Nieletni może kupić cukierki, nie smartfona

Każdy zakup jest czynnością prawną. Kupując np. ciastko czy buty w sklepie, zawieramy ze sprzedającym ustną umowę sprzedaży. Zgodnie z regulacjami kodeksu cywilnego, aby móc skutecznie zaciągać zobowiązania i nabywać prawa, należy posiadać pełną zdolność do czynności prawnych. Nabywa się ją z chwilą osiągnięcia pełnoletniości, czyli 18 lat. Dzieci do ukończenia 13. roku życia nie mają zdolności do czynności prawnych. A czynności prawne dokonywane przez osoby niemające zdolności do czynności prawnych są nieważne. Dziecko do 13. roku życia ma prawo być jeszcze niedojrzałe i nieświadome skutków swoich zachowań, a co za tym idzie - nie jest w stanie właściwie przewidywać ich konsekwencji. Nie może więc zawierać ważnych umów.

Wyjątek od tej reguły dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. Należą do niech na przykład zakup napoju czy chleba w sklepie, biletu na autobus, książki. Umowy takie stają się ważne z chwilą ich wykonania (wydanie towaru i zapłacenie za niego). Jednakże nie będzie ważna umowa pociągajaca za sobą rażące pokrzywdzenie dziecka, na przykład gdy sprzedawca sprzeda napój za bardzo wygórowaną cenę, biorąc zamiast należnych 5 zł - 50 zł.

Jednym słowem: syn pani Moniki, które nie ukończył jeszcze lat 13. może zrobić zakupy spożywcze w pobliskim sklepie, nie może zaś kupić drogiego aparatu telefonicznego.

Umowy powszechnie zawierane w drobnych sprawach życia codziennego nie zostały skatalogowane. Zatem każdorazowo taką czynność prawną należałoby odnieść do wieku oraz sytuacji życiowej dziecka, w tym również do sytuacji materialnej rodziców małoletniego, który jest np. znany sprzedawcy. Jeśli bowiem dziecko, które często przychodzi z rodzicami do sklepu z zabawkami i jest ono (jak i jego rodzice) rozpoznawane przez obsługę jako klient kupujący z reguły drogie zabawki, to gdy samo kupi w nim drogą zabawkę, to umowa taka zachowa ważność.

Wszystkie zakupy przedmiotów innych niż konieczne w życiu codziennym, w tym te o znacznej wartości, jak np. zakup telefonu komórkowego, powinni robić rodzice lub opiekunowie dziecka. Jeżeli dziecko kupiło drogi telefon komórkowy bez uprzedniej zgody rodziców, mają oni prawo oddać go do sklepu, żądając zwrotu pieniędzy. Przepisy nie regulują terminu czy procedury takiego zwrotu. Powinni zrobić to niezwłocznie, gdy tylko zauważą, że dziecko jest w podsiadaniu tego przedmiotu.

PORADA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/216/i02.2014.216.00700020b.101.jpg@RY2@

Katarzyna Tryniszewska adwokat

Dziecko, które ukończyło 13 lat, do czasu osiągnięcia pełnoletniości ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że małoletni, poza prawem do zawierania umów bieżących w sprawach życia codziennego, ma dodatkowe uprawnienia. Uznaje się bowiem, że z uwagi na wiek i nabyte już doświadczenie życiowe młody człowiek w tym wieku charakteryzuje się większą samodzielnością. Może zatem sam rozporządzać swoim zarobkiem (jeżeli już podjął pracę), może również dysponować przedmiotami, które opiekun prawny oddał mu do swobodnego użytku (może je sprzedać, zamienić itd.). Ma on również prawo do swobodnego zarządzania pieniędzmi zgromadzonymi na koncie bankowym. Na tym jednak te dodatkowe uprawnienia się kończą.

Zasadnicza różnica pomiędzy dzieckiem nieposiadającym zdolności do czynności prawnej a dzieckiem z ograniczoną zdolnością jest taka, iż czynności podjęte przez małoletniego z ograniczoną zdolnością do czynności prawnej, czyli mającego ukończone 13 lat, nie są od razu bezwzględnie nieważne. Są bowiem czynnościami prawnymi bezskutecznymi zawieszonymi i wymagają dla swej ważności zgody przedstawiciela ustawowego (rodziców, opiekunów prawnych).

Zgoda taka może być wyrażona przed dokonaniem zakupu, np. rodzic może oświadczyć w sklepie, że jutro jego 14-letni syn przyjdzie i kupi wskazany telewizor, jak również w trakcie dokonywanego zakupu, gdzie tablet kupuje dziecko, ale w obecności opiekuna. Potwierdzenie może być także po dokonaniu zakupu, gdy opiekun przyjdzie do sklepu i oświadczy, że wyraża na ten zakup zgodę.

Sprzedaż np. telewizora dziecku, które ukończyło 13 lat, bez zgody przedstawiciela ustawowego jest czynnością prawną zawieszoną, dla ważności tej transakcji sprzedawca powinien wyznaczyć opiekunom dziecka termin do potwierdzenia zakupu. Brak potwierdzenia umowy sprzedaży w zakreślonym terminie powoduje jej nieważność. Jeśli więc 17-latek kupi samochód, na którego zakup rodzice nie wyrażają zgody, wówczas rodzice mogą udać się z dowodem zakupu do sprzedawcy i zażądać zwrotu pieniędzy. A jeśli 16-latek kupi telewizor, to dla zachowania ważności tej umowy jego opiekunowie powinni pójść do sklepu i oświadczyć, iż wyrażają zgodę na ten zakup.

@RY1@i02/2014/216/i02.2014.216.00700020b.803.jpg@RY2@

shutterstock

Renata Żaczek

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 11-22 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).