Zamiast reżimu obowiązkowych terminów sędzia w roli głównej

1 Jakie zmiany wprowadziła obowiązująca od 3 maja 2012 r. nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego?

Powództwa w sprawach gospodarczych wniesione po 3 maja rozpatrywane są według tych samych zasad co sprawy cywilne. Dotychczasowe sądy gospodarcze pozostały, ale będą funkcjonować jako wydziały sądów powszechnych. Do lamusa przeszło odrębne postępowanie w sprawach gospodarczych. Nowela uchyliła też przepisy dotyczące prekluzji w tego typu sprawach. Dotychczasowy system prekluzji obwarowany był określonymi ustawowo terminami - powód miał obowiązek podać wszystkie twierdzenia i dowody już w pozwie pod rygorem utraty prawa ich późniejszego powoływania, chyba że wykazał niemożliwość powołania ich w pozwie lub że potrzeba ich powołania wynikła później. Nowela zniosła obowiązkowe terminy, a ocena czy powoływanie twierdzeń i dowodów jest spóźnione należy do sędziego, który według swojego uznania zdecyduje, czy pominąć twierdzenia i dowody niezgłoszone w pozwie. W takim przypadku powód może się usprawiedliwiać, że nie wskazał ich w pozwie nie ze swojej winy albo że ich przyjęcie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy bądź że wystąpiły inne wyjątkowe okoliczności (nowy art. 207 par. 6 k.p.c.). Z pewnością natomiast sąd pominie twierdzenia i dowody, jeżeli uzna, że są powoływane dla zwłoki lub gdy okoliczności sporne już zostały dostatecznie wyjaśnione (nowy art. 217 par. 2 i 3 k.p.c.). Warto pamiętać, że dotąd w sporach gospodarczych zarzuty formalne związane z prekluzją były podstawowym orężem zawodowych pełnomocników. Z kolei przedsiębiorcy działający samodzielnie nie byli w stanie sprostać sztywnym regułom prekluzji.

2 Jakie korzyści płyną ze zmian dla stron i pełnomocników?

Plusem nowych rozwiązań jest rezygnacja ze sztywnych terminów dokonywania czynności procesowych. Zamiast sztywnego dwutygodniowego terminu na złożenie obowiązkowej odpowiedzi na pozew lub na powołanie dalszych twierdzeń i dowodów nowela wprowadziła zasadę, że to sąd określi termin na dokonanie tych czynności. Pozwany przedsiębiorca może złożyć odpowiedź na pozew przed pierwszą rozprawą, chyba że sędzia wyznaczy inny termin, nie krótszy niż dwa tygodnie (nowy art. 207 k.p.c.). Dodatkowo złożenie odpowiedzi na pozew przestało być obligatoryjne, chyba że sąd zarządzi inaczej. Nadal przedsiębiorca powinien podać wszystkie twierdzenia i dowody już w pozwie. Inaczej ryzykuje, że sędzia może uznać je za spóźnione i pominąć. Chociaż utrata możliwości powołania spóźnionych twierdzeń i dowodów nie nastąpi już z mocy prawa, to jednak ryzyko ich pominięcia na podstawie decyzji sędziego będzie równie duże. Zgodnie z nowym art. 127 k.p.c. w pismach procesowych trzeba opisać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do twierdzeń i dowodów przeciwnika, a także wskazać dowody, które mają być przedstawione na rozprawie, lub je załączyć.

3 Czy to oznacza, że nowela ogranicza możliwość składania pism procesowych w toku sprawy?

Jeszcze przed pierwszą rozprawą sąd może zobowiązać strony do złożenia dalszych pism, oznaczając porządek i termin ich składania oraz okoliczności, które mają być wyjaśnione. W toku sprawy złożenie kolejnego pisma - z wyjątkiem wniosków dowodowych - możliwe będzie tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi. Odpowiedź na pozew lub inne pismo złożone z naruszeniem tych zasad będzie podlegać zwrotowi. Dodatkowo pełnomocnicy stron powinni przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy udzielone im pełnomocnictwo wraz z odpisem dla strony przeciwnej (nowy art. 89 k.p.c.). Teoretycznie dowody i okoliczności faktyczne można przytaczać aż do zamknięcia rozprawy (nowy art. 217 par.1 k.p.c.), jednak strony nie będą mogły tego zrobić bez uprzedniego zezwolenia sądu. Oznacza to, że pomimo utrzymania zasady dopuszczalności zgłaszania okoliczności faktycznych aż do zamknięcia rozprawy doznaje ona istotnego ograniczenia. Jeśli sędzia nie zgodzi się na złożenie pisma, stronom pozostanie jedynie zgłoszenie okoliczności faktycznych niezgłoszonych w pozwie lub odpowiedzi na pozew do protokołu na rozprawie.

4 W jaki sposób sąd będzie zezwalał na złożenie kolejnych pism procesowych w sprawie?

Sąd będzie udzielał zgody w formie postanowienia (nowy art. 207 par. 3 k.p.c.), które może być wydane na posiedzeniu niejawnym, po ewentualnym wysłuchaniu stron. Konieczność wnioskowania o zgodę na złożenie dalszego pisma nie współgra z postulatem przyśpieszenia postępowania, zwłaszcza że brak zgody nie oznacza, że wnioskujący nie ma prawa ponawiać swojego wniosku. Ponadto jeśli sąd zdecyduje się przed podjęciem decyzji, czy zezwolić na złożenie kolejnego pisma procesowego na wysłuchanie stron, to zamiast skrócenia postępowania możemy mieć do czynienia z jego wydłużeniem.

Zgodnie z założeniami nowe zasady mają być bardziej elastyczne. Jednak ich podstawą jest dyskrecjonalna władza sędziego, co niekoniecznie doprowadzi do przyspieszenia procedur czy poprawienia ich jakości. Zwłaszcza pozbawienie stron możliwości składania kolejnych pism bez zgody sądu może faktycznie ograniczać ich swobodę w dokonywaniu czynności procesowych, np. rozszerzenia powództwa.

@RY1@i02/2012/093/i02.2012.093.21500060b.803.jpg@RY2@

materiały prasowe

Halina Kwiatkowska, radca prawny, partner w kancelarii prawnej Chałas i Wspólnicy

Ważne

W sporach gospodarczych zarzuty dotyczące nieterminowego wnoszenia dowodów były często podstawowym orężem zawodowych pełnomocników. Nowe przepisy znoszą obowiązkowe terminy, a ocenę, czy powoływanie nowych twierdzeń i dowodów jest spóźnione, przekazują gestii sędziego

Rozmawiał Krzysztof Polak

Podstawa prawna

Ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 233, poz. 1381).