Strona musi przekonać sąd o braku winy

Brak możliwości umorzenia

Art. 182¹ par. 1 kodeksu postępowania cywilnego uchylony przez art. 1 pkt 22) ustawy nowelizującej.

Par. 1. Jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku pozwanego, a postępowanie dotyczy masy upadłości, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Postanowienie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Przepisu art. 108 par. 1 nie stosuje się. Par. 2. W przypadku ponownego wytoczenia powództwa w terminie trzech miesięcy po prawomocnej odmowie uznania wierzytelności, uchyleniu, prawomocnym zakończeniu albo umorzeniu postępowania upadłościowego zachowane zostają skutki, jakie ustawa wiąże z poprzednio wytoczonym powództwem. Postępowanie dowodowe nie wymaga powtórzenia. Par. 3. Przepis par. 2 stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku pozwanego na postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu.

uchylony

Wskutek uchylenia powyższego przepisu powraca się do stanu prawnego, jaki występował przez dziesięciolecia: zawieszenie postępowania będzie odnosiło się do każdego przypadku ogłoszenia upadłości pozwanego (a nie tylko upadłości likwidacyjnej). Dozwolone będzie kontynuowanie postępowania, dzięki czemu będzie można uniknąć ponownego wytaczania procesu o należność przez powoda, któremu umorzono postępowanie (według dotychczasowej podstawy). Pozwoli to uniknąć dodatkowych kosztów postępowania.

Listy stałych mediatorów

Art. 183² par. 3 k.p.c. zmieniony przez art. 1 pkt 23) ustawy nowelizującej.

Organizacje społeczne i zawodowe mogą prowadzić listy stałych mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach stałych mediatorów oraz o ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.

Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy stałych mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach stałych mediatorów oraz o ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.

Wprowadzenie do k.p.c. terminu "organizacja pozarządowa", który zastąpi termin "organizacja społeczna", spowoduje, że szerszy krąg podmiotów będzie miał oznaczone uprawnienia w postępowaniach sądowych. W kwestie związane z mediacją włączają się nadto uczelnie. W omawianym przepisie - jako prowadzące listy stałych mediatorów oraz tworzące ośrodki mediacyjne. Uzasadnione jest to profesjonalizmem i specjalizacją pracowników placówek naukowo-szkoleniowych, przydatnością ich wiedzy i umiejętności w postępowaniach przedsądowych i sądowych.

Zatwierdzenie ugody

Art. 183¹² par. 2¹ k.p.c. dodany przez art. 1 pkt 24) ustawy nowelizującej.

brak

Przez podpisanie ugody strony wyrażają zgodę na wystąpienie do sądu z wnioskiem o jej zatwierdzenie, o czym mediator informuje strony.

Dodanie powyższego postanowienia wzmacnia wagę samej mediacji oraz jej wyniku, wyraźnie wskazując na potrzebę usankcjonowania go decyzją sądu. Jednocześnie nowy zapis wprowadza pewne materialnoprawne i procesowe konsekwencje. Akceptacja przez strony na piśmie warunków ugody powoduje wystąpienie na drogę określonego postępowania sądowego. Zapis nakłada pewne powinności na mediatora.

Tytuł egzekucyjny

Art. 183¹⁵ par. 1 k.p.c. zmieniony przez art. 1 pkt 25) ustawy nowelizującej.

Ugoda zawarta przed mediatorem ma po jej zatwierdzeniu przez sąd moc prawną ugody zawartej przed sądem.

Ugoda zawarta przed mediatorem po jej zatwierdzeniu przez sąd ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Ugoda zawarta przed mediatorem, którą zatwierdzono przez nadanie jej klauzuli wykonalności, jest tytułem wykonawczym.

Tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji. Jest to tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Ugoda zawarta przed mediatorem to tytuł egzekucyjny pozasądowy. Enumeratywnie tytuły egzekucyjne wymienia przepis art. 777 k.p.c., a wśród nich w pkt 2¹ tego artykułu wyszczególnia się ugodę zawartą przed mediatorem. Nowa regulacja dotyczy ugód, którym nadano już klauzulę wykonalności - tym samym zatwierdzając je (ugody te nie zostały wprost zatwierdzone przez sąd). Postępowanie klauzulowe nie jest w istocie obligatoryjne, ma tylko sens, gdy wierzyciel zmierza do wykonania tytułu egzekucyjnego w drodze przymusu - wobec odmowy realizacji ze strony dłużnika.

Nośniki danych

Art. 187² k.p.c. uchylony przez art. 1 pkt 26) ustawy nowelizującej.

W sprawach, o których mowa w artykule poprzedzającym, pozew wnosi się na informatycznych nośnikach danych, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.

brak

Elektroniczne nośniki informatyczne to wszelkie dostępne nośniki magnetyczne, magnetooptyczne, optyczne i inne, na których mogą być przechowywane informacje (dane) w formie elektronicznej, takie jak np. taśmy, dyskietki, twarde dyski (magnetyczne), CD-romy, DVD (optyczne) itp. Pozew jest rodzajem pisma procesowego, tyle że wszczynającego postępowanie w sprawie. Sposób wnoszenia pism procesowych reguluje art. 125 k.p.c. Obecnie w par. 2 wyraźnie mówi się o wnoszeniu pism procesowych na informatycznych nośnikach danych. W nowym brzmieniu przepisu taki sposób wnoszenia pism nie jest wymieniany.

Koncentracja materiału procesowego

Art. 207 zmieniony przez art. 1 pkt 27) ustawy nowelizującej.

