Gryzonie niszczą, państwo zapłaci

Prowadzenie działalnos´ci bez pozwolenia wodnoprawnego nie stanowi okolicznos´ci bezwzgle?dnie wyklucza-ja?cej wyrównanie korzy-s´ci osia?ganej z takiej działalnos´ci. Obje?cie odszkodowaniem utraconych korzys´ci jest bowiem moz˙liwe, jez˙eli okaz˙e sie?, z˙e poszkodowany mógłby uzyskac´ wymagane zezwolenie.

Powód jest dzierz˙awca? gospodarstwa rybackiego na podstawie zawartej w 2001 r. z Agencja? Nieruchomos´ci Rolnych umowy dzierz˙awy. Jest zobowia?zany do utrzymania na własny koszt przedmiotu dzierz˙awy w taki sposób, aby jego poszczególne składniki nie uległy pogorszeniu, z wyja?tkiem pogorszenia wynikaja?cego z normalnego zuz˙ycia rzeczy.

Na terenie gospodarstwa stwierdzono szkody wyrza?dzone przez bobry. Uszkodzone zostały groble. Zostały naprawione systemem gospodarczym w latach 2007 - 2009, za kwotę 264 tys. zł. Sprawa o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa (SP) trafiła do sądu.

Sa?d okre?gowy zasa?dził od SP na rzecz powoda 264 tys. zł odszkodowania z odsetkami. Jego zdaniem podstawe? odpowiedzialnos´ci SP za wyrza?dzone przez bobry szkody stanowia? obowia?zuja?ce w czasie powstania szkody przepisy ustawy z 1991 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2001 r. nr 99, poz. 1079; dalej - "ustawa z 1991 r.") - okres do kwietnia 2004 r. i ustawy z 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009 r. nr 151, poz. 1220; dalej - "ustawa z 2004 r.") - od 1 maja 2004 r.

Powołuja?c sie? na zasady odpowiedzialnos´ci przewidziane w art. 126 ustawy z 2004 r., sa?d uznał, z˙e s´cisłe ustalenie odszkodowania - z wzgle?du na naprawienie szkody systemem gospodarczym - nie jest moz˙liwe, i na podstawie art. 322 kodeksu postępowania cywilnego ustalił je w wysokos´ci 264 tys. zł.

Podkres´lił, z˙e przemawia za tym opinia biegłego. Odsetki zostały zaś zasa?dzone od naste?pnego dnia po zakon´czeniu poszczególnych etapów robót podje?tych w celu usunie?cia szkód i od kwoty odpowiadaja?cej wartos´ci tych robót.

Sa?d apelacyjny zmienił wyrok sa?du I instancji w ten sposób, z˙e zasa?dził od SP na rzecz powoda 178 tys. zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 11 tys. zł od 2007 r., od kwoty 82 tys. zł od 2008 r. i od kwoty 84 tys. zł od 2009 r.

Sa?d dopus´cił dowód z opinii uzupełniaja?cej biegłego i na jej podstawie ustalił odszkodowanie. Stwierdził równiez˙, z˙e fakt nieposiadania przez powoda w okresie wykonywania napraw grobli stosownych pozwolen´ nie ma wpływu na skutecznos´c´ dochodzonego roszczenia z tytułu naprawienia szkód na podstawie ustawy z 2004 r. Skutecznos´c´ tego roszczenia zalez˙y bowiem jedynie od wysta?pienia szkody. Wyrok zaskarz˙ył SP.

Sa?d Najwyz˙szy oddalił skargę. Wskazał, że choć w orzecznictwie Głównej Komisji Arbitraz˙owej przyje?to, z˙e prowadzenie działalnos´ci bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego uniemoz˙liwia uzyskanie odszkodowania, jednakz˙e w literaturze wyraz˙ono pogla?d, z˙e stanowisko to nie dotyczy sytuacji, w której okazałoby sie?, iz˙ poszkodowany uzyskałby wymagane pozwolenie.

Maja?c to na wzgle?dzie, trzeba uznać, że zasa?-dzone odszkodowanie nie obejmuje korzys´ci sprzecznych z prawem lub niegodziwych. Wyrza?dzona przez bobry szkoda powstała w wydzierz˙awionej przez powoda nieruchomos´ci, która? był on zobowia?zany utrzymac´ w stanie niepogorszonym.

Prowadzenie działalności bez pozwolenia wodnoprawnego nie stanowi okolicznos´ci bezwzgle?dnie wykluczaja?cej wyrównanie korzyści osiąganej z takiej działalności. Obje?cie odszkodowaniem utraconych korzys´ci jest moz˙liwe, jez˙eli okaz˙e sie?, z˙e poszkodowany mógłby uzyskac´ wymagane zezwolenie.

SN odniósł się do podnoszonego przez SP argumentu, że zasądzone odsetki "prowadza? do nadmiernego wzbogacenia sie? pozwanego". Wskazał, że wysokos´c´ odszkodowania za poszczególne etapy wykonanych robót została ustalona według cen z chwili wykonania tych robót, a nie z chwili orzekania. W tej sytuacji nie ma podstaw do takiego twierdzenia.

z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I CSK 477/13

DGP przypomina

Korzyści sprzeczne z prawem

W literaturze i orzecznictwie (wyrok TK z 13 lipca 2004 r., sygn. akt P 20/03, i orzeczenie Głównej Komisji Arbitraz˙owej z 28 stycznia 1986 r., sygn. akt DO-9139/85) zwraca sie? uwage?, z˙e od czasów staroz˙ytnych w europejskich porza?dkach prawnych obecna jest mys´l, iz˙ korzys´ci maja?tkowe uzyskane na skutek działan´ niezgodnych z prawem nie podlegaja? ochronie. Odszkodowanie w granicach lucrum cessans nie powinno zatem obejmowac´ korzys´ci sprzecznych z prawem lub niegodziwych.

Komentarz eksperta

Przekroczenie granicy

@RY1@i02/2014/211/i02.2014.211.02300060e.803.jpg@RY2@

Bartłomiej Witucki adwokat

Wyrok dotyczy kilku kwestii, jakkolwiek na szczególną uwagę zasługuje aspekt terminu naliczania odsetek od zasądzonego odszkodowania. Tym bardziej że jest on przedmiotem pewnych rozbieżności w judykaturze. Wyrok wydaje się zgodny z linią orzeczniczą, według której jeżeli wysokość odszkodowania jest ustalona na podstawie cen z daty wyrokowania albo - podkreślam - innej daty, to od tych dat należą się wierzycielowi odsetki. Biorąc jednak pod uwagę aktualną wysokość odsetek ustawowych w porównaniu z oprocentowaniem lokat bankowych, nie wydaje się wykluczona teza, iż zasądzone odszkodowanie i odsetki liczone od dat poniesienia szkody (czyli tutaj od dat naprawienia szkód), przewyższają jednak poniesioną szkodę. A to oznaczałoby, że SN zbyt pochopnie uznał, że zarzut pozwanego, iż zasądzone odsetki prowadzą do nadmiernego wzbogacenia się (powoda a nie pozwanego, jak przytoczono błędnie w uzasadnieniu wyroku) jest chybiony. Oczywiście nie znając pełnego stanu faktycznego, nie można jednoznacznie podważać stanowiska SN. Można jednak odnieść wrażenie, że być może granica wynikająca z zasady pełnego odszkodowania została przekroczona na korzyść powoda. Wątpliwości budzi także dość lakoniczne odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 481 par. 1 k.c., skoro - jak wspomniałem - kwestia zasądzania odsetek jest przedmiotem niejednolitej linii orzeczniczej.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl