Wyższe kary w postępowaniu egzekucyjnym

Grzywny za brak informacji

Art. 762 par. 1 - 5 kodeksu postępowania cywilnego zmieniony przez art. 1 pkt 72 ustawy nowelizującej

Par. 1 Za nieuzasadnioną odmowę udzielenia komornikowi wyjaśnień lub informacji przewidzianych w artykule poprzedzającym albo za udzielanie informacji lub wyjaśnień świadomie fałszywych osoba odpowiedzialna może być na wniosek wierzyciela lub z urzędu ukarana przez komornika grzywną do pięciuset złotych. Grzywną taką może być także ukarany dłużnik, który zaniedba obowiązku powiadomienia o zmianie miejsca swego pobytu.

Par. 2 Jeżeli żądanie udzielenia wyjaśnień lub informacji skierowane było do osoby prawnej lub innej organizacji, ukaraniu grzywną podlega jej pracownik odpowiedzialny za udzielenie wyjaśnień lub informacji, a gdy ustalenie takiego pracownika było utrudnione, ukaraniu podlega jej kierownik. Przed wydaniem postanowienia komornik wysłucha kierownika.

Par. 3 Wypis postanowienia o ukaraniu grzywną doręcza komornik osobie ukaranej, stronom oraz prokuratorowi.

Par. 4 Prawomocne postanowienie komornika o ukaraniu grzywną podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej bez zaopatrywania go klauzulą wykonalności.

Par. 5 Ukaranie przez komornika grzywną nie zwalnia osób ukaranych od odpowiedzialności karnej za niedopełnienie lub przekroczenie obowiązków służbowych.

Par. 1 Za nieuzasadnioną odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu wyjaśnień lub informacji przewidzianych w art. 761 albo za udzielanie informacji lub wyjaśnień świadomie fałszywych osoba odpowiedzialna może być na wniosek wierzyciela lub z urzędu ukarana przez organ egzekucyjny grzywną do dwóch tysięcy złotych. Grzywną taką może być również ukarany dłużnik, który zaniedba obowiązku powiadomienia o zmianie miejsca swojego pobytu.

Par. 2 Jeżeli żądanie udzielenia wyjaśnień lub informacji skierowane było do osoby prawnej lub innej organizacji, ukaraniu grzywną podlega jej pracownik odpowiedzialny za udzielenie wyjaśnień lub informacji, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione, ukaraniu podlega jej kierownik. Przed wydaniem postanowienia organ egzekucyjny wysłucha kierownika.

Par. 3 Wypis postanowienia o ukaraniu grzywną organ egzekucyjny doręcza osobie ukaranej, stronom oraz prokuratorowi.

Par. 4 uchylony.

Par. 5 Ukaranie przez organ egzekucyjny grzywną nie zwalnia osób ukaranych od odpowiedzialności karnej za niedopełnienie lub przekroczenie obowiązków służbowych.

Główną zmianę stanowi tu podwyższenie górnej granicy dopuszczalnej grzywny - z 500 do 2 tys. zł. Zmieniane stawki obowiązują od kilkunastu już lat, a perspektywa wymierzenia grzywny rzędu 500 zł dawno już przestała działać odstraszająco na wyobraźnię uczestników postępowania egzekucyjnego i osób upoważnionych do udzielania informacji organowi egzekucyjnemu. Z kolei uchylenie par. 4 nie oznacza bynajmniej, że po wejściu nowelizacji w życie prawomocne postanowienie komornika o ukaraniu grzywną nie podlega wykonaniu bez opatrywania go klauzulą wykonalności. Wręcz przeciwnie - tyle że teraz kwestię tę regulować będzie teraz art. 768¹, dotyczący wszystkich grzywien komorniczych, bez rozróżniania, na kogo zostały nałożone.

