Kiedy należy się zwrot opłaty za kartę

Czytelnik prowadzi komis samochodowy. W ramach wykonywanej działalności gospodarczej sprowadza również samochody z Niemiec. W 2005 r. zakupił tam kilkanaście aut. Od każdego pojazdu zapłacił na rzecz starostwa powiatowego opłatę wysokości 500 zł za wydanie karty pojazdu dla samochodu osobowego. Czytelnik wie, że można domagać się ich zwrotu. Urzędnicy powiedzieli mu jednak, że jego roszczenie jest przedawnione. Czy mają rację?

Nie. Roszczenie przedsiębiorcy o zwrot nienależnie pobranej opłaty z tytułu wydania karty pojazdu nie jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, a więc przedawnia się po upływie dziesięciu lat.

Opłata w wysokości 500 zł za wydanie kart pojazdów zakupionych i sprowadzonych na terenie Unii Europejskiej była pobierana przez starostwa powiatowe na podstawie rozporządzenia ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. nr 137, poz. 1310). Nakładały one na każdy podmiot rejestrujący auto na terytorium RP obwiązek uiszczenia opłaty. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 r. (U6/04 OTK-A 2006, nr 1, poz. 3) przepisy rozporządzenia został uznane za niezgodne z Konstytucją. Sędziowie Trybunału wskazali, że opłata w kwocie 500 zł w części co do kwoty 425 zł de facto stanowi ukrytą daninę publicznoprawną. W związku z tym obowiązek świadczenia tego rodzaju daniny mógłby być wprowadzony ustawą, a nie aktem niższej rangi (rozporządzeniem). Uchylony przepis stracił moc obowiązującą 1 maja 2006 r. Obowiązek pobierania opłaty został również zakwestionowany przez Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (postanowienie z 10 grudnia 2007 r., C-134/07). Powołane orzeczenia otworzyło drogę zainteresowanym do domagania się zwrotu nienależnie pobranej opłaty. W uchwale z 16 maja 2007 r., III CZP 35/07 (OSNC 2008, nr 7-8, poz. 72) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależnie pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Zdaniem sędziów decydujące w tym przypadku znaczenie ma to, że należność taka w konkretnych okolicznościach faktycznych dochodzona jest jako świadczenie pobrane przez pozywane starostwa powiatowe bez podstawy prawnej, a dla zażądania jego zwrotu nie została przez ustawodawcę przewidziana droga postępowania przed organami administracji publicznej. Uchwała ta ugruntowała linię orzeczniczą sądów w sprawach o zapłatę kwot dochodzonych jako równowartość nienależnie pobranych świadczeń - opłat za wydanie kart pojazdów dla pojazdów sprowadzonych na teren Polski z Unii Europejskiej w okresie obowiązywania niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia (bezpodstawne wzbogacenie).

Co do zasady roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przedawniają się w terminie dziesięcioletnim. W praktyce orzeczniczej powstała jednak wątpliwość, czy w pewnych sytuacjach, w szczególności gdy zwrotu opłaty domaga się przedsiębiorca zawodowo trudniący się sprowadzaniem samochodów z zagranicy, termin przedawnienia nie powinien być związany z prowadzeniem działalności gospodarczej, a więc wynosić trzy lata. Ostatecznie spory rozwiązała jedna z ostatnich uchwał Sądu Najwyższego. W orzeczeniu z 25 listopada 2011 r. ( III CZP 67/11, www.sn.pk) sędziowie uznali, że wysokość opłat za wydanie karty pojazdu nie była uzależniona od statusu podmiotu wnioskującego o jej wydanie, tj. czy podmiot ten prowadził działalność gospodarczą. Dla powstania i wysokości tego obowiązku nie miało też znaczenia przeznaczenie pojazdów, dla których wydawano karty. Jak podkreślił SN obowiązek wniesienia opłaty za wydanie karty pojazdu powstawał w sprawie administracyjnej dotyczącej zarejestrowania pojazdu i istniał w relacji między stroną tego postępowania a organem administracji, w zakresie kompetencji którego pozostawało zarejestrowanie pojazdu i pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. W związku z powyższym roszczenie o zwrot opłaty nie wynikało ze stosunku prawnego powstałego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji przedsiębiorca musiał uiść opłatę na rzecz organu administracji publicznej. Oznacza to, że roszczenie o jej zwrot nie przedawnia się w terminie trzyletnim zastrzeżonym co do zasady dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, a dłuższym terminie dziesięcioletnim właściwym dla dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Łukasz Sobiech

radca prawny

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 18, poz. 93 z późn. zm.).