Jakie kwoty otrzyma świadek za składanie zeznań w sądzie

Brak pieniędzy na przejazd do sądu nie uzasadnia i nie usprawiedliwia niestawienia się świadka wezwanego przez sąd na rozprawę. Już w doręczonym wezwaniu na rozprawę sąd informuje nie tylko o miejscu i czasie przesłuchania, nazwiskach stron i przedmiocie sprawy, ale również o zwrocie wydatków związanych ze stawiennictwem na rozprawie oraz o wynagrodzeniu za utratę zarobku. Takie wezwanie sąd może doręczyć nawet osobie przebywającej za granicą.

W dodatku świadek nie musi wcale sam wyłożyć pieniędzy na przejazd i utrzymanie w związku ze stawiennictwem w sądzie, a potem dopiero czekać na zwrot. Przewodniczący może bowiem przyznać mu zaliczkę na poczet tych wydatków jeszcze przed rozprawą, na której będzie on przesłuchany. Natomiast po dokonaniu wydatków świadek rozliczy się z kwoty otrzymanej z tytułu zaliczki.

Przysługuje mu też prawo do zwrotu kosztów podróży, kosztów noclegu, a także kwoty, którą zarobiłby wówczas, gdyby nie miał obowiązku stawić się w danym czasie w sądzie. Takie uprawnienia ma osoba wezwana w charakterze świadka nawet w sytuacji, gdy przyszła do sądu, ale nie została przesłuchana, bo np. rozprawa nie odbyła się z powodu choroby sędziego.

Trzeba złożyć wniosek

Jednakże zwrotu wydatków sąd nie przyzna z urzędu. Świadek otrzyma je dopiero wówczas, gdy wystąpi w tej sprawie do sądu z wnioskiem na piśmie lub złożonym ustnie do protokołu. [Przykład 1]

Powinien to zrobić niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu trzech dni po stawieniu się na rozprawie. Gdy nie dopełni formalności w tym terminie, to wówczas straci prawo do przyznania mu przez sąd tych pieniędzy. Obowiązkiem sądu jest jednak pouczenie świadka o prawie i sposobie zgłoszenia wniosku oraz o tym, jakie skutki nastąpią w razie niezachowania terminu.

O wysokości należnej kwoty oraz o tym, czy powinna zostać wypłacona świadkowi, decyduje sędzia lub referendarz sądowy. Jeśli już kwota zwrotu zostanie przyznana, to powinna zostać wypłacona niezwłocznie. Gdy jednak nie jest to możliwe, wówczas pieniądze sąd powinien przekazać przekazem pocztowym lub przelewem bankowym. Świadek nie może jednak zostać obciążony kosztami opłaty sądowej lub przelewu. [Przykład 2]

Na postanowienie sądu o odmowie przyznania należności z tytułu wydatków poniesionych na stawienie się na wezwanie sądu świadek ma prawo wnieść zażalenie. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 7 lipca 1989 r. (sygn. akt III PZP 28/89). Na takich samych zasadach (czyli również na wniosek) następuje wypłata zwrotu wydatków, jakie poniosła osoba towarzysząca świadkowi, który ze względu na swój stan zdrowia nie mógł przybyć na rozprawę bez opieki.

Stracony dochód

Świadek ma prawo do wynagrodzenia za utracony zarobek lub dochód za każdy dzień udziału w czynnościach sądowych, w których uczestniczył na wezwanie sądu. Obowiązuje przy tym zasada, że świadek tak długo pozostaje w sądzie, aż uzyska zezwolenie przewodniczącego na opuszczenie budynku. Jego obecność może być bowiem potrzebna nawet po złożeniu zeznań, ponieważ sąd może zarządzić przeprowadzenie np. konfrontacji świadków lub świadków i strony.

