Nowe sposoby na dłużników

Takie rozwiązanie wprowadziła nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 3 maja. Nowe przepisy dotyczą egzekucji orzeczonych wyrokiem świadczeń niepieniężnych będących czynnościami niezastępowalnymi. Czynności niezastępowalne to takie, które zrealizować może tylko dłużnik osobiście, zależące wyłącznie od niego (a nie czynników zewnętrznych czy współdziałania wierzyciela) oraz do których dłużnik ma pełną prawną i fizyczną zdolność, np. wyjawienie miejsca przechowania danej rzeczy, sporządzenie określonego dokumentu, dopuszczenie drugiej osoby do współposiadania nieruchomości, przeproszenie kogoś. W kategorii tej nie mieści się jednak wydanie rzeczy.

Od 3 maja obowiązek zapłaty określonej sumy przez dłużnika na rzecz wierzyciela nałożyć można też dla wyegzekwowania nakazów zaniechania określonego działania lub nieprzeszkadzania wierzycielowi w jego czynności. Obowiązki te mogą wynikać z umów (np. niewykonywanie danych robót na nieruchomości) lub z praw obciążających rzeczy (np. obowiązek nieprzeszkadzania w wykonywaniu służebności przejazdu przez sąsiedni grunt) albo z zakazów ustawowych (m.in. zaniechanie działań zagrażających dobrom osobistym wierzyciela).

Jaka procedura

Aby skorzystać z nowego instrumentu, należy na etapie postępowania egzekucyjnego złożyć do sądu wniosek o jego zastosowanie. Można to zrobić już z samym wnioskiem o wszczęcie egzekucji lub później, w toku egzekucji. Procedura jest zróżnicowana w zależności od rodzaju dochodzonej należności niepieniężnej.

W sytuacji gdy dochodzimy od dłużnika wykonania czynności niezastępowalnej, wnosimy o zobowiązanie dłużnika do wykonania jej w określonym terminie oraz o nakazanie zapłaty na rzecz wierzyciela określonej sumy pieniężnej na wypadek, jeżeli nie wykona on świadczenia. Jeśli wyegzekwować chcemy, żeby dłużnik zaniechał jakiejś czynności bądź w niej nie przeszkadzał, nasz wniosek dotyczyć powinien nakazania dłużnikowi zapłaty na rzecz wierzyciela określonej sumy pieniężnej za dokonane naruszenie wraz z zagrożeniem nałożenia na niego kolejnego obowiązku zapłaty za każde następne naruszenie tego obowiązku.

Należy jednak pamiętać, że to sąd podejmuje decyzję, czy zastosować dotychczasową grzywnę, czy nowe zobowiązanie do zapłaty, kierując się przede wszystkim efektywnością egzekucji. Zanim sąd zastosuje środek egzekucji, wysłucha dłużnika.

W przypadku zobowiązania dłużnika do wykonania czynności niezastępowalnej, sąd najpierw ostrzeże dłużnika i wyznaczy mu dodatkowy termin do wykonania świadczenia, a dopiero jeśli dłużnik tego terminu nie dotrzyma, ukarze go w omawiany sposób. Gdy zobowiązanie dotyczy zaniechania jakiejś czynności lub nieprzeszkadzania wierzycielowi w jego działaniach, sąd od razu nakłada na dłużnika obowiązek uiszczenia określonej kwoty na rzecz wierzyciela.

Postanowienie sądu w przedmiocie obowiązku zapłaty staje się tytułem wykonawczym automatycznie po uprawomocnieniu, bez konieczności występowania o nadanie mu klauzuli wykonalności.

Wnioski o zastosowanie obowiązku zapłaty składać będzie można dopóty, dopóki dłużnik nie wykona ciążących na nim obowiązków. Co istotne, kwotę zobowiązania nakładanego na dłużnika będzie można podwyższyć.

Sąd, określając każdorazowo wysokość sum pieniężnych na rzecz wierzyciela, uwzględni interes stron, tak aby orzekane kwoty były wystarczająco wysokie, by skłonić dłużnika do wykonania egzekwowanych obowiązków, a jednocześnie by nie wykraczały poza rozmiar niezbędny dla osiągnięcia celu egzekucji. Inaczej niż w przypadku grzywien, nowe regulacje k.p.c. nie przewidują żadnych kwotowych limitów.

Efektywność egzekucji

Wprowadzane nowelizacją instrumenty nie mają charakteru rekompensaty. Ich celem jest wzmocnienie efektywności egzekucji. Tym samym wierzyciel będzie mógł osobno dochodzić odszkodowania za to, że dłużnik nie spełnił świadczenia niepieniężnego orzeczonego wyrokiem we właściwym czasie od jego wydania przez sąd.

Ustawodawca oparł się na założeniu, że dłużnik będzie wolał od razu spełnić orzeczone świadczenie, niż wpłacać później dodatkowo kwoty, które powiększają majątek wierzyciela. Analogiczne konstrukcje prawne sprawdzają się m.in. we Francji i Holandii.

@RY1@i02/2012/088/i02.2012.088.215000300.802.jpg@RY2@

Agata Przybyła, aplikant adwokacki w zespole German Desk, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Agata Przybyła

aplikant adwokacki w zespole German Desk, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Podstawa prawna

Ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 233, poz. 1381).