Nie można uzależniać wynagrodzenia przewoźnika od wielkości przesyłki

Od nowego roku obowiązują zmiany w ustawie - Prawo przewozowe. Wprowadzony do niej art. 55a ust. 1 pkt 5 zabrania nadawcy m.in. uzależniania wysokości wynagrodzenia przewoźnika (przewoźnego) od masy lub objętości przesyłki towarowej - w przypadku drogowego przewozu drewna, ładunków sypkich lub innych ładunków masowych.

Nieprecyzyjne sformułowanie

Powyższy zapis zawiera nieostre sformułowanie "uzależnianie wysokości". Może być ono niejednolicie interpretowane przez zainteresowane strony, a co gorsza także przez organy administracji uprawnione do stosowania środków represji karno-administracyjnej. Dostępna literatura oraz orzecznictwo nie zawierają żadnych wskazówek mogących ułatwić wykładnię tych przepisów. W szerszym rozumieniu tego słowa uzależnianie wysokości przewoźnego od masy lub objętości może być rozumiane jako jakiekolwiek odniesienie się przez strony przy określaniu istotnych postanowień umowy związanych z płatnością wynagrodzenia do masy lub objętości ładunku. Jest to absurdalne, zaprzeczałoby bowiem samej istocie umowy. Oczywiste jest przecież, że wielkość ładunku jest jednym z zasadniczych elementów szacowania ryzyka, kształtowania kosztu, a co za tym idzie jest także nieodłącznym elementem kalkulacji wynagrodzenia.

Wydaje się, że uzasadnioną, a zarazem najmniej dolegliwą dla przedsiębiorców wykładnią 55a ust. 1 pkt 5 prawa przewozowego byłoby przyjęcie tezy, że uzależnienie wysokości przewoźnego w rozumieniu tych przepisów zachodzi wówczas, gdy umowa między nadawcą a przewoźnikiem wyraźnie przewiduje obliczenie wysokości przewoźnego jako iloczynu ceny jednostkowej oraz jednostki masy lub objętości. Przy czym wielkość masy lub objętości powinna być zasadniczym elementem kształtowania wysokości przewoźnego, a każde zmniejszenie lub zwiększenie masy lub objętości elementów przewożonych automatycznie powinno powodować zmniejszenie lub zwiększenie przewoźnego. Jest to jednak interpretacja, która nie wynika wprost z cytowanego przepisu i jako taka winna być dopiero potwierdzona stosownym orzecznictwem lub wyrażona w doktrynie, co jednak z uwagi na stosunkowo krótki okres obowiązywania nowych regulacji jeszcze nie nastąpiło.

Należy podkreślić, że wykładnia omawianych przepisów nie może zmierzać do podważenia dopuszczalności zawierania przez strony umów o transport drogowy towarów, w których określono wielkość masy przesyłki, liczbę poszczególnych partii oraz ładowność poszczególnych środków transportu, za pomocą których zrealizowana zostanie umowa przewozu.

Należy również pamiętać, że w razie niewywiązania się przewoźnika z warunków umowy poprzez dostarczenie przesyłki o masie lub objętości niższej niż przewidziana umową nadawca może korzystać ze środków przewidzianych umową lub kodeksem cywilnym - w postaci naliczenia kar umownych lub obniżenia wynagrodzenia. Nie jest to jednak uzależnienie wynagrodzenia od masy czy też objętości, lecz stosowanie sankcji z tytułu niewywiązania się z umowy.

Czego dotyczą ograniczenia

Cytowane postanowienia prawa przewozowego wyraźnie posługują się terminem "przewoźne", który występuje w art. 791 kodeksu cywilnego jako należność przewoźnika z tytułu wykonania umowy przewozu. Oznacza to, że wspomniane regulacje ustawowe nie mogą wkraczać w relacje między stronami m.in. takich umów, jak umowa o dzieło, umowa o roboty budowlane, umowa-zlecenie, umowa sprzedaży czy też umowa dostawy.

Każda z tych umów może zakładać - a w przypadku umowy dostawy jest to jej zasadnicza cecha - że przedmiot umowy czy też elementy, z których zostanie wykonany przedmiot umowy, zostaną przewiezione do miejsca spełnienia świadczenia. W takim przypadku - skoro nie mamy do czynienia z umową przewozu regulowaną prawem przewozowym - należność wykonawcy za wykonanie jednej z ww. umów, mimo że obejmuje również dokonanie przewozu, nie jest przewoźnym, lecz (zależnie od rodzaju umowy) ceną bądź wynagrodzeniem, nie podlegającym omawianym ograniczeniom.

Odpowiedzialność za naruszenie zakazu

Zgodnie z art. 55a ust.3 prawa przewozowego podmiot naruszający omawiany zakaz uzależniania podlega odpowiedzialności zgodnie z ustawą z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Stosownie do art. 92a tej ustawy podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej za każde naruszenie. Wykaz naruszeń oraz wysokość kar pieniężnych określone zostały w załącznikach do ww. ustawy. Wydaje się jednak, że ustawodawca w treści załączników nie przewidział zarówno zdarzeń stanowiących naruszenie, jak i kar w zakresie odpowiadającym stosunkowo szerokiej dyspozycji 55a prawa przewozowego.

Jedynym nieco zbliżonym tematycznie zapisem jest pozycja 1.7. zał. nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z nią kara pieniężna wysokości 8 tys. zł grozi m.in. nadawcy za uzależnienie w wysokości wynagrodzenia kierowcy od ilości przewiezionych rzeczy. Jednak mowa jest w niej o uzależnieniu wynagrodzenia kierowcy - gdy tymczasem przedsiębiorca budowlany będący wysyłającym z reguły zawierają z przewoźnikami, a nie z kierowcami, chyba że przewoźnik sam jest kierowcą, co jednak należy do rzadkości.

Ponadto art. 55a ust.1 pkt 5 prawa przewozowego wspomina o wysokości przewoźnego, a nie wynagrodzenia kierowcy, które najczęściej płacone jest kierowcy przez jego pracodawcę. I wreszcie, co najważniejsze, wspomniane zapisy dotyczą przewozu na potrzeby własne. Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym jest to niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne - czyli każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Przy tego typu przewozach muszą być też łącznie spełnione następujące warunki:

wpojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

wprzedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

ww przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

wprzewóz nie jest wykonywany w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Jest to zatem inny stan faktyczny niż ten, który nas głównie interesuje, czyli przewóz przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwo przewozowe znacznych ilości materiałów lub surowców do miejsca realizacji inwestycji budowlanej. Wobec sygnalizowanych niejasności istnieje istotna potrzeba - póki nie ukształtuje się wystarczająco linia orzecznictwa sądowego - dokonania przez organy stosujące w praktyce omawiane uregulowania wykładni co do znaczenia sformułowania "uzależnienie wysokości przewoźnego od masy lub objętości przesyłki towarowej".

Ważne

Wielkość ładunku jest jednym z zasadniczych elementów szacowania ryzyka, kształtowania kosztu, a co za tym idzie jest także nieodłącznym elementem kalkulacji wynagrodzenia

@RY1@i02/2012/036/i02.2012.036.21500030a.803.jpg@RY2@

Leszek Mokosa, główny specjalista ds. prawno-handlowych Mostostal Warszawa

Leszek Mokosa

główny specjalista ds. prawno-handlowych Mostostal Warszawa

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 55 a pkt 5 ustawy z 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 50, poz. 601).

Art. 92a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. nr 125, poz. 874 z późn. zm.).