Gdy świadek jest zatrudniony na umowie o pracę, to wówczas pracodawca ma obowiązek zwolnić go na czas niezbędny do stawiennictwa w sądzie, a taką nieobecność w pracy uznać za usprawiedliwioną. Wszystko to pod warunkiem, że pracownik wcześniej uprzedzi pracodawcę o przyczynie swojej absencji i jej długości. Zawiadamiając szefa, musi jednocześnie okazać mu wezwanie z sądu do osobistego stawienia się na rozprawie w charakterze świadka.

Zakład pracy ma natomiast prawo odmówić pracownikowi wypłaty wynagrodzenia za ten okres. Powinien jednak wówczas wystawić swojemu pracownikowi zaświadczenie o wysokości pensji, jaką by przez ten czas otrzymał, gdyby pracował. Na podstawie tego zaświadczenia świadek ma prawo domagać się od sądu zwrotu utraconych zarobków. Przeciętny dzienny utracony zarobek oblicza się wówczas według zasad obowiązujących przy ustalaniu należnego pracownikowi ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

Natomiast prawo do utraconego dochodu mają osoby, które nie są zatrudnione na podstawie umowy o pracę, np. przedsiębiorcy, twórcy, przedstawiciele wolnych zawodów.

Zawsze górną granicę należności za utracony dzienny zarobek lub dochód stanowi równowartość 4,6 proc. kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, której wysokość określa ustawa budżetowa.

Koszty podróży

Pozostaje problem dojazdu do - oddalonego nieraz - sądu, by złożyć w nim zeznania. Zwrot kosztów podróży z miejsca zamieszkania świadka do sądu oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu należności, jakie przysługują pracownikowi państwowej lub samorządowej jednostki sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Na takich samych zasadach wylicza się dla niego kwotę z tytułu zwrotu kosztów noclegu oraz utrzymania w miejscu przesłuchania.[Przykład 3]

Może się jednak zdarzyć, że ta sama osoba zostanie przesłuchana w charakterze świadka w kilku sprawach w tym samym dniu. Wtedy otrzyma należność tylko jeden raz.

Zdarza się też, że ktoś zgłosi się na rozprawę w charakterze świadka, mimo że sąd go nie wzywał. Wtedy może ubiegać się od sądu o zwrot kosztów podróży, noclegów, utraconych zarobków lub dochodów tylko pod warunkiem, że zostanie przesłuchany przez sąd.

Świadek ma prawo do zwrotu kosztów również wtedy, gdy zostanie wezwany do udziału w konfrontacji. Zdarza się bowiem, że zeznania świadków przeczą sobie wzajemnie i wówczas sąd może ich skonfrontować. Następuje wówczas powtórzenie zeznań w tej części, w której istnieją sprzeczności. Sąd odbiera wtedy od świadków oświadczenia o tym, czy podtrzymują własne zeznania oraz jakie zajmują stanowisko wobec odmiennych zeznań innego świadka.

Wyjątkowo sąd może też skonfrontować świadka i stronę. Do konfrontacji może dojść zarówno po przesłuchaniu świadków, jak i podczas składania zeznań, wówczas gdy ujawniły się sprzeczności.

Świadek może zostać wezwany nawet wówczas, gdy sąd zarządzi przeprowadzenie oględzin (np. wizji lokalnej) związanych z przesłuchaniem go, np. wówczas gdy sąd dokonuje oględzin nieruchomości choćby w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Świadkowi przysługuje w tej sytuacji zwrot wydatków, które poniesie w związku z przybyciem na miejsce oględzin, na takich samych zasadach.

Może być na opak

Zdarza się jednak również sytuacja odwrotna, gdy to świadek zwraca stronie poniesione przez nią koszty, spowodowane rażącą winą świadka. W takiej sprawie sąd wydaje postanowienie, najczęściej na posiedzeniu niejawnym. Chodzi o takie przypadki, w których świadek naraził stronę na wydatki, dlatego że nie stawił się w sądzie z przyczyn nieusprawiedliwionych, samowolnie oddalił się z sądu bądź też odmówił złożenia zeznań lub złożenia przyrzeczenia z przyczyn nieusprawiedliwionych. W takich przypadkach sąd może nawet z urzędu zasądzić koszty na rzecz strony, która je poniosła.