Grzywny za utrudnianie czynności

Art. 764 kodeksu postępowania cywilnego zmieniony przez art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej

Komornik może upomnieć, a po bezskutecznym upomnieniu wydalić osobę, która zachowuje się niewłaściwie lub przeszkadza jego czynnościom. W wypadku niezastosowania się do tego drugiego wezwania, komornik może ukarać taką osobę grzywną w wysokości do dwustu złotych.

Komornik może upomnieć, a po bezskutecznym upomnieniu wydalić osobę, która zachowuje się niewłaściwie lub przeszkadza jego czynnościom. W przypadku niezastosowania się do wezwania do wydalenia z miejsca czynności komornik może ukarać taką osobę grzywną w wysokości do tysiąca złotych.

Wysokość grzywny grożącej za zlekceważenie wezwania do opuszczenia miejsca, w którym dokonywana jest czynność egzekucyjna, wzrasta z 200 do 1 tys. zł. Przyczyny zmiany komentowanego przepisu są dokładnie takie same, jak w przypadku art. 762. Po kilkunastu latach obowiązywania stawek grzywien perspektywa zapłaty co najwyżej 200 zł poniekąd zachęca niepokornych do lekceważenia komorniczych wezwań.

Skarga przy zaniechaniu czynności

Art. 767 par. 4 kodeksu postępowania cywilnego zmieniony przez art. 1 pkt 74 ustawy nowelizującej

Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym od dnia czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności obecna lub była o jej terminie zawiadomiona, w innych wypadkach - od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynności komornika naruszone bądź zagrożone, a w braku zawiadomienia - od dnia, w którym czynność powinna być dokonana. Odpis skargi sąd przesyła komornikowi, który w terminie trzech dni na piśmie sporządza uzasadnienie dokonania zaskarżonej czynności lub przyczyn jej zaniechania oraz przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu, do którego skargę wniesiono, chyba że skargę w całości uwzględnia, o czym zawiadamia sąd i skarżącego oraz zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy.

Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym od dnia czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności obecna lub była o jej terminie zawiadomiona, w innych wypadkach - od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynności komornika naruszone bądź zagrożone, a w braku zawiadomienia - od dnia dowiedzenia się przez skarżącego o dokonanej czynności. Skargę na zaniechanie przez komornika czynności wnosi się w terminie tygodniowym od dnia, w którym czynność powinna być dokonana. Odpis skargi sąd przesyła komornikowi, który w terminie trzech dni na piśmie sporządza uzasadnienie dokonania zaskarżonej czynności lub przyczyn jej zaniechania oraz przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu, do którego skargę wniesiono, chyba że skargę w całości uwzględnia, o czym zawiadamia sąd i skarżącego oraz zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy.

Z dotychczasowego brzmienia komentowanego przepisu nie wynika, kiedy rozpoczyna bieg termin wniesienia skargi czynność komornika dotyczącej zaniechania dokonania jakiejś czynności. Nowelizacja usuwa ten brak, stanowiąc, iż pismo takie wnosi się w terminie tygodniowym od dnia, w którym czynności należało dokonać.

Skutki wad skargi

Art. 767³ kodeksu postępowania cywilnego zmieniony przez art. 1 pkt 75 ustawy nowelizującej

Jeżeli skargę wniesiono po terminie albo nie uzupełniono w terminie jej braków, sąd odrzuca skargę, chyba że uzna, iż zachodzi podstawa do podjęcia czynności na podstawie art. 759 par. 2. Na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi służy zażalenie.

Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków nie uzupełniono w terminie, chyba że uzna, iż zachodzą podstawy do podjęcia czynności na podstawie art. 759 par. 2. Na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi służy zażalenie.

Celem nowelizacji było usunięcie niejasności powstających podczas stosowania komentowanej regulacji. Zdaniem autorów projektu nie było klarowne, jakie orzeczenie wydać ma sąd wówczas, gdy na podstawie art. 759 par. 2 rozpoznaje skargę wniesioną po terminie.

Skarga na postanowienie referendarza

Art. 767^3a kodeksu postępowania cywilnego dodany przez art. 1 pkt 76 ustawy nowelizującej

brak

Na postanowienie referendarza sądowego przysługuje skarga. Wniesienie skargi nie powoduje utraty mocy przez zaskarżone postanowienie. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpoznając skargę, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza utrzymuje w mocy albo je zmienia.

Zmiana wiąże się z poszerzeniem uprawnień referendarza sądowego w postępowaniu egzekucyjnym o sprawy dotyczące zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej (art. 773) oraz wyjawienia majątku (art. 920¹). Warto podkreślić, że pojawia się tu kolejne odstępstwo od zasady, że zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza automatycznie traci moc (art. 398²²). Wprowadzenie wyjątku, w myśl którego wniesienie skargi nie powoduje utraty mocy przez zaskarżone postanowienie, motywowano potrzebą zapewnienia sprawności postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie wykonalne bez klauzuli

Art. 768¹ kodeksu postępowania cywilnego dodany przez art. 1 pkt 77 ustawy nowelizującej

brak

Prawomocne postanowienie komornika o ukaraniu grzywną podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej bez zaopatrywania go w klauzulę wykonalności.

Komentowany przepis dotyczy wszystkich postanowień komorniczych o ukaraniu grzywną, bez rozróżniania, kto i za co został nią ukarany.

Postępowanie przy zbiegu egzekucji

Art. 773 kodeksu postępowania cywilnego zmieniony przez art. 1 pkt 78 ustawy nowelizującej

Par. 1 W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu. Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem par. 2 i 2¹. Równocześnie sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

Par. 2 Jeżeli egzekucje są prowadzone w celu zrealizowania zastawu rejestrowego lub skarbowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekwujący należność korzystającą z pierwszeństwa zaspokojenia, z zastrzeżeniem par. 2¹.

Par. 2¹ Jeżeli egzekucja sądowa jest prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 par. 4, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje komornik.

Par. 3 W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji.

Par. 4 Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie stronom oraz administracyjnemu organowi egzekucyjnemu.

Par. 1 W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić w trybie właściwym dla danego organu łącznie egzekucje z tej rzeczy lub prawa majątkowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji. Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem par. 2 i 2¹. Równocześnie sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy

Par. 1¹ Postanowienie, o którym mowa w par. 1, może wydać także referendarz sądowy.

Par. 2 Jeżeli egzekucje są prowadzone w celu zrealizowania zastawu rejestrowego lub skarbowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekwujący należność korzystającą z pierwszeństwa zaspokojenia, z zastrzeżeniem par. 2¹.

Par. 2¹ Jeżeli egzekucja sądowa jest prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 par. 4, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje komornik.

Par. 2² Jeżeli sąd lub referendarz sądowy postanowi, że obie egzekucje ma prowadzić łącznie administracyjny organ egzekucyjny, komornik przed przekazaniem akt administracyjnemu organowi egzekucyjnemu rozliczy koszty egzekucji, zwróci wierzycielowi pozostałości niewykorzystanej zaliczki i odnotuje na tytule wykonawczym wysokość dotychczasowych kosztów egzekucyjnych oraz w jakim zakresie roszczenie wierzyciela zostało zaspokojone.

Par. 3 W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji.

Par. 4 Skarga na postanowienie referendarza sądowego przysługuje stronom i administracyjnemu organowi egzekucyjnemu. Na postanowienie sądu stronom oraz administracyjnemu organowi egzekucyjnemu przysługuje zażalenie.

Mimo długości przepisu zmiany - poza przyznaniem nowych uprawnień referendarzom sądowym i dopuszczeniem skarg na ich orzeczenia - ograniczają się tu właściwie do kwestii porządkujących. Po pierwsze, doprecyzowano, że rozstrzygnięcie o łącznym prowadzenia egzekucji dotyczy tylko konkretnej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie całej egzekucji. Po drugie, nakazano komornikom rozliczać postępowania przekazywane do łącznego prowadzenia administracyjnym organom egzekucyjnym.

Paweł Wrześniewski

adwokat