SN o związaniu sądu wcześniejszym wyrokiem wydanym w sprawie między tymi samymi stronami

Sygn. akt I UK 329/13

z 11 lutego 2014 r.

Sąd apelacyjny oddalił apelację ubezpieczonego od wyroku sądu okręgowego, którym oddalono odwołanie od decyzji odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Jak podkreślono, odwołujący się pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia. 15 kwietnia 2009 r. złożył on wniosek o przyznanie mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, którego odmówiono zaskarżoną decyzją.

Do chwili przyznania świadczeń rentowych z ogólnego stanu zdrowia odwołujący się pracował jako murarz. W sierpniu 2004 r. uległ wypadkowi przy pracy. W trakcie leczenia stwierdzono 5-proc. uszczerbek na zdrowiu, za który przyznano ubezpieczonemu jednorazowe odszkodowanie. Prawomocnym wyrokiem wydanym przez sąd rejonowy zmieniono decyzję organu rentowego, zasądzając na rzecz odwołującego się kwotę 6450 zł tytułem jednorazowego odszkodowania w związku z pogorszeniem się jego stanu zdrowia na skutek wypadku przy pracy, o dalsze 10 proc. uszczerbku na zdrowiu w wyniku upośledzenia funkcji prawej kończyny górnej spowodowanego urazem prawego barku z uszkodzeniem. Sąd drugiej instancji za trafne uznał stanowisko co do braku związania przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy prawomocnym wyrokiem sądu rejonowego, wskazując że związanie sądu prawomocnym orzeczeniem wydanym w innej sprawie w myśl art. 365 par. 1 k.p.c. występuje przy tożsamości przedmiotowej i podmiotowej obu spraw. Tymczasem w niniejszej sprawie oraz w sprawie, która toczyła się przed sądem rejonowym, nie zachodzi tożsamość przedmiotowa.

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W myśl art. 365 par. 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz także inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia może być rozważana tylko wtedy, gdy rozpoznawana jest inna sprawa niż ta, w której wydano poprzednie orzeczenie oraz gdy kwestia rozstrzygnięta innym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się tylko do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia. Drugi aspekt mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest określony jako walor prawny rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jest on ściśle związany z powagą rzeczy osądzonej i występuje w nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami, choć przedmiot obu spraw jest inny. W nowej sprawie nie może być wówczas zastosowany negatywny (procesowy) skutek powagi rzeczy osądzonej polegający na niedopuszczalności ponownego rozstrzygania tej samej sprawy. Występuje natomiast skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej przejawiający się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a więc w ostatecznym rezultacie procesu uwzględniającym stan rzeczy na datę zamknięcia rozprawy. Chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to jednocześnie w orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, że powaga rzeczy osądzonej rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. Prawomocność zapadłego w tej sprawie orzeczenia ma ten skutek w obecnym postępowaniu, że obowiązkiem sądów jest respektowanie tych okoliczności faktycznych ustalonych w sposób stanowczy we wcześniejszej sprawie, które określały istotę sporu i uzasadniały uwzględnienie zgłoszonego w niej roszczenia. Inaczej rzecz ujmując, w rozpoznawanej sprawie należało ocenić, jakie były istotne ustalenia i oceny prawne, które spowodowały uwzględnienie odwołania ubezpieczonego w poprzedniej sprawie między stronami, przyjąć związanie nimi w rozpoznawanej sprawie i dokonać ich kwalifikacji z punktu widzenia prawa odwołującego się do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. W toku niniejszego postępowania nie podlegała już badaniu kwestia dotycząca istnienia związku przyczynowego pomiędzy wypadkiem przy pracy a stanem chorobowym wnioskodawcy, albowiem została ona rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem sądu rejonowego.

Oprac. dr Wojciech Ostaszewski

asystent sędziego Sądu Najwyższego