Do kogo kierować roszczenia z tytułu wad projektu budowlanego

Główną przyczyną wad obiektu budowlanego powstałego w wyniku wykonania umowy o roboty budowlane - obok nienależytego wykonania robót przez wykonawcę - mogą być błędy lub niekompletność projektu budowlanego. W praktyce najczęściej mamy do czynienia z sytuacją, w której inwestor zawiera umowę z projektantem, coraz częściej jednak zdarza się, iż inwestor powierza wykonawcy zarówno budowę, jak i projektowanie. Powstają wówczas wątpliwości, od kogo inwestor może w takiej sytuacji egzekwować usunięcie wady projektu oraz do kogo kierować roszczenia odszkodowawcze. Czy do projektanta, faktycznego sprawcy powstania wady, z którym jednak nie łączą inwestora więzy umowne, czy też do wykonawcy, który jest stroną umowy z inwestorem, ale nie jest autorem wadliwego projektu?

Obowiązki i odpowiedzialność

Zgodnie z art. 20 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623) projektant odpowiada m.in. za:

● opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wymaganiami prawa budowlanego, przepisami techniczno-budowlanymi, innymi właściwymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej;

● uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych w zakresie wynikającym z przepisów,

● sprawowanie nadzoru autorskiego.

Odpowiedzialność projektanta może obejmować obowiązki wynikające z rękojmi za wady oraz - jeżeli została udzielona - gwarancji jakości. Może także polegać na odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wad obiektu budowlanego wzniesionego w oparciu o wadliwą dokumentację projektową. Projektant ponosi odpowiedzialność za niewykonanie, nienależyte wykonanie oraz zwłokę w wykonaniu umowy o prace projektowe. Nienależytym wykonaniem umowy o prace projektowe będą przede wszystkim przypadki przygotowania projektu z naruszeniem wymogów zawartych w prawie budowlanym. Projektant odpowiada za wady dokumentacji projektowej w trybie rękojmi za wady, jeżeli wady zmniejszają wartość dokumentacji lub jej użyteczność ze względu na cel oznaczony w umowie. Jak stwierdzono w literaturze przedmiotu, rękojmia dotyczy przede wszystkim rozwiązań projektu architektoniczno-budowlanego niezgodnych z parametrami określonymi w założeniach techniczno-ekonomicznych oraz przepisach techniczno-budowlanych. Wady mogą polegać na niezgodności projektu ze wskazaniami wiedzy i doświadczeniem budowlanym, błędach obliczeniowych, lukach w opracowaniu, a także na nieekonomicznym opracowaniu projektu.

Nadto nienależytym wykonaniem umowy jest również przekazanie dokumentacji projektowej w stanie niekompletnym, wykonanie niewystarczającej liczby egzemplarzy lub niezachowanie przewidzianej umową formy (obecnie regułą jest utrwalanie dokumentacji w formie elektronicznej), nieprzeniesienie na zamawiającego autorskich praw majątkowych niezbędnych do użytkowania obiektu (w zdecydowanej większości dokumentacja projektowa stanowi bowiem utwór podlegający ochronie) i stworzenie dokumentacji z naruszeniem praw autorskich.

Inwestor, który otrzymał wadliwą dokumentację, może na ogólnych zasadach domagać się usunięcia wad, obniżenia wynagrodzenia, a nawet odstąpić od umowy w razie wad istotnych nieusuwalnych.

Należy podkreślić, iż z tytułu rękojmi za wady projektant odpowiada względem zamawiającego, czyli drugiej strony umowy o wykonanie prac projektowych. Najczęściej jest to inwestor. Gdy jednak w umowie o roboty budowlane ten powierzył wykonanie dokumentacji wykonawcy, to on zawiera kontrakt z projektantem. Wówczas inwestor w razie wady dokumentacji projektowej lub wady obiektu powstałej na skutek wady dokumentacji kieruje swe roszczenia bezpośrednio do wykonawcy, choć wciąż w oparciu o postanowienia łączącej ich umowy o roboty budowlane. Inwestor nie ma z tego tytułu odrębnych lub wyłącznych roszczeń wobec projektanta. Aktualne orzecznictwo oraz poglądy doktryny jednoznacznie opowiadają się przeciwko koncepcji współodpowiedzialności projektanta i wykonawcy budowlanego wobec inwestora. Na takich samych zasadach inwestor może dochodzić roszczeń w przypadku doznania szkody na skutek wad w obiekcie wzniesionym w oparciu o wadliwą dokumentację.

