Zwrot nieudowodnionej darowizny

Przyje?cie przez sąd innej podstawy prawnej odpowiedzialnos´ci pozwanego (kontraktowej, a nie deliktowej) nie narusza w z˙adnej mierze jego praw i gwarancji procesowych, skoro pozwany zwalczał roszczenie wyła?cznie argumentami opartymi na istnieniu rzekomej umowy, której istnienia nie jest w stanie wykazać.

Mężczyzna był najemca? komunalnego lokalu mieszkalnego. W 2000 r. nabył od gminy prawo odre?bnej własnos´ci tego lokalu za kwotę 8750 zł, wykorzystuja?c bonifikate?, przy czym cene? nabycia sfinansował cze?s´ciowo z pienie?dzy przekazanych mu przez córkę i jej me?z˙a.

Mieszkanie było wynajmowane, a czynsz najmu pobierała córka. W 2007 r. ojciec udzielił jej pełnomocnictwa do zarza?du i administrowania oraz rozporza?dzania lokalem, w tym jego zbycia.

Kobieta sprzedała lokal za cene? 160 tys. zł. Nie przekazała ojcu tej kwoty. Razem z mężem nabyli do maja?tku wspólnego zabudowana? nieruchomos´c´ rolna?. Cena nabycia została sfinansowana z pienie?dzy ojca uzyskanych w zamian za mieszkanie. Ojciec dowiedział się o tym już po nabyciu mieszkania.

W 2007 r. zamieszkał z rodzina? córki w tej nieruchomos´ci. Relacje zacze?ły sie? psuc´ z uwagi na naduz˙ywanie alkoholu i agresywne zachowania ojca, a takz˙e przez pretensje córki i jej me?z˙a, z˙e ojciec nie partycypuje w kosztach utrzymania i ogrzewania budynków.

Ojciec zacza?ł więc zgłaszac´ z˙a?dania zwrotu kwoty 160 tys. zł, ewentualnie nabycia dla niego osobnego lokalu lub przekazania mu któregos´ z dwóch mieszkan´ córki i jej me?z˙a. Sprawa o zapłatę trafiła do sądu.

Sa?d okre?gowy zasa?dził od córki na rzecz ojca kwote? 160 tys. zł.

Uznał, że kobieta nie udowodniła, z˙e ojciec dokonał darowizny na jej rzecz pienie?dzy pochodza?cych ze sprzedaz˙y mieszkania. Pozwana dopus´ciła sie? czynu niedozwolonego polegaja?cego na przywłaszczeniu pienie?dzy ojca i sta?d na podstawie art. 415 kodeksu cywilnego zasa?dził na rzecz powoda dochodzona? kwote?.

Apelacja córki została oddalona. Sa?d apelacyjny przyja?ł bowiem, z˙e pozwana nie udowodniła zawarcia przez strony umowy darowizny spornej kwoty, natomiast ustalone okolicznos´ci wskazuja?, z˙e strony ła?czyła umowa depozytu nieprawidłowego przewidziana w art. 845 k.c., z tym z˙e strony nie ustaliły terminu zwrotu przechowywanych przez pozwana? pienie?dzy powoda. Kobieta wniosła skargę kasacyjną.

Sa?d Najwyz˙szy oddalił skargę. Wyjaśnił, że SA orzekł o obowia?zku zapłaty, oceniaja?c, z˙e nieoddanie przez pozwana? na wskazanej kwoty stanowiło nienalez˙yte wykonanie zobowia?zania. Nie było natomiast naruszeniem powszechnie obowia?zuja?cego porza?dku prawnego ba?dz´ zasad współz˙ycia społecznego w sposób uzasadniaja?cy przypisanie pozwanej popełnienie czynu niedozwolonego.

Sa?d uwzgle?dnia roszczenie zgłoszone w pozwie, jes´li jest ono uzasadnione w s´wietle wyników poste?powania, chociaz˙by powód nie wskazał podstawy prawnej.

SA, kwalifikuja?c ustalone przez sa?d I instancji fakty jako podlegaja?ce pod art. 471 w zwia?zku z art. 845 k.c., nie dopus´cił sie? naruszenia tych przepisów, skoro w istocie istnieje powinnos´c´ wydania przez sa?d orzeczenia, czyli realizowanie wymierzania sprawiedliwos´ci, a nie jedynie wybór włas´ciwej kwalifikacji zdarzenia.

Pozwana kontynuowała w apelacji przyje?ta? przez siebie linie? obrony, podnosza?c, z˙e brak jest podstaw do zwrotu spornej kwoty na jakiejkolwiek podstawie, ponieważ brak było podstaw do odwołania przez ojca poczynionej na jej rzecz darowizny pienie?dzy.

W tej sytuacji przyje?cie przez SA innej podstawy prawnej odpowiedzialnos´ci pozwanej (kontraktowej, a nie deliktowej) nie naruszyło w z˙adnej mierze jej praw i gwarancji procesowych oraz pozostawało w istocie bez znaczenia dla jej interesów, skoro zwalczała ona roszczenie powoda wyła?cznie argumentami opartymi na istnieniu rzekomej umowy darowizny pienie?dzy i braku podstaw do jej odwołania na podstawie art. 898 par. 1 k.c.

Nie sa? takz˙e uzasadnione zarzuty naruszenia prawa materialnego, które opierają sie? na twierdzeniu córki, z˙e ojciec dokonał darowizny spornej kwoty na jej rzecz, co pozwana ła?czy z zarzutem naruszenia art. 888 par. 1 k.c. przez jego niezastosowanie w sprawie.

z 15 maja 2014 r., sygn. akt II CSK 345/13

DGP PRZYPOMINA

Bezpłatne świadczenie

W myśl art. 888 k.c. przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Zasadniczą cechą darowizny jest zatem jej nieodpłatność. Nie ma znaczenia dla oceny charakteru prawnego umowy darowizny konkretny, zindywidualizowany motyw dokonanego nieodpłatnie przysporzenia. Przyczyna prawna jest bowiem stypizowana i identyczna dla wszystkich wchodzących w grę przypadków - wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt I Aca 957/13

KOMENTARZ EKSPERTA

Warunki skargi kasacyjnej

@RY1@i02/2014/186/i02.2014.186.02300060f.803.jpg@RY2@

Piotr Barczak adwokat

Komentowany wyrok nie budzi szczególnych wątpliwości. Oto w sporze rodzinnym sądy doszły do przekonania, że córka powinna zwrócić ojcu pieniądze uzyskane ze sprzedaży należącego do niego lokalu. Zastanawia natomiast, dlaczego sprawa w ogóle została przez SN rozpoznana. Jak wiadomo, dla zajęcia się sprawą przez SN konieczne jest, aby występowało w niej istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów lub rażące błędy na wcześniejszych etapach postępowania (nieważność, oczywista zasadność skargi). Brak którejś z tych przesłanek powoduje odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania. Warto zaznaczyć, że zdecydowana większość skarg kasacyjnych kończy swój byt właśnie na tym etapie. Niestety, zapoznając się z wyrokami SN, nie sposób dowiedzieć się, co i dlaczego - zdaniem sądu - czyni daną sprawę godną rozważenia. Powstaje pytanie, czy prawidłowo realizowany jest cel wprowadzenia przedsądu, czyli przekształcenie postępowania kasacyjnego w służące przede wszystkim realizacji interesu publicznego. Wydaje się celowe, aby informacja o przyczynach przyjęcia skargi do rozpoznania, w tym opis zagadnienia lub wątpliwości, stanowiła integralną część wyroku.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl