Likwidacja postępowania odrębnego

Szerszy krąg uprawnionych

Art. 462 kodeksu postępowania cywilnego zmieniony przez art. 1 pkt 43 ustawy nowelizującej.

W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych organizacje społeczne, o których mowa w art. 61, a także inspektorzy pracy w zakresie określonym w art. 63¹, mogą powodować wszczęcie postępowania na rzecz pracowników oraz ubezpieczonych. Przepisy art. 61-63 stosuje się odpowiednio.

W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych, za zgodą pracownika lub ubezpieczonego wyrażoną na piśmie, mogą wytaczać powództwa na rzecz pracownika lub wnosić odwołania od decyzji organów rentowych, a także, za zgodą pracownika lub ubezpieczonego wyrażoną na piśmie, przystępować do nich w toczącym się postępowaniu.

Następuje zmiana nazewnictwa organizacji (zamiast społecznych - będą pozarządowe), co powoduje poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa w imieniu pracownika lub ubezpieczonego. Przepis został dostosowany do zmian przewidzianych w art. 61 i następnych k.p.c. Istotną kwestią staje się wymóg zgody osoby fizycznej na wytoczenie powództwa w jej imieniu, która musi być wyrażona na piśmie i dołączona do odpowiedniego pisma składanego przez organizację.

Brak obowiązku zawiadomienia

Art. 474 k.p.c. uchylony przez art. 1 pkt 44 ustawy nowelizującej.

W razie stwierdzenia w toku rozpoznania sprawy poważnego uchybienia przepisom prawa przez zakład pracy lub organ rentowy, sąd zwraca na nie uwagę właściwemu organowi, a w razie potrzeby zawiadamia o tym prokuratora.

Brak

W uchylonym artykule chodziło o takie uchybienia przepisom prawa, które uzasadniały podejrzenie popełnienia przestępstwa przez zakład pracy lub organ rentowy albo też dyskryminowały pracownika (ubezpieczonego). Organami właściwymi z uchylanego art. 474 k.p.c. są organy powołane z mocy prawa do nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, czyli organy nadrzędne nad organami rentowymi, państwowy inspektor pracy i państwowy inspektor sanitarny oraz minister pracy i polityki społecznej. Pod rządami nowych przepisów sąd nie ma już obowiązku zwrócenia uwagi i zawiadamiania takich organów.

Ujednolicenie procedury

Art. 479¹ par. 1 - art. 479²² k.p.c. uchylone przez art. 1 pkt 46 ustawy nowelizującej

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 479¹ par. 1 k.p.c. Przepisy niniejszego działu stosuje się w sprawach ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami, w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (sprawy gospodarcze). Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez którąkolwiek ze stron stosunku cywilnego po jego powstaniu nie wyłącza zastosowania przepisów niniejszego działu. Par. 2. Sprawami gospodarczymi, w rozumieniu niniejszego działu, są także sprawy: 1) ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.), 2) przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności zagrażającej środowisku, 3) należące do właściwości sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, prawa energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym, 4) przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

Art. 479^1a k.p.c. W sprawach gospodarczych rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu, przepisy o innych postępowaniach odrębnych stosuje się w zakresie, w którym nie są one sprzeczne z przepisami tego działu. Nie dotyczy to spraw gospodarczych rozpoznawanych w europejskim postępowaniu nakazowym, w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń oraz w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Art. 479² k.p.c. par. 1. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Par. 2. Przepisów niniejszego działu nie stosuje się w sprawach dotyczących działalności wytwórczej osób fizycznych w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów.

Art. 479⁴ par. 1 k.p.c. Przepis art. 34 ma zastosowanie również w sprawach o zawarcie umowy, ustalenie jej treści oraz o zmianę umowy. Par. 2. W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Jednakże w razie zmiany okoliczności powód może żądać, zamiast pierwotnego przedmiotu sporu, jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Przepisów art. 194-196 i art. 198 nie stosuje się. Par. 3. Przepisów art. 5, art. 177 par. 1 pkt 5, art. 178, art. 205, art. 212 zdanie drugie i trzecie, art. 492¹ par. 1, art. 499 pkt 4 i art. 502¹ par. 1 nie stosuje się.

Art. 479⁶ k.p.c. Organizacje przedsiębiorców, za zgodą zrzeszonego w nich przedsiębiorcy, mogą wziąć udział w toczącym się postępowaniu, w którym przedsiębiorca ten występuje w charakterze strony. Art. 62 i 63 stosuje się odpowiednio.

Art. 479^6a par. 1 k.p.c. Jeżeli przepisy odrębne przyznają określonym podmiotom, które nie uczestniczą w sprawie, uprawnienie do przedstawiania sądowi istotnego dla sprawy poglądu, do podmiotów tych stosuje się odpowiednio art. 63. Jednak na wniosek podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby pogląd został przedstawiony także ustnie na rozprawie. Par. 2. Na wniosek podmiotu uprawnionego sąd udostępnia akta sprawy w zakresie niezbędnym do przedstawienia poglądu.

Art. 479⁸ k.p.c. Pełnomocnikiem zagranicznego przedsiębiorcy może być również pełnomocnik ustanowiony do reprezentowania tego przedsiębiorcy wobec polskich organów administracji publicznej, na podstawie przepisów o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, a także banki.

Art. 479⁹ par. 1 k.p.c. W toku sprawy strona reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa jest obowiązana doręczać odpisy pism procesowych z załącznikami bezpośrednio stronie przeciwnej. Do pisma procesowego wniesionego do sądu strona dołącza dowód doręczenia drugiej stronie odpisu pisma albo dowód wysłania go przesyłką poleconą. Pisma, do których nie dołączono dowodu doręczenia albo dowodu wysłania przesyłką poleconą, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Par. 2. Przepis par. 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty, wniosku o zabezpieczenie powództwa i skargi o wznowienie postępowania, które strona jest obowiązana złożyć w sądzie z odpisami dla strony przeciwnej.

Art. 479¹⁰ k.p.c. Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych także wtedy, gdy mogą być ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej przedsiębiorstwa.

Art. 479¹¹ k.p.c. Sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 par. 1 pkt 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu sześciu miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu.

Art. 479¹² par. 1 k.p.c. W pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania. Par. 2. Powód powinien dołączyć do pozwu odpis reklamacji lub wezwania do dobrowolnego spełnienia żądania wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą oraz odpisy pism świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań. Par. 3. W razie niezłożenia odpisu wezwania do dobrowolnego spełnienia żądania lub reklamacji wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą, stosuje się przepis art. 130. Par. 4. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może obciążyć kosztami procesu w całości lub w części tę stronę, która przez zaniechanie czynności wymienionych w par. 2 przyczyniła się do zbędnego wytoczenia sprawy lub wadliwego określenia jej zakresu.

Art. 479¹³ par. 1 k.p.c. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są wynikiem niedozwolonych praktyk ograniczających konkurencję lub samodzielność przedsiębiorców, albo gdy wymaga tego ochrona produkcji należytej jakości. Par. 2. Sąd uzna ugodę zawartą przez strony za niedopuszczalną tylko wtedy, gdy jej treść jest niezgodna z prawem lub sprzeczna z zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także wtedy, gdy wymaga tego ochrona środowiska lub ochrona produkcji należytej jakości.

Art. 479¹⁴ par. 1 k.p.c. W sprawach, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, pozwany jest obowiązany do wniesienia odpowiedzi na pozew w terminie dwutygodniowym od dnia otrzymania pozwu. Odpowiedź na pozew wniesiona po terminie podlega zwrotowi. Par. 2. W odpowiedzi na pozew pozwany jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub powstała potrzeba ich powołania. Przepis art. 479¹² par. 4 stosuje się odpowiednio. Par. 3. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne. Par. 4. Do potrącenia w toku postępowania mogą być przedstawione tylko wierzytelności udowodnione dokumentami.

Art. 479^14a k.p.c. Do zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty przepis art. 479¹⁴ par. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 479^14b k.p.c. Dowód z przesłuchania stron sąd może dopuścić jedynie na wniosek. Przepisy art. 479¹² par. 1 i art. 479¹⁴ par. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 479¹⁶ k.p.c. Sąd powinien dążyć do wydania wyroku w sprawie w terminie trzech miesięcy od daty złożenia pozwu. Sprawy o zawarcie, zmianę i rozwiązanie umowy oraz o ustalenie jej treści powinny być rozpoznawane w pierwszej kolejności.

Art. 479¹⁷ par. 1 k.p.c. Sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo oraz gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń, zgłoszonych wniosków dowodowych i zarzutów - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Par. 2. Wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.

Par. 3. W przypadkach, o których mowa w par. 1, postanowienia dowodowe sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym.

Art. 479¹⁸ par. 1 k.p.c. (skreślony). Par. 2. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew. Par. 3. Do sprzeciwu od wyroku zaocznego przepis art. 479¹⁴ par. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 479¹⁹ par. 1 k.p.c. Wyroki, o których mowa w art. 479¹⁷ i art. 479¹⁸, wiążą sąd od chwili podpisania sentencji. Par. 2. Wyroki wymienione w par. 1 sąd z urzędu doręcza obu stronom z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia.