Świadek może też zapłacić grzywnę za nieuzasadnioną odmowę złożenia zeznań lub za nieusprawiedliwione niestawiennictwo.

Przykłady

1 Czy wniosek o zwrot wydatków za nocleg trzeba złożyć od razu po przesłuchaniu

Tak, ale pod warunkiem że wystąpi z wnioskiem o zwrot kosztów i wyszczególni je. We wniosku powinna domagać się również zwrotu kosztów za nocleg, uzasadniając to tym, że pociągi kursujące między dwoma miejscowościami uniemożliwiały dotarcie do sądu rano i dlatego konieczny był przyjazd świadka poprzedniego dnia.

Wniosek o zwrot wydatków należy złożyć na piśmie lub ustnie do protokołu rozprawy zaraz po złożeniu zeznań przed sądem.

2 Czy zażalenie na decyzję sądu musi spełniać wymagania formalne

Tak. Zażalenie należy złożyć na piśmie i powinno ono spełniać wymogi przewidziane dla pism procesowych. Dlatego m.in. oznacza się w nim sąd, do którego jest kierowane, rodzaj pisma, osnowę wniosku oraz dowody na potwierdzenie przytoczonych okoliczności potwierdzających, że argumenty osoby składającej zażalenie są uzasadnione. Na przykład mogą to być zaświadczenia lekarskie potwierdzające stan zdrowia świadka, który uniemożliwia mu samodzielny dojazd do sądu.

Pismo powinno zawierać wniosek o zmianę lub uchylenie postanowienia, zwięzłe uzasadnienie oraz w miarę potrzeby przytaczać nowe fakty i dowody. Musi też być podpisane przez świadka i opatrzone datą. Gdy świadek nie może się sam podpisać, to wówczas podpisuje pismo osoba przez niego upoważniona i wymienia przy tym przyczynę, dla której strona sama się nie podpisała.

3 Czy zwrot kosztów dla świadka sąd obliczy bez uwzględnienia ulgi na przejazd

Nie. Zwrot kosztów przejazdu obejmuje cenę biletu za środek transportu, z którego będzie korzystał świadek udający się do sądu. Jeżeli jednak świadkowi przysługuje ulga, to przy rozliczaniu opłat sąd uwzględni ją bez względu na to, z jakiego tytułu świadek ma do niej prawo. Nie wypłaci więc mu kwoty należnej za cały bilet.

Takie zasady odnośnie uwzględnienia zniżki przewidują przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz.U. nr 236 z późn. zm.). Zasady te sąd bierze pod uwagę przy ustalaniu należnych kosztów, jakie zwraca świadkowi.

Sąd może też wyrazić zgodę na to, aby świadek odbył podróż samochodem osobowym, który stanowi jego własność. Wtedy przysługuje mu zwrot kosztów przejazdu w wysokości iloczynu przejechanych kilometrów i stawki za jeden kilometr przebiegu. Natomiast należność z tytułu diet obliczana jest za czas liczony od rozpoczęcia wyjazdu do zakończenia podróży.

Ważne

Świadek nie może odmówić złożenia zeznań w sądzie powołując się na to, że mieszka w innej miejscowości. Natomiast ma prawo do zwrotu kosztów przejazdu i za utracone wynagrodzenie lub dochód z powodu czasu spędzonego w sądzie. Może domagać się jednak także, by w drodze pomocy prawnej przesłuchał go sąd w jego miejscowości

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 85 - 93 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 z późn. zm.). Dekret z 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych, stron w postępowaniu sądowym (Dz.U. nr 49, poz. 445 z późn. zm.). Art. 277 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).