Należy podkreślić, iż projektant może zwolnić się z odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady. Musi tylko udowodnić, iż te były następstwem wykonywania projektu według zaleceń zamawiającego. Projektant winien przy tym uprzedzić zamawiającego pisemnie o nieprawidłowości zaleceń oraz przewidywanych negatywnych następstwach.

Umowne rozszerzenie

Umowa o prace projektowe rodzajowo jest z całą pewnością odmianą umowy o dzieło, acz o specyficznym charakterze. Ostateczna weryfikacja prawidłowości przyjętych w niej rozwiązań następuje dopiero po dokonaniu odbioru obiektu budowlanego wykonanego w oparciu o dokumentację projektową. Celowe jest zatem takie ukształtowanie umowy o prace projektowe, aby odbiór poszczególnych etapów oraz całości dokumentacji następował równocześnie z odbiorem poszczególnych etapów oraz całości obiektu budowlanego przez inwestora. Przejęcie przez zamawiającego dokumentacji od projektanta następowałoby przedtem w oparciu o protokół zdawczo-odbiorczy, którego rolą byłoby jedynie potwierdzenie dochowania terminu przez projektanta oraz powierzchowne zbadanie kompletności i prawidłowości dokumentacji. Natomiast zasadnicza weryfikacja miałaby miejsce w chwili, gdy możliwe jest potwierdzenie w pełni przez użytkownika obiektu merytorycznej prawidłowości zastosowanych rozwiązań. Ponadto należy rozważyć wprowadzenie do umowy rozszerzonej odpowiedzialności gwarancyjnej projektanta, w ramach której ten, ręcząc za osiągnięcie przez obiekt budowlany określonej funkcjonalności, odpowiada bezpośrednio wobec inwestora za szkody spowodowane wadami dokumentacji projektowej.

WZÓR

Fragment umowy dotyczącej procedury odbiorowej

1. W terminach określonych w harmonogramie stanowiącym załącznik do niniejszej umowy o prace projektowe projektant przekaże zamawiającemu poszczególne elementy dokumentacji projektowej stanowiące przedmiot odbioru częściowego. Zamawiający sporządzi protokół zdawczo-odbiorczy potwierdzający dochowanie przez projektanta terminów częściowych oraz kompletność sporządzonej dokumentacji.

2. Odbiór jakościowy poszczególnych elementów dokumentacji projektowej dokonany zostanie przez zamawiającego w terminach wyznaczonych na dokonywanie odbiorów w umowie o roboty budowlane zawartej pomiędzy zamawiającym a inwestorem. W razie dokonania przez inwestora odbioru poszczególnego etapu robót budowlanych lub niedokonania odbioru z przyczyn niedotyczących dokumentacji projektowej, zamawiający sporządzi protokół odbioru częściowego obejmujący ten element dokumentacji projektowej, w oparciu o który zrealizowano dany etap robót budowlanych.

3. W razie dokonania przez inwestora, o którym mowa w ust. 2, odbioru końcowego robót budowlanych lub niedokonania odbioru z przyczyn niedotyczących dokumentacji projektowej zamawiający sporządzi protokół odbioru końcowego dokumentacji projektowej. Protokół odbioru końcowego dokumentacji projektowej stanowi podstawę do dokonania płatności należnego wynagrodzenia, a zarazem rozpoczyna bieg okresu rękojmi za wady i gwarancji jakości.

@RY1@i02/2012/176/i02.2012.176.21500070b.802.jpg@RY2@

Leszek Mokosa, główny specjalista ds. prawno-handlowych, Mostostal Warszawa

Leszek Mokosa

główny specjalista ds. prawno-handlowych, Mostostal Warszawa