Jak stwierdzić nabycie spadku i poświadczyć dziedziczenie

Czy spadkiem po cudzoziemcu zajmie się notariusz

@RY1@i02/2012/120/i02.2012.120.18300150f.813.jpg@RY2@

Rejent nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

Ponadto nie jest możliwe poświadczenie dziedziczenia w kancelarii notarialnej, jeśli w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

To samo dotyczy sytuacji, gdy w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, lub też osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Podobnie będzie, gdy istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte lub ogłoszone, czy też wskutek braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy spadek przypada, jako spadkobiercy ustawowemu, gminie albo Skarbowi Państwa. We wskazanych wyżej przypadkach istnieje jedynie możliwość stwierdzenia nabycia spadku w sądzie.

Przed wydaniem aktu poświadczenia dziedziczenia rejent spisuje protokół dziedziczenia. Odbywa się to przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

W protokole zamieszcza się m.in. zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia przez osoby biorące udział w jego spisywaniu oraz oświadczenia o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączyłyby znanych spadkobierców, a także o ewentualnych testamentach spadkodawcy.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, i przedmiotu zapisu.

Następnie rejent niezwłocznie dokonuje jego wpisu do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia przez wprowadzenie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych spadkodawcy. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Podstawa prawna

Art. 95b - 95j ustawy z 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 r. nr 189, poz. 1158 z późn. zm.).

Czy można odwołać oświadczenie o przyjęciu spadku

@RY1@i02/2012/120/i02.2012.120.18300150f.814.jpg@RY2@

Spadkobierca ma możliwość złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w sądzie rejonowym albo w kancelarii notarialnej. Jeśli takie oświadczenie zostanie już złożone, nie może ono zostać później odwołane.

Prawo spadkowe wprowadza sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Termin ten liczony jest od momentu, kiedy spadkobierca dowiedział się, że został powołany do dziedziczenia bądź z mocy ustawy, bądź z mocy testamentu. Konsekwencją niezłożenia oświadczenia w terminie jest proste przyjęcie spadku.

Oznacza to, że spadkobierca będzie odpowiadał za długi spadkowe również majątkiem osobistym.

Prawo spadkowe dopuszcza jednak możliwość uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia, jeżeli zostało ono złożone pod wpływem błędu lub groźby. Takie uchylenie powinno nastąpić przed sądem.

Ponadto spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Podstawa prawna

Art. 1018 i 1019 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy samo przyjęcie spadku wystarczy

@RY1@i02/2012/120/i02.2012.120.18300150f.815.jpg@RY2@

Zarówno spadkobiercy ustawowi, jak i testamentowi mogą przyjąć lub odrzucić spadek. Muszą w tym celu w ciągu sześciu miesięcy złożyć odpowiednie oświadczenie przed sądem albo przed notariuszem.

Jeśli od śmierci spadkodawcy minęło już sześć miesięcy, złożenie oświadczenia nie jest wymagane, przyjmuje się bowiem, że spadkobierca przyjął spadek wprost. Samo złożenie oświadczenie nie oznacza jednak, że spadkobierca nabył spadek. Konieczne jest jeszcze stwierdzenie nabycia praw do spadku.

Może to nastąpić albo w sądzie, gdzie wydawane jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, albo w kancelarii notarialnej, gdzie rejent sporządza akt poświadczenia.

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Spadkobierca ma zatem możliwość wyboru, w jaki sposób chce uzyskać potwierdzenie swoich praw do spadku. Jednakże u rejenta można poświadczyć dziedziczenie tylko na podstawie ustawy albo na podstawie testamentów zwykłych, tzn. własnoręcznego, notarialnego oraz alograficznego.

Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych, np. testamentu podróżnego. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku oraz akt poświadczenia dziedziczenia są dokumentami, które potwierdzają, że dana osoba odziedziczyła spadek.

Podstawa prawna

Art. 1012 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 95a ustawy z 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 r. nr 189, poz. 1158 z późn. zm.).

Czy postanowienie sądu o nabyciu spadku można zmienić

@RY1@i02/2012/120/i02.2012.120.18300150f.816.jpg@RY2@

Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku.

Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany.

W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem.

Ponadto sąd ma prawo uchylić zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, jeśli w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Podstawa prawna

Art. 679 i 6691 ustawy z 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy przyjęcie spadku ma skutek wobec innych

@RY1@i02/2012/120/i02.2012.120.18300150f.817.jpg@RY2@

Jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, przyjmuje się, że inni spadkobiercy, którzy nie złożyli odpowiedniego oświadczenia, przyjęli spadek w taki sam sposób. Generalnie zasada ta w jednakowym stopniu odnosi się do spadkobierców ustawowych i testamentowych.

Jednak spadkobiercy mają pełną swobodę podejmowania decyzji co do składania i treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Stąd też w razie przyjęcia spadku mogą oni ponosić zróżnicowaną odpowiedzialność za długi spadkowe z danym spadkiem związane, w zależności od tego, czy przyjęli spadek wprost, czy z dobrodziejstwem inwentarza.

Przyjmuje się, że jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza bez względu na to, czy nastąpiło to wskutek odpowiedniego oświadczenia woli, czy też przez niezłożenie takiego oświadczenia przez osobę niemającą pełnej zdolności do czynności prawnych, także inni spadkobiercy posiadający pełną zdolność do czynności prawnych, którzy nie złożyli w ustawowym terminie żadnego oświadczenia w kwestii przyjęcia spadku, również przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Jest też inny pogląd, który mówi, iż przepis wyraźnie stanowi o przyjęciu spadku przez jednego spadkobiercę. W związku z tym niezłożenie w terminie żadnego oświadczenia przez pozostałych spadkobierców jednoznacznie wyklucza możliwość zastosowania zawartej w nim konstrukcji w przypadku milczenia wszystkich spadkobierców.

Nie istnieje bowiem żadna ustawowa zasada, że odpowiedzialność wszystkich spadkobierców musi być ukształtowana w taki sam sposób. Nie ma przeszkód, by jedni odpowiadali w sposób ograniczony za długi spadkowe, a inni nie.

Podstawa prawna

Art. 1016 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz 93 z późn. zm.).

Czy wierzyciel może złożyć wniosek do sądu

@RY1@i02/2012/120/i02.2012.120.18300150f.818.jpg@RY2@

Aby uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, należy w tym celu złożyć odpowiedni wniosek w sądzie spadku, czyli w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca, w którym ostatnio zamieszkiwał spadkodawca.

Taki wniosek może złożyć osoba, która ma w tym interes prawny, czyli jest zainteresowana uzyskaniem stwierdzenia nabycia spadku. Takimi osobami będą spadkobiercy, a jeśli spadkobiercy zmarli przed stwierdzeniem nabycia spadku, uprawnieni do wystąpienia z powyższym żądaniem będą spadkobiercy tych osób.

Poza tym interes prawny w uzyskaniu potwierdzenia nabycia spadku będą miały osoby, które na mocy umowy ze spadkobiercami nabyły spadek albo udział w przedmiocie należącym do spadku.

Ponadto może się także okazać, że osobą zainteresowaną stwierdzeniem nabycia spadku będzie wierzyciel spadkowy albo wierzyciel osobisty spadkobiercy, ponieważ dzięki temu będzie miał możliwość zaspokojenia długów z majątku spadkowego.

Z wnioskiem może wystąpić również osoba, która chce udowodnić, że nie należy do kręgu spadkobierców oraz nie ponosi odpowiedzialności przed wierzycielami spadkowymi za długi zmarłego.

Podstawa prawna

Art. 1025 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Ewelina Stępień

ewelina.stepien@infor.pl