Art. 479^19a k.p.c. W sprawach o roszczenia pieniężne albo świadczenia innych rzeczy zamiennych wyrok sądu pierwszej instancji z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Kwota zasądzona wyrokiem wraz z wymagalnymi odsetkami stanowi sumę, której złożenie przez dłużnika do depozytu sądowego wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli wyrok zobowiązuje do wydania rzeczy zamiennych, do zabezpieczenia wystarczy złożenie sumy równej wartości przedmiotu sporu. Przepis art. 492 par. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 479²² k.p.c. Po upływie dwóch lat od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia postępowania, chyba że strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana. W sytuacji określonej w art. 401¹ nie można żądać wznowienia po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się wyroku.

Brak - cały Rozdział 1. zostaje uchylony

Postępowanie w sprawach gospodarczych wprowadzone zostało na mocy ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. nr 33, poz. 175 z późn. zm.). Taki model rozpoznawania spraw gospodarczych wynikał z ich specyfiki, co przekładało się na specjalizację sądów. Także obowiązujące wówczas regulacje kodeksu postępowania cywilnego nie dawały się pogodzić z założeniami rozpoznawania sporów pomiędzy przedsiębiorcami w nowych realiach społeczno-gospodarczych. Ustawa nowelizująca sprawy pomiędzy przedsiębiorcami poddaje regułom ogólnym obowiązującym w procesie cywilnym, który z kolei zaopatrzony zostaje w mechanizmy przyczyniające się do usprawnienia postępowania. Dotychczasowa rygorystyczna prekluzja procesowa w zakresie spraw gospodarczych ulega złagodzeniu, co wynika z treści zmienionych art. 207 i 217 k.p.c. Według założeń projektodawcy nowe mechanizmy koncentracji materiału procesowego nie spowodują spowolnienia załatwiania spraw. Pozwolą natomiast - zwłaszcza małym przedsiębiorcom - sprostać wymaganiom procesu cywilnego. Należy zwrócić uwagę na wciąż nieskonkretyzowane, a może niezdecydowane, oczekiwania w stosunku do przedsiębiorców, o których się twierdzi, że są profesjonalistami (a więc powinni wykazywać większą staranność w prowadzeniu swych spraw). Ich profesjonalizm nie obejmuje jednak wiedzy prawniczej i jej praktycznego stosowania, a tylko wiedzę z dziedziny prowadzonej działalności.

Z likwidacją postępowania odrębnego należy powiązać uchylenie przepisów ogólnych regulujących to postępowanie (art. 479¹ - 479²²), modyfikację przepisów z zakresu postępowania cywilnego (art. 17 pkt 4, art. 398²), zmianę przepisów ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne - t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 89, poz 625 (art. 30 ust. 3), ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 16, poz. 94 ze zm. (art. 14 ust. 7), ustawy z 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne - t.j. Dz.U. nr 171, poz. 1800 (art. 206 ust. 3). Te zmiany mają charakter porządkujący - dotyczą bowiem odesłania do kodeksu postępowania cywilnego. Zmieniono art. 34 k.p.c. (rozszerzenie podstawy właściwości przemiennej) z uwagi na odchodzący art. 479⁴ par. 1 k.p.c., w nowym art. 153 par. 1¹ k.p.c. (dodanie podstawy odbycia posiedzenia przy drzwiach zamkniętych w postaci ryzyka ujawnienia okoliczności stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa) nawiązano do uchylanego art. 479¹⁰ k.p.c. Likwidacja postępowania odrębnego nie niesie za sobą zmiany w strukturze sądów - pozostają wydziały gospodarcze jako wydziały sądów powszechnych. Definicja sprawy gospodarczej ze wspomnianej ustawy z 24 maja 1989 r. pozostaje dla celów określenia granic właściwości sądów gospodarczych, ale ulega ona doprecyzowaniu (art. 2). Przesądza się, że sprawa zachowuje charakter gospodarczy i pozostaje w kognicji sądu gospodarczego, chociażby którakolwiek ze stron zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Także przesądza się, że sprawami gospodarczymi są sprawy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego opartego na prawomocnym lub podlegającym natychmiastowemu wykonaniu orzeczeniu sądu gospodarczego albo na ugodzie zawartej przed tym sądem, jak również opartym na innym tytule wykonawczym obejmującym roszczenie, które, gdyby było rozpoznawane przez sąd, należałoby do właściwości sądu gospodarczego, jak również sprawy o ustalenie, że orzeczenie sądu lub rozstrzygnięcie innego organu obcego państwa wydane w sprawie gospodarczej podlega albo nie podlega uznaniu.

Lidia Sularzycka

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie