Brak dostępu do usługi obciąża przedsiębiorcę

1. Przedsiębiorca nie może zamieścić w regulaminie postanowienia, które zwalniałoby go z ponoszenia odpowiedzialności za jakiekolwiek straty klienta spowodowane brakiem dostępu do usługi świadczonej przez niego.

2. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania przedsiębiorcy, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.

Spółka świadcząca usługi telekomunikacyjne zamieściła na swojej stronie internetowej "Regulamin usług telekomunikacyjnych", który określał m.in. prawa i obowiązki klientów spółki. Znalazło się w nim postanowienie, że spółka "nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek straty abonenta wynikłe z braku dostępu do usługi". Zapis ten został zakwestionowany przez stowarzyszenie, którego statutowym celem działania jest ochrona praw i interesów konsumentów. Wniosło ono przeciwko spółce pozew do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Pozwana broniła się twierdząc, że stowarzyszenie nie jest konsumentem i nigdy nie dokonało zakupu usług u niej, ani nie kontaktowało się z nią w celu zawarcia jakiejkolwiek umowy. Tak więc jej zdaniem nie ma ono legitymacji czynnej w niniejszej sprawie.

SOKiK stwierdził, iż powód, jako stowarzyszenie, które zajmuje się ochroną praw i interesów konsumentów, jest podmiotem legitymowanym czynnie w tej sprawie. Wynika to z art. 479^[38] par. 1 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym powództwo w sprawach rozpoznawanych według przepisów rozdziału o postępowaniu w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone może wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się pozwem.

Sąd przeszedł następnie do oceny zakwestionowanego postanowienia umownego. W postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone sąd dokonuje abstrakcyjnej oceny wzorca celem ustalenia, czy zawarte w nim klauzule mają charakter niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385^[1] kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje tym, że sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności.

Z analizy zakwestionowanego postanowienia wynika, iż konsumenci nie mają wpływu na jego treść, albowiem wzorzec jest przedstawiany przez pozwaną, a zatem należało uznać, że nie jest z nim uzgadniany indywidualnie.

Do rozstrzygnięcia pozostała kwestia, czy postanowienie to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Należy wskazać, że dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. W stosunkach z konsumentami powinny wyrażać się właściwym informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu i realizacji umowy, rzetelnym traktowaniem równorzędnego partnera, jakim jest konsument.

Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron.

Pojęcie interesów konsumenta należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu wejść inne aspekty: zdrowie konsumenta (jego bliskich), tracony czas, dezorganizacja toku życia, przykrości, zawód itp. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być rażące, a więc szczególnie doniosłe.

Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi w sytuacji, gdy w sposób rażący naruszona została równowaga interesów stron umowy, przez to że jedna z nich wykorzystała swoją przewagę, formułując konkretny wzorzec. Określenie "rażąco" należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowana od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków.

Przepis art. 3 ust. l europejskiej dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993 r. stanowiącej wzorcową regulację dla polskiego ustawodawcy w dziedzinie ochrony interesów konsumenta przewiduje, że dana klauzula jest niedozwolona, gdy naruszając zasadę wzajemnego zaufania powoduje istotną i nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Sąd Najwyższy w wyroku z 13 lipca 2005 r. sygn. akt I CK 832/04 za sprzeczne z dobrymi obyczajami uznał wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową. Rażące naruszenie interesów konsumenta polega zaś na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym.

DGP informuje

SOKiK wskazał, że klauzule o treści analogicznej, jak zakwestionowana w tej sprawie, są wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych. Przykładowo:

● pod nr 639 wpisana jest klauzula o treści: Usługodawca nie ponosi żadnej odpowiedzialności za szkody i straty abonenta wynikłe na skutek przerwania połączenia, braku połączenia, nieotrzymania poczty elektronicznej, braku dostępu do internetu;

● pod nr 601 wpisana jest klauzula o treści: Abonent nie może wnosić żadnych roszczeń w stosunku do Operatora w związku z brakiem możliwości dostępu do sieci internet.

Małgorzata Kryszkiewicz

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl

, sygn. akt XVII AmC 5817/11.