Par. 1. Pozwany może przed pierwszą rozprawą wnieść odpowiedź na pozew. Par. 2. W sprawach zawiłych lub rozrachunkowych przewodniczący może zarządzić przed pierwszą rozprawą wniesienie odpowiedzi na pozew lub także w miarę potrzeby wymianę przez strony dalszych pism przygotowawczych, przy czym oznaczy porządek składania pism, termin, w którym pisma należy złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. W toku sprawy wymianę pism może zarządzić sąd. Par. 3. Stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa przewodniczący może zobowiązać do złożenia w wyznaczonym terminie pisma przygotowawczego, w którym strona jest obowiązana do powołania wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku dalszego postępowania.

Par. 1 k.p.c. Pozwany może przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę wnieść odpowiedź na pozew. Par. 2. Przewodniczący może zarządzić wniesienie odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż dwa tygodnie. Par. 3. Przewodniczący może także przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę zobowiązać strony do złożenia dalszych pism przygotowawczych, oznaczając porządek składania pism, termin, w którym należy je złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. W toku sprawy złożenie pism przygotowawczych następuje tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi, chyba że pismo obejmuje wyłącznie wniosek o przeprowadzenie dowodu. Sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym. Par. 4. W wypadkach, o których mowa w par. 3, przewodniczący lub sąd mogą wysłuchać strony na posiedzeniu niejawnym. Par. 5. Zarządzając doręczenie pozwu, odpowiedzi na pozew lub złożenie dalszych pism przygotowawczych, przewodniczący albo sąd, jeżeli postanowił o złożeniu pism przygotowawczych w toku sprawy, pouczają strony o treści par. 6. Par.6. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym bez swojej winy, lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Par. 7. Odpowiedź na pozew złożona z naruszeniem par. 2 podlega zwrotowi; zwrotowi podlega także pismo przygotowawcze złożone z naruszeniem par. 3.

Nowelizacja wprowadza nowe mechanizmy koncentracji materiału procesowego. Będą dotyczyć także postępowania w sprawach gospodarczych, ponieważ regulacje ogólne dotyczące procedowania w tych ostatnich sprawach zostają uchylone. Zamysłem ustawodawcy jest podążanie w kierunku wydawania rozstrzygnięć opartych bardziej na prawdzie materialnej niż na prawdzie formalnej. Efektywność udzielanej w postępowaniu cywilnym ochrony prawnej w dużej mierze uzależniona jest od tego, w jaki sposób i w jakim czasie strony i uczestnicy postępowania przedstawiają sądowi materiał procesowy, a więc twierdzenia o okolicznościach faktycznych i wnioski dowodowe. Nowe zapisy pozwalać mają na sprawne procedowanie, ale z uwzględnieniem okoliczności każdej konkretnej sprawy sądowej. Utrzymana zostaje zasada fakultatywności odpowiedzi na pozew. Możliwość zarządzenia przez przewodniczącego wniesienia odpowiedzi na pozew nie jest już ograniczona do spraw zawiłych i rozrachunkowych. Termin do złożenia odpowiedzi na pozew jest na tyle dyscyplinujący, że w przypadku jego przekroczenia następuje zwrot pisma. Dokonanie zwrotu pisma jest obowiązkiem sądu, a nie zależy od jego uznania. Uporządkowaniu poddaje się zasady wnoszenia pism przygotowawczych (innych niż odpowiedź na pozew), które dotychczas były składane niezależnie od zarządzenia przewodniczącego lub sądu, obecnie zaś będą mogły być wnoszone tylko na takie zarządzenie. Przy naruszeniu tej ostatniej reguły pismo przygotowawcze będzie podlegało zwrotowi. Tylko wnioski dowodowe będą mogły być składane w formie pisma, z inicjatywy stron, a więc nie na zarządzenie. Dokonanie zwrotu pisma nie może ograniczać strony w ustnym prezentowaniu stanowiska w sprawie (na rozprawie). Pomimo spóźnienia w zgłaszaniu twierdzeń i dowodów nie będzie zachodzić przeszkoda w ich uwzględnieniu, gdy strona przekona sąd, że bez swojej winy zgłosiła twierdzenia i dowody z opóźnieniem. Taka przeszkoda też nie będzie zachodzić, gdy sąd uzna, że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy, albo uzna, że występują inne wyjątkowe okoliczności. Praktyka pokazuje, że tego rodzaju uznanie jest nader cenne i względne.

Sąd poucza stronę

Art. 210 par. 2¹ k.p.c. dodany przez art. 1 pkt 28) ustawy nowelizującej.

brak

Sąd poucza stronę występującą w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o treści art. 162, 207, 217, 229 i 230.

Sąd poucza stronę występującą bez profesjonalnego pełnomocnika o możliwości zgłoszenia zastrzeżenia do protokołu w przypadku uchybień sądu przepisom procesowym i o rygorze wypływającym z niezgłoszenia zastrzeżenia, a także o rygorze zwrotu w przypadku złożenia odpowiedzi na pozew z przekroczeniem wyznaczonego terminu. A w przypadku złożenia dalszego pisma przygotowawczego bez zarządzenia przewodniczącego (czy postanowienia sądu) - o pominięciu spóźnionych twierdzeń i dowodów, i niezadziałaniu tego rygoru w oznaczonych sytuacjach, o uznaniu faktów za przyznane i o skutkach przyznania faktów. Powyższy przepis należy wiązać z przepisem art. 5 k.p.c., tylko tyle że art. 210 par. 2¹ k.p.c. wprowadza obowiązek sądu udzielania pouczeń, a art. 5 k.p.c. wprost o obowiązku jako takim nie traktuje. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku u podstaw pouczania musi leżeć potrzeba tego (uzasadniona potrzeba).

Lidia Sularzycka

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie