszustwo. [Przykład 1]

Przed skimmingiem można się uchronić, zachowując szczególną ostrożność. Przed transakcją w bankomacie należy sprawdzić, czy czytnik kart nie wygląda podejrzanie, czy klawiatura bankomatu jest równa lub lekko wystaje w stosunku do poziomu obudowy. Warto też zwrócić uwagę na to, czy do bankomatu nie są przymocowane jakieś urządzenia. Poza tym warto jak najczęściej upewniać się, czy saldo rachunku odpowiada przeprowadzonym operacjom oraz czy na bieżąco przychodzą wyciągi z kart i kont.

Fikcyjne e-maile z banku

Utrata danych pozwalających na dokonywanie transakcji płatniczych to w ostatnich latach także efekt podstępnych działań przestępców podszywających się pod banki. Wysyłają oni na skrzynki pocztowe tysięcy internautów sfingowane wiadomości z banku z prośbą o wpisanie danych osobowych w celach związanych z obsługą rachunku. Takie wiadomości zawierają najczęściej także komunikat, który ma zmotywować odbiorcę do bezmyślnego podania informacji potrzebnych do korzystania z karty płatniczej czy internetowego rachunku bankowego, np. "w przypadku braku odpowiedzi w ciągu 48 godzin Twoje konto zostanie zamknięte". Rzetelne banki nigdy nie wysyłają bowiem do swoich klientów wiadomości e-mail z prośbą o podanie numerów, haseł lub PIN-ów do kont bankowych czy kart płatniczych. Treść listu przesłanego do czytelnika wskazuje, że jego autorem jest prawdopodobnie oszust. [Przykład 2]

Zdarzają się jednak sytuacje, w których nawet zachowanie najwyższej ostrożności nie może zapobiec utracie karty płatniczej. Chodzi tutaj zarówno o skutki działań przestępczych (kradzież, rozbój), jak i przypadki losowe (powódź, wypadek samochodowy). Użytkownik karty wydanej przez bank ma obowiązek zgłosić mu niezwłocznie jej utratę, kradzież, przywłaszczenie czy nieuprawnione użycie przez inną osobę. W przypadku wystąpienia nieautoryzowanej transakcji płatniczej kartą bank jest zobowiązany niezwłocznie zwrócić kwotę takiej operacji, a gdy klient korzysta z rachunku płatniczego, przywrócić obciążony rachunek płatniczy do stanu, jaki istniałby, gdyby nie miała miejsca nieautoryzowana transakcja płatnicza.

Klienci banków mogą jednak, w przypadkach niektórych kradzieży, zostać obciążeni odpowiedzialnością finansową za nieautoryzowane transakcje. Osoby posługujące się plastikowym pieniądzem muszą pamiętać, że będą odpowiadać za wszystkie straty, gdyby do kradzieży lub utraty karty doszło w wyniku ich świadomego i celowego działania lub zaniedbania. Będą one odpowiadały także za straty powstałe w wyniku nieprzestrzegania procedur bezpieczeństwa (m.in. złamania zakazu trzymania karty i PIN-u w portfelu czy zgłoszenia bankowi nieprawidłowości w przesłanym zestawieniu transakcji). Posiadacza nie obciążają natomiast operacje dokonane z użyciem utraconej karty płatniczej, jeżeli ich dokonanie nastąpiło wskutek zaniedbań banku lub sklepu, w którym dokonywał płatności.

Do 150 euro

Przepisy ustawy o usługach płatniczych przewidują także przypadki, w których posiadacz karty odpowiada za nieautoryzowane transakcje płatnicze do wysokości równowartości w walucie polskiej 150 euro. Jest tak, jeżeli nieuprawniona wypłata w bankomacie czy zakup w sklepie internetowym były skutkiem:

● posłużenia się utraconą albo skradzioną posiadaczowi kartą, lub

● jej przywłaszczenia lub nieuprawnionego użycia w wyniku naruszenia przez płatnika obowiązku niezwłocznego zgłoszenia przypadku utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia karty lub nieuprawnionego dostępu do tego środka płatniczego. [Przykład 3]

Warto pamiętać, że po niezwłocznym powiadomieniu banku o podejrzanych operacjach na koncie i zastrzeżeniu karty jego posiadacz nie odpowiada za nieautoryzowane transakcje płatnicze. Skradzione pieniądze muszą z powrotem trafić na jego konto zaraz po rozpatrzeniu reklamacji. Na zwrot nie mogą liczyć rzecz jasna ci, którzy doprowadzili umyślnie do nieautoryzowanej transakcji.

Obowiązki posiadacza karty

Użytkownik uprawniony do korzystania z instrumentu płatniczego ma obowiązek zgłaszać niezwłocznie bankowi przypadki jego:

● utraty,

● kradzieży,

● przywłaszczenia,

● nieuprawnionego użycia,

● nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu.

PRZYKŁADY

1 Czy złodziej odpowie za przestępstwo, jeżeli konto było w chwili kradzieży puste

Tak. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 28 grudnia 2011 r. (sygn. akt II AKa 385/2011), tylko kradzież karty bankomatowej (a więc karty uprawniającej jedynie do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego) wypełnia znamiona występku z art. 278 par. 5 kodeksu karnego. Natomiast kradzież karty uprawniającej do zapłaty za towar lub usługę, czyli tzw. karty płatniczej w ścisłym tego słowa znaczeniu, oraz karty uprawniającej do wypłaty gotówki lub zapłaty z wykorzystaniem kredytu bankowego, czyli tzw. karty kredytowej, w zależność od wartości przedmiotu zaboru może wypełniać znamiona kradzieży w typie podstawowym z art. 278 par. 1 k.k. (gdy przekracza 250 zł) lub wykroczenia z art. 119 par. 1 kodeksu wykroczeń (jeżeli nie przekracza 250 zł). W wypadku kradzieży karty spełniającej funkcję płatniczą wartość przedmiotu zaboru stanowi całość dostępnego na jej podstawie pieniądza bankowego, znajdującego się w chwili zaboru na rachunku jej posiadacza.

2 Czy poniosę odpowiedzialność za środki skradzione przez moją niestaranność

Czytelnik może uniknąć odpowiedzialności finansowej pod warunkiem, że niezwłocznie wypełni obowiązki związane z procedurą bezpieczeństwa. Każdy, kto przez roztargnienie odpowie na prośbę o podanie danych dostępowych do karty czy konta, która nie pochodziła z banku, powinien jak najszybciej skontaktować się ze swoim bankiem i poinformować go o zaistniałej sytuacji. Im szybciej bank się dowie o tzw. phishingu, tym łatwiej będzie mu zapewnić ochronę. Następnie trzeba też jak najszybciej zmienić hasła dostępu do wszystkich swoich rachunków. Osoby, które mają konta internetowe, mogą zrobić to, logując się na nie, i nie muszą odwiedzać placówki banku. Warto też potem regularnie sprawdzać wyciągi z karty kredytowej i konta bankowego.

3 Czy podejrzewając włamanie na konto, powinnam najpierw zgłosić się na policję

Posiadacz karty płatniczej lub rachunku bankowego, który uzyskał informacje o dokonaniu nieuprawnionych transakcji, powinien w pierwszej kolejności poinformować o tym bank. Najlepiej zrobić to telefonicznie, nie zważając na porę dnia. Pozwoli to pracownikom banku na podjęcie natychmiastowych kroków, które zapobiegną dalszej kradzieży środków, m.in. zastrzeżenie karty. Przekazanie informacji o nieautoryzowanych transakcjach pozwala też klientowi banku na całkowite uniknięcie strat związanych z transakcjami, których później dokonali oszuści. Kolejnym krokiem powinna być wizyta w najbliższej jednostce policji i złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W przypadku gdy w danej sytuacji doszło do podrobienia karty wydanej przez bank lub zwróci on pieniądze wypłacone z rachunku klienta, także ta instytucja zyska status pokrzywdzonego przestępstwem.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. z 2011 r. nr 199, poz. 1175 z późn. zm.